Podłogowe systemy chowu kur PDF Drukuj Email
Hodowca Drobiu
Wpisany przez Adam Mazanowski Bydgoszcz   

    Chów kur w prymitywnym pomieszczeniu z możliwością korzystania przez ptaki z otaczającego terenu (podwórze, sad, warzywnik), określa się jako przyzagrodowy (ekstensywny). Jego celem jest pokrycie zapotrzebowania danego gospodarstwa na jaja i mięso, a w przypadku gospodarstwa agroturystycznego także zapotrzebowania gości. Ewentualne nadwyżki jaj mogą być sprzedawane poza gospodarstwo. W gospodarstwie agroturystycznym kury utrzymywane na wybiegu, są także atrakcyjnym elementem krajobrazu. Jeżeli zapewni się ptakom prawidłowe warunki środowiskowe w pomieszczeniu i odpowiednie żywienie oraz ograniczony wybieg utrzymywany w należytej czystości (wielkość wybiegu równa wielkości pomieszczenia), to można w takich warunkach chować większą liczbę kur. Taki system utrzymania nazywa się półintensywnym.

Chów ekologiczny
Ekologiczną produkcję jaj spożywczych prowadzi się w odpowiednio wyposażonym kurniku, z dostępem do przemiennych wybiegów zielonych lub pastwiska. Na 1 ha pastwiska przeznacza się do 2500 kur, podzielonych na grupy liczące 200 do 250 sztuk. W gospodarstwie ekologicznym chowa się kury systemem ekstensywnym lub półintensywnym, w oparciu o pasze z własnego gospodarstwa. Pomieszczenie dla kur powinno spełniać kilka wymogów. Przynajmniej jedna trzecia posadzki ma być pokryta słomą, pozostała część może być z rusztów lub z siatki. Pomieszczenie trzeba wyposażyć w grzędy. Wielkość otworu do wyjścia na wybieg dla 200 kur ma mieć 35 cm wysokości i 40 cm długości. 
    W przypadku chowu ekologicznego należy stosować podobne zasady jak przy odchowie kurcząt Labele Rouge. Do chowu ekologicznego nadają się mieszańce kur nieśnych np. leghornów z kurami ogólnoużytkowymi np. z zielononóżkami kuropatwianymi. Kury te dobrze wykorzystują pastwisko, są odporne na gorsze warunki środowiska (np. na niską temperaturę). Potwierdziły to badania Krawczyk i in. (2006) na kurach ze stad zachowawczych, u których wykazano korzystny wpływ okresowego dostępu ptaków do zielonego wybiegu na produkcję (większa liczba jaj i mniejsze zużycie paszy na jedno jajo), w porównaniu z kurami chowanymi w zamkniętym pomieszczeniu. Kury w chowie ekologicznym żywi się paszą bogatą w śruty zbożowe (75%), bez dodatku tłuszczu, mączki rybnej i leków oraz z ograniczonym udziałem witamin syntetycznych. Źródłem substancji biologicznie czynnych w takim przypadku, powinno być pastwisko lub zielony wybieg. Należy pamiętać, że wybieg trawiasty może stanowić po kilku latach użytkowania zagrożenie dla kur, z uwagi na ograniczone możliwości odkażania (mikroorganizmy chorobotwórcze, pasożyty zewnętrzne i wewnętrzne), a także ze względu na obecność dużej liczby robaków, stawonogów, mięczaków itp., zawierających w swoim ciele różne, szkodliwe dla ptaków substancje, między innymi pestycydy i sole metali ciężkich. Substancje te odkładają się przede wszystkim w mięsie i podrobach ptaków.
 
 
Chów amatorski

Kurnik z wolierą służy do chowu małych stad kur amatorskich (20 do 50 szt.). Najczęściej do chowu amatorskiego wybierane są miniaturki ras, ale przede wszystkim kury o krótkich, przeważnie opierzonych skokach. Wspólną cechą tych ptaków jest ograniczona zdolność do grzebania. Dlatego wybiegiem dla tych kur może być nie tylko woliera, ale także sad lub warzywnik, a w ogólnym pojęciu ogród. Stąd często używana za granicą nazwa „kury ogrodowe”. Zaletą tych kur jest zjadanie wielu szkodników warzyw i drzew owocowych, a także nasion chwastów. Składają też dosyć dużo jaj o bardzo korzystnym stosunku żółtka do białka. Odchody kur (pomiot) zasilające bezpośrednio ogród, stanowią wartościowy nawóz. Niewielkie stadko kur ozdobnych nie wyrządza praktycznie żadnych szkód w uprawach. Chów kur ozdobnych jest nie tylko wielką przyjemnością, ale uczy obcowania z przyrodą i wyrabia umiejętność obserwacji. 
    Pomieszczenie dla kur amatorskich powinno mieć okna i wyloty do woliery od strony południowej. Kurnik ogradza się ocynkowaną zgrzewaną siatką o oczkach 1,8 x 2 cm, uniemożliwiającą dzikim ptakom przedostawanie się do wewnątrz woliery. Siatkę wkopuje się na głębokość 40 do 60 cm, w celu zabezpieczenia ptaków przed drapieżnikami. Kury przebywające w wolierze powinny korzystać ze słońca i świeżego powietrza. Wolierę obsadza się drzewami i krzewami, które chronią ptaki przed nadmiernym promieniowaniem słonecznym i wiatrem. Od strony zachodniej umieszcza się często + do wysokości 60 cm dodatkową osłonę przed wiatrem. Wolierę najlepiej usytuować na glebie przepuszczalnej i zadaszyć. Chroni się w ten sposób teren woliery przed deszczem i przed wejściem do środka dzikich ptaków lub drapieżników.
    Wolierę ścieli się słomą żytnią lub korą z drzew, a w ostateczności posypuje 10 cm warstwą żwiru. Kora z drzew zapewnia niskie pH podłoża, dzięki temu chroni ptaki przed mikroorganizmami chorobotwórczymi i pasożytami, które nie mogą przebywać zbyt długo w bardzo kwaśnym środowisku. Kora z drzew jako podłoże, jest też często używana przy wolierowym utrzymaniu bażantów. Grubość warstwy ściółki z kory powinna wynosić ok. 15 cm. Przed założeniem ściółki cały teren należy odkazić wapnem palonym lub innym środkiem dezynfekcyjnym. Wolierę dla kur wyposaża się podobnie jak kurnik w 2 lub 3 grzędy umieszczone poziomo, na wysokości do 50 cm od podłogi. Grzędy dostosowuje się do wielkości ptaków. Przekrój grzędy dla kur amatorskich wynosi 3,5 x 3,5 cm, a dla innych kur 5 x 5 cm lub 4 x 6 cm. Kanty grzędy od góry należy zaokrąglić. Odstęp między grzędami powinien wynosić 25 do 35 cm, a 30 cm od siatki lub ściany (w pomieszczeniu). Na jedną kurę przeznacza się 20 do 30 cm grzędy w zależności od wielkości ptaków. Kury korzystające z grzęd mniej się płoszą.
    W kurniku umieszcza się grzędy w podobny sposób jak w wolierze, przy czym instaluje się tutaj podgrzędną. Odległość grzęd od podgrzędnej powinna wynosić 20 cm, a podgrzędnej od powierzchni ściółki 30 do 60 cm, w zależności od typu i rasy kur. W kurniku lub w wolierze wydziela się miejsce na kąpielisko piaskowe, ogrodzone listwą drewnianą wysokości od 7 do 10 cm. Ustawia się też baterię gniazdową 20 do 40 cm od powierzchni ściółki. Gniazdo ma 35 cm wysokości, a jego powierzchnia wynosi 30 x 30 cm, 30 x 35 cm lub 35 x 35 cm, w zależności od wielkości kur. Z przodu każdego gniazda zakłada się 7,5 do 8 cm listwę drewnianą, zabezpieczającą jaja przed wypadaniem. Jedno gniazdo otwarte wystarcza dla 4 do 5 kur. 
    Dla kur stosuje się poidła automatyczne rynnowe, dzwonowe lub smoczkowe. Dla małych stad kur używa się poideł obracanych o pojemności do 4,5 l, przeznaczając 1 cm poidła na ptaka. Karmidła podłużne (długości od 1,50 do 1,80 m) lub karmidła cylindryczne, używa się dla małych stad kur. Dla jednej kury przeznacza się 12 do 15 cm brzegu karmidła podłużnego, a 8 cm brzegu karmidła cylindrycznego. Wymiary otworu do wyjścia na wybieg dla kur amatorskich, mają wynosić 30 x 30 cm. Do wyposażenia kurnika zalicza się też urządzenia wentylacyjne. W małych kurnikach podawanie wody i paszy nie jest przeważnie zautomatyzowane. Należy dbać o czystość sprzętu do pojenia i karmienia kur, który trzeba okresowo myć i odkażać. Odkażanie przeprowadza się preparatem nieszkodliwym dla kur. 
 
 
Ptaszarnia – alternatywa dla klatek

Ptaszarnia stanowi alternatywę dla klatkowego systemu utrzymania kur. Ptaki przebywają na wielopiętrowych, poziomych platformach (maksymalnie czterech) połączonych drabinkami. Na dolnym piętrze znajdują się karmidła, poidła i gniazda, ustawione na ściółce. Na innych piętrach podłoga jest rusztowa lub siatkowa. Zaletą ptaszarni jest możliwość umieszczenia w niej od 10 do 15 kur/m2 posadzki, dzięki temu, że część ptaków zajmuje miejsce na platformach. 
    Od 2007 r. obowiązują niektóre nowe ustalenia dla różnych systemów alternatywnych utrzymania kur, w tym także dla ptaszarni. I tak na jedno gniazdo otwarte przewiduje się 7 kur (a nie 4 do 5), a na 1 m2 powierzchni gniazda zbiorowego do 120 kur (było do 60 kur). Natomiast dla jednej kury przeznacza się 15 cm grzędy (było 25 cm), ponieważ część ptaków nocuje na platformach. Poza tym ustalono, że na jedną kurę musi przypadać 250 cm2 powierzchni ze ściółką (1/3 powierzchni ptaszarni powinna być zaścielona słomą). Chów w ptaszarni wymaga udostępnienia kurom ograniczonego wybiegu. Otwory wylotowe dla 200 kur mają mieć 40 cm długości i 35 cm wysokości. Dla 1000 kur trzeba więc 5 takich otworów, do wyjścia na wybieg. Na wybiegu należy urządzić schronienie przed niekorzystnymi warunkami pogodo-wymi. Maksymalna obsada wybiegu wynosi 9 kur/m2 (Grabowski, 1989).
    Chów kur w ptaszarni nie jest w kraju rozpowszechniony. Wyposażenie ptaszarni wymaga dodatkowych nakładów, w porównaniu z typowym chowem kur na ściółce. Utrzymanie higieny w ptaszarni jest trudniejsze, podobnie jak zapewnienie właściwej wentylacji. Poza tym jakość i czystość jaj w porównaniu z trzymaniem kur na jednym poziomie w pomieszczeniu ze ściółką jest niższa. Prawdopodobnie nie są też w dostateczny sposób zabezpieczone potrzeby dobrostanu kur, co wpływa na zmniejszenie liczby jaj w przeliczeniu na jednego ptaka w porównaniu z chowem na ściółce.
 
 
W przypadku chowu intensywnego

Intensywny system chowu w zamkniętych pomieszczeniach różni się w zależności od sposobu utrzymania kur. Ptaki można chować na ściółce, rusztach lub na siatce albo systemem kombinowanym, na ściółce i rusztach lub siatce. W kraju utrzymuje się przeważnie ptaki na ściółce lub na podłodze łączącej ruszt i ściółkę ze słomy. Oba te sposoby zapewniają dostateczną higienę produkcji i odpowiedni dobrostan kur. Jednak wiele badań częściowo podważa to stwierdzenie. Baranowska i Stępińska (2006) porównywały jakość jaj od kur ISA Brown, chowanych w klatkach i na ściółce. Autorki wykazały nieco lepszą jakość jaj od kur utrzymywanych na ściółce pod względem masy, jakości białka gęstego i koloru żółtka. Natomiast w chowie ściółkowym stwierdziły dwukrotnie większą liczbę jaj o brudnych skorupach. Kizerwetter-Świda i in. (2006) wykazały w powietrzu pomieszczenia ze ściółką ponad 20-krotnie większą liczbę bakterii niż w pomieszczeniu wyposażonym w klatki. Jaja pochodzące z klatek charakteryzowała lepsza jakość mikrobiologiczna skorup, w porównaniu z chowem na ściółce. Badano również wpływ systemu chowu, na uszkodzenia skorup jaj. Sobczak i Nowak (2007) wykazały, że technologie sprzyjające dobrostanowi kur (ściółka), pogorszyły czystość skorup jaj. W wielu badaniach stwierdzono też, że poza systemem chowu i żywieniem, pochodzenie kur jest jednym z ważniejszych czynników decydujących o cechach fizycznych i składzie chemicznym, a tym samym o wartości odżywczej jaj (Lewko i in., 2007). 
    Zastosowanie w budynku rusztu lub siatki umożliwia zwiększenie obsady ptaków na 1 m2 posadzki. Jednak największą obsadę ptaków na 1 m2 uzyskuje się przy klatkowym systemie utrzymania kur tzw. bateryjnym. W klatkach chowa się najczęściej kury nieśne do produkcji jaj spożywczych lub kury reprodukcyjne, głównie mięsne. Niestety, sposób ten jest w Unii Europejskiej dozwolony tylko do 2012 r., a od 2013 r. zakazany.


 
Odchów ściółkowy

W zamkniętych pomieszczeniach przeważnie bez okien, prowadzi się wychów kurcząt przeznaczonych do chowu na ściółce. Na ściółce utrzymuje się kury systemem intensywnym do produkcji jaj spożywczych i wylęgowych. W systemie intensywnym warunki środowiskowe w kurniku są w pełni kontrolowane, a żywienie oparte jest wyłącznie na mieszankach pełnoporcjowych. Kurniki w kraju mają zwykle powierzchnię 1000 m2 i są wyposażone w urządzenia półautomatyczne lub automatyczne do zadawania paszy i wody, a także często do zbioru jaj (Świerczewska i in., 1995). Jaja z całej hali, a nawet z kilku hal, są przenoszone przenośnikami poprzecznymi do maszyny sortującej jaja według masy. Sortowanie, odkażanie i pakowanie jaj odbywa się w przystosowanym do tego celu pomieszczeniu. Zapewnia to właściwą higienę produkcji. W kurniku o powierzchni 1000 m2 można utrzymywać do 6000 kur nieśnych lub 5000 kur mięsnych. 
 
 
Wyposażenie

Wyposażenie kurnika stanowią automatyczne urządzenia do zadawania paszy systemu pełzakowego, rurowo-linowego lub inne oraz automatyczne urządzenia do zadawania wody. Obecnie używa się bardzo wygodnych w eksploatacji poideł smoczkowych (kropelkowych) z miseczką. Dla jednej kury przeznacza się 12 cm karmidła podłużnego lub 8 cm karmidła cylindrycznego, natomiast jeden smoczek przeznacza się dla 10 do 12 kur. W kurniku instaluje się też gniazda otwarte indywidualne (jedno dla 4 do 5 kur) lub zbiorowe. Na 1 m2 powierzchni gniazda zbiorowego przeznacza się do 60 i więcej kur. W przypadku zastosowania automatycznego zbioru jaj, co znacznie zmniejsza nakład pracy, robi się pochyłe podłogi gniazd i jaja staczają się na przenośniki taśmowe, za pomocą których są transportowane do pomieszczenia, gdzie są sortowane według masy i pakowane. Automatyczne systemy zbioru jaj są stale doskonalone, dzięki temu liczba jaj z uszkodzonymi skorupami jest coraz mniejsza. 
 
 
Obsada

Największą obsadę ptaków na 1 m2 uzyskuje się przy utrzymaniu kur w bateriach klatek. Chów klatkowy ma zalety i wady. Zalety chowu klatkowego można wykorzystać pod warunkiem ścisłego przestrzegania programów żywienia, profilaktyki i utrzymania optymalnych warunków środowiskowych. Młode kury wychowane na ściółce, przenosi się do klatek na 3 tygodnie przed rozpoczęciem nieśności. Przed umieszczeniem w klatkach należy przeprowadzić brakowanie kur, odrzucając ptaki chore, w złej kondycji i z uszkodzeniami nóg. Pozostawia się ptaki w dobrej kondycji, prawidłowo zbudowane, z wyraźnie zaznaczonymi II-rzędowymi cechami płciowymi. Czynności te są takie same jak przy wyborze kur do chowu na ściółce.
    Zalety i wady klatkowego systemu chowu kur stanowią często przedmiot dyskusji. Przeciwnicy klatek podnoszą, że stłoczone na małej powierzchni ptaki pozbawione są możliwości ruchu, dziobania ściółki, grzebania, poszukiwania pokarmu, kąpieli piaskowej czy machania skrzydłami. Kurom ogranicza się też większość ich naturalnych zachowań takich jak siedzenie na grzędach, kąpiel piaskową, pobyt w gnieździe i inne. Uważa się, że używane obecnie baterie klatek mają wiele niedoskonałości uniemożliwiających zapewnienie dobrostanu kur, między innymi dzięki zbyt małej powierzchni. Wskazuje się też, że kury utrzymywane systemem bateryjnym ulegają często bolesnym urazom, które są konsekwencją braku ruchu (kruchość kości). U kur utrzymywanych w klatkach stwierdza się często uszkodzenia i pęknięcia stóp oraz skręcenia i złamania palców (Callaghan, 2001). 
 
 
System klatkowy – za i przeciw 

Zwolennicy utrzymania kur w klatkach podnoszą lepszą higinę produkcji i większą produkcję jaj oraz mniejsze spożycie paszy w przeliczeniu na jedno jajo, a także oszczędność ściółki, mniejszy nakład pracy na produkcję i łatwość utrzymania odpowiednich warunków środowiskowych (oszczędność nośników energii na ogrzewanie). W badaniach oceniających ekonomiczne skutki zmiany systemu utrzymania kur nieśnych wykazano (Sokołowicz, 2006), że w chowie klatkowym liczba zniesionych jaj była o 27 szt./kurę większa, a zużycie paszy na jedno jajo o 60 g mniejsze, niż na ściółce. Koszt produkcji jednego jaja w systemie klatkowym był o 0,09 zł niższy, niż koszt produkcji jednego jaja w grupie kur utrzymywanych na ściółce. Dlatego warunkiem bezkonfliktowego przejścia z utrzymywania kur w klatkach na chów ściółkowy jest udoskonalenie tego systemu chowu, redukujące różnice w liczbie jaj i zużyciu paszy w przeliczeniu na jedno jajo, w porównaniu z chowem kur w klatkach. 
    Poza tym zwolennicy klatek uważają, że kury w klatkach podlegają mniejszym stresom, od chowanych w inny sposób, szczególnie z wykorzystaniem wybiegów. Chów kur w klatkach nie ma wpływu na masę jaj, a czas znoszenia jaja jest prawie trzykrotnie dłuższy w klatce, niż na ściółce. W klatkach wiele zachowań kur, takich jak machanie skrzydłami, grzebanie, kąpiel piaskowa czy kwoczenie wprawdzie zanikają, ale występują ponownie po umieszczeniu ptaków w warunkach naturalnych. Natomiast w klatkach obserwuje się czyszczenie piór, ruchy głową i skrzydłami, a także niektóre zachowania seksualne, które ułatwiają np. sztuczne unasienianie.
    Sugeruje się też, że brak ruchu i możliwości siedzenia na grzędach, a także brak gniazda, wywołują stres, działający ujemnie na behawioryzm kur. Objawia się to często nienormalnymi zachowaniami, między innymi znacznym zwiększeniem pterofagii, schorzenia będącego następstwem obniżonego dobrostanu. Schorzenia wynikające z systemu lub technologii utrzymania kur nazywa się technopatiami (Kołacz i Dobrzański, 2006). Są to między innymi schorzenia nóg, zmęczenie kur połączone z paraliżem, deformacje mostka, uszkodzenia palców i stóp (patrz artykuł “Pterofagie i kanibalizm u drobiu”).
    Wśród wielu chorób występujących u kur utrzymywanych w klatkach wymienia się przede wszystkim syndrom tłuszczowo-hemoragiczny wątroby (Fatty liver haemorrhagic syndrome – FLHS). Ptaki pozbawione ruchu, otrzymujące wysokoenergetyczną paszę, powodującą nadmierne otłuszczenie wątroby i niszczenie jej struktury, reagują gwałtownym zmniejszeniem nieśności. Notuje się też liczne padnięcia. W chowie bateryjnym występuje też zmęczenie klatkowe niosek (Cage layer fatigue). Choroba należy do technopatii, spowodowanych obniżonym poziomem dobrostanu kur, utrzymywanych w klatkach i polega na osłabieniu struktury kości (osteoporoza). Objawia się przewracaniem ptaków na grzbiet, często z towarzyszącym paraliżem i padnięciami. Stwierdza się też kruchość i łamliwość kości długich, deformację mostka i żeber (Rzedzicki i Kolasa, 2005).
    Alternatywnymi sposobami dla klatkowego chowu kur są ptaszarnia, ale przede wszystkim system utrzymania kur w zamkniętym pomieszczeniu na ściółce lub w pomieszczeniu ze ściółką z dostępem do wybiegu. Pozytywnie ocenia się też dostęp kur do umieszczonych na dworze balkonów o niewielkiej powierzchni, przeważnie z osiatkowaną podłogą. Zdaniem Wężyka (1988) należy opracować takie technologie chowu kur, które przy zachowaniu optymalnej obsady na 1 m2 podłoża ściołowego lub ściołowo-rusztowego, zapewnią nie tylko dużą nieśność i wysoką zdrowotność, ale także dobre samopoczucie kur. Stwarza to szansę uzyskania dalszego zwiększenia wyników produkcyjnych i jakości produktów.
 
 
Badania nad optymalizacją  chowu ściółkowego

W ostatnich latach podjęto szereg badań nad zapewnieniem optymalnych warunków chowu drobiu na różnych podłożach ściołowych (Wójcik i in., 2007) i na ściółce z dodatkiem preparatu witaminowo-mineralnego (Bartkowiak i Wołoszyn-Kucharska, 2007). Możliwe, że niektóre wyniki tych prac będzie można wykorzystać w chowie kur na ściółce. Zwraca się uwagę na jakość słomy lub innej ściółki, przygotowanie posadzki przed zaścieleniem oraz na bieżącą pielęgnację ściółki polegającą na jej przetrząsaniu i wyrównywaniu, przesuszaniu za pomocą superfosfatu oraz odkażaniu na sucho preparatem zawierającym chloraminę. Superfosfat obniża także pH ściółki, co powoduje ograniczenie rozwoju mikroorganizmów, podobnie jak odkażanie całego pomieszczenia razem z ptakami, za pomocą preparatu nieszkodliwego dla kur. Bardzo ważne są również prawidłowe oświetlenie kurnika, a także wentylacja, dostosowana do potrzeb kur.
    W maju 2008 r. w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie na konferencji „Rolnictwo i przemysł spożywczy cztery lata po rozszerzeniu Unii Europejskiej” stwierdzono, że bezkompromisowe wprowadzenie zakazu chowu kur w bateriach klatek spowoduje zredukowanie pogłowia kur nieśnych w kraju o 1/3 i zmniejszenie o 50% podaży jaj na rynek wewnętrzny. Konsekwencją tego będzie import jaj z krajów trzecich, w których jaja produkowane są bez uwzględnienia jakichkolwiek dobrostanowych wymogów (Wężyk, 2008). Dlatego do przejścia na utrzymanie kur tylko na podłogach należy się bardzo dobrze przygotować, a wyposażenie kurników i technologię produkcji udoskonalić w taki sposób, ażeby zwiększyć produkcję jaj i ich jakość. Okres od 2009 do 2012 r. jest do uzyskania tego celu zbyt krótki.

 

Tags: chów drobiu , drób , hodowla drobiu , kurniki