Polska nie należy do krajów o szczególnie wysokim poziomie innowacyjnym, ale też i statystyka nie zawsze odpowiada naszym, realnym osiągnięciom.           

W Dzienniku Ustaw z dn. 2 lipca 2008 nr 116 opublikowano ustawę z dnia 30 maja 2008r., o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej. Weszła ona w życie 16 lipca 2008r.
 W określeniu ustawowym przez nową technologie rozumie się „Technologię w postaci prawa własności przemysłowej lub usług badawczo-rozwojowych (w rozumieniu Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług), która umożliwia wytwarzanie nowych lub znacząco ulepszonych towarów, procesów lub usług i nie stosowanych na świecie dłużej niż 5 lat (zgodnie z art. 2, ust. 1, punkt 9).

 Z dostępnego piśmiennictwa oraz własnych badań i obserwacji wynika, że wartość odżywczą, prozdrowotną, a także sensoryczną podstawowych surowców pochodzenia zwierzęcego (mleka, mięsa, jaj) można zmieniać na drodze żywieniowej, farmakologicznej oraz genetycznej. Należy jednak podkreślić, że modyfikacja wartości odżywczej i prozdrowotnej poprzez stymulację poszczególnych biokomponentów paszy jest metodą łatwiejszą od genetycznej. Stąd też jakość żywienia zwierząt została w znacznym zakresie wprowadzona do praktyki produkcyjnej dotyczącej chowu zwierząt, w odpowiedniej dawce przy stosowanej diecie żywieniowej. Poprzez racjonalne żywienie oraz dawkowanie paszy, stosunkowo łatwo można zmienić w organizmie tych zwierząt skład kwasów tłuszczowych, witamin i substancji mineralnych.
 Natomiast modyfikację składu białek efektywniej i łatwiej otrzymuje się na drodze genetycznej, stosując określone metody krzyżowania zwierząt (np. krzyżowanie wypierające lub uszlachetniające). Z obserwacji również wynika, że zawartość cholesterolu występującego w organizmach zwierząt można stopniowo, z niewielkim skutkiem obniżać poprzez stosowanie odpowiednio dobranych biokomponentów paszy, natomiast lepsze efekty otrzymuje się w stosunkowo szybkim czasie przez zastosowanie inhibitora głównego enzymu homeostazy cholesterolowej.
 Celem modyfikacji ilościowej i jakościowej składników odżywczych, prozdrowotnych o dużym znaczeniu sensorycznym, występujących w produktach spożywczych pochodzenia zwierzęcego było zawsze dążeniem dietetyków i konsumentów w kierunku podwyższania poziomu składników żywieniowych pożądanych lub obniżanie zawartości niepożądanych.
 Z tego też powodu wysiłki prowadzonych obserwacji naukowych najczęściej kierowano na modyfikację prozdrowotną składu kwasów tłuszczowych w tłuszczach śród- i około mięśniowych zawartych w produktach żywnościowych pochodzenia zwierzęcego.

Ogólna charakterystyka niezbędnych, nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) występujących w produktach pochodzenia zwierzęcego i roślinnego
 Systematyczne spożywanie nienasyconych kwasów tłuszczowych przy nieodpowiedniej zawartości (NNKT) niezbędnych, nienasyconych kwasów tłuszczowych pochodzenia zwierzęcego wiąże się z występowaniem u wielu ludzi schorzeń. Szczególnie dużą uwagę przywiązuje się do zachowania właściwego stosunku polienowych kwasów tłuszczowych z rodziny m-3; m-6, który to stosunek powinien wynosić 1. W przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego stosunek ten jest znacznie wyższy i wynosi w jajach kurzych 20:1.
 Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe z rodziny m-3, a szczególnie 20:5 m-3 i 22:6 m-3 jak: kwas linolowy, a-linowy, g-linowy występują w dużych ilościach w rybach morskich, w wątrobie dorsza, w algach morskich oraz w nasionach roślin oleistych: lnu, rzepaku, wiesiołka dwuletniego, rocznego oraz dziwnego, słonecznika, soi, ogórecznika, porzeczki czarnej, w pestkach winogron, bawełny, dyni, kukurydzy, owsa, a także w owocach oliwek, orzeszkach ziemnych, w orzechach kokosu arachidowych i włoskich w kiełkach jęczmienia browarnego, w pszenicy. Ponadto występują w tłuszczu mleka, maśle zdrowotnym, w produktach przetworzonych w żwaczu u przeżuwaczy oraz w paszach zielonych przeznaczonych dla zwierząt przeżuwających.
 Należy również podkreślić, że kwas omega-3 jest niezbędny w organizmach żywych w celu utrzymywania równowagi fizjologicznej:

• niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) z rodziny omega-3 są konieczne do prawidłowego rozwoju organizmów żywych, szczególnie młodych, poczynając od zarodków,
• oddziaływują one profilaktycznie przeciw chorobom naczyń wieńcowych serca u człowieka,
• obniżają zawartość trójglicerolów, lipoprotein o niskiej gęstości oraz poziom cholesterolu we krwi,
• chronią organizm człowieka przed schorzeniami układu krążenia oraz przed nowotworami, wzmacniając odporność organizmu,
• przeciwdziałają agregacji płytek krwi,
• wydłużają czas krzepnięcia krwi,
• wspomagają leczenie wielu chorób występujących w organizmie człowieka jak schorzenie reumatyczne, stwardnienie rozsiane i stany zapalne,
• profilaktycznie działając chronią organizmy ludzkie przed chorobą Alzheimera,
• hamują występowanie wczesnych procesów miażdżycowych i łagodzą stany zapalne organizmów ludzkich,
• u niemowląt zabezpieczają prawidłowy rozwój centralnego układu nerwowego oraz przyspieszają kształtowanie mechanizmów w zakresie zdolności widzenia, które z kolei oddziaływują na dynamikę rozwoju psychomotorycznego młodego organizmu,
• obniżają zachorowalność na cukrzycę zarówno u osób starszych jak i u młodzieży,
• u dzieci korzystnie wpływają na obniżenie występujących trudności w zapamiętywaniu i uczeniu się oraz koncentracji psychologicznej.

Źródła NNKT
 Podstawowymi surowcami (NNKT) przede wszystkim są:
1. a) Olej rybny – którego niezbędnym surowcem są ryby morskie, do których zaliczamy: tuńczyka, śledzie, makrele, łososie, dorsze, flądry, halibuty oraz skorupiaki morskie.

 Olej rybny w swoim składzie chemicznym zawiera stosunkowo znaczne ilości niezbędnych, nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) w postaci kwasu eikozapentaenowego (EPA) i dokozaheksaenowego (DHA) określone jako kwasy omega-3, uznane przez biologów jako najważniejsze kwasy tłuszczowe, bowiem są one prekursorami prostaglandyny serii „3” oraz tromboksanów i leukotrienów serii „5” będąc jednocześnie inhibitorami syntezy niektórych cytokin i nitrogenów. Posiadają właściwości hamujące odnośnie agregacji trombocytów, wydłużają czas krwawienia, obniżają stężenie trójglicerolów i lipoprotein o bardzo małej gęstości /VLPL/ występujących w surowicy krwi. Zwiększają także stężenie lipoprotein o dużej gęstości /HDL/ w surowicy krwi. Zmniejszają wytwarzanie tromboksanu A2 w trombocytach oraz jednego z mediatorów reakcji zapalnej – leukotrienu (LTB4) Powodują zwiększenie wydalania z moczem prostaglandyn P6J3 i P63
 b) Olej z wątroby rekina grenlandzkiego – Somniosus microcephalus.
 Olej z wątroby rekina grenlandzkiego w swoim składzie chemicznym zawiera alkiloglicerole (AGL)- estry 1,3 propandiolu i alkohole: chimylowy, batylowy i selachylowy oraz ich metoksypochodne.
 c) Olej z wątroby dorsza – zawiera (NNKT) kwas olejowy, kwas a-linolenowy, g-linolenowy oraz linolowy.
2. Kolejnym ważnym źródłem niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT) jest także roślinność, której macierzystymi formami są: kwasy 18:2, n-6 (kwas linolowy) i kwas 18:3, n-3 (kwas a- i g-linolenowy). Oba wymienione kwasy są syntetyzowane jedynie przez zwierzęta roślinożerne i przeżuwające takie jak: bydło, owce, kozy, sarny, jelenie, żubry. Zatem zwierzęta przeżuwające po dostarczeniu im pasz roślinnych poprzez zachodzące przemiany biologiczno-chemiczne w przedżołądkach przekształcają pobrane pasze w składniki prostsze w tym także w niezbędne kwasy tłuszczowe. Należy również podkreślić, że kwas linolowy jest niezbędny dla rozwoju i wzrostu oraz reprodukcji fizjologicznej organizmów ludzkich i zwierzęcych, a kwas a-linolenowy do prawidłowego funkcjonowania tkanki mózgowej i siatkówki oka. Podstawowe ilości tych kwasów dla każdego organizmu powinny kształtować się w organizmach na poziomie około 1%.
 Oleje pochodzenia roślinnego, które zawierają kwas linolowy, linolenowy, linolenowy przeznaczony dla medycyny ludzkiej i weterynaryjnej najczęściej produkowane są przez przemysł farmaceutyczny: (Agropharm) przede wszystkim z nasion wiesiołka jednorocznego, dwuletniego oraz wiesiołka dziwnego (Oenotbera biennis).
 Do tej grupy roślin oleistych i innych roślin olejopochodnych, z których można produkować oleje zawierające niezbędne, nienasycone kwasy tłuszczowe, które mogą być przeznaczone dla zwierząt i drobiu zaliczamy: ziarna słonecznika, soi, ogórecznika, rzepaku, ziarno kukurydzy, nasiona bawełny, dyni. Ponadto innymi źródłami olejopochodnymi są: pestki porzeczki czarnej, ziarenka z winogron, orzeszki ziemne, arachidy, orzechy włoskie i kokosowe, tłuszcz mleczny, kiełki pszeniczne i jęczmienne, owoce z oliwek, trwałe użytki zielone, uprawy, zielonki, kiszonki dla zwierząt, plankton i algi oraz skorupiaki morskie.

Odpady poekstrakcyjne – zawartość NNKT
 Zawartość i skład chemiczny występujących tłuszczów w nasionach roślin oleistych zależą w dużym stopniu od czynników środowiska przyrodniczego, odmiany i genotypu. Przede wszystkim duży wpływ wywiera również klimat, zwłaszcza temperatury i wilgotność powietrza, a także stosunki wodne czyli niezbędne zaopatrzenie roślin w wodę. Klimat wilgotny i chłodny w znacznym stopniu sprzyja zwiększonemu gromadzeniu tłuszczów w nasionach niż ciepły i suchy.
 W klimacie gorącym i suchym okres wegetacji roślin jest stosunkowo krótki, w tym czasie w nasionach roślin uprawnych gromadzi sie dużo białka, a mniej tłuszczów i węglowodanów. Rośliny z klimatu tropikalnego (gorącego) zawierają w nasionach mniej tłuszczu, ale o wysokiej zawartości kwasów tłuszczowych.
 W przeciwieństwie do roślin z klimatu umiarkowanego, a zwłaszcza pochodzących z rejonów północnych zawierają w swoim składzie oleje o wysokiej liczbie jodowej, charakteryzujące się wysokim poziomem kwasów polienowych.
 Wzrost temperatury z 10°C do 30°C podczas trwania okresu wegetacji roślin lnu powoduje w nasionach znaczne zmiany biochemiczne, polegające na obniżeniu w składzie oleju zawartości kwasu linolenowego na korzyść kwasu oleinowego. Podobnie proces przebiega w przypadku nasion słonecznika, podczas którego wzrost temperatury otoczenia z 10°C do 30°C w stadium rozwoju nasion sprzyja gromadzeniu się w triacyloglicerolach kwasu oleinowego, przy obniżaniu kwasu linolowego. Ilość i jakość gromadzonego tłuszczu w dojrzewających nasionach roślin oleistych może być także znacznie zmodyfikowana pod wpływem stosowania zabiegów agrotechnicznych i fitosanitarnych, a zwłaszcza nawożenia mineralnego oraz chemicznego zwalczania szkodników roślin. Stosowanie do nawożenia roślin dużych dawek nawozów azotowych, sprzyja gromadzeniu sie białka a obniżeniu zawartości lipidów. Pod wpływam intensywnego nawożenia gleby azotem (N) zwiększa się w tłuszczach zawartość kwasów nasyconych. Nawożenie upraw roślin oleistych potasem (K) i fosforem (P) sprzyja gromadzeniu się cukrów i tłuszczów. Poza tym nawożenie fosforem (P) obniża poziom i liczbę nienasyconych kwasów tłuszczowych w lipidach.
 Trójglicerole gromadzą się w nasionach w postaci ciał tłuszczowych, zwanych też sferosomami, oleosomami, bądź kroplami lipidowymi.
 Z dotychczasowych badań wynika, że wszystkie enzymy odpowiedzialne za określone modyfikacje kwasów tłuszczowych oraz za syntezę triacylogliceroli są zlokalizowane w nasionach roślin odmian oleistych, w obrębie elementów anatomiczno-biologicznych w tym retikulum endoplazmatycznym /ER/ komórki roślinnej. Stwierdzono również, że w nasionach roślin oleistych, należących do rodziny krzyżowych, początkowo powstają duże krople lipidowe o średnicy ok. 1-3 mm, a następnie otaczane są przez szerokie retikulum endoplazmatyczne /RE/.
 W tym czasie formuje się równocześnie, wokół kropli lipidowej zewnętrzna wielowarstwowa otoczka zbudowana głównie z białek hydrofobowych zwanych olesinami. W okresie rozwoju nasion u roślin oleistych zmienia się skład chemiczny kwasów tłuszczowych, lipidów prostych i złożonych, chociaż liczba u większości kwasów tłuszczowych w przeliczeniu na jedno nasienie przez cały czas wolniej lub szybciej zwiększa się w miarę trwania rozwoju okresu dojrzewania wytworzonych nasion. U większości gatunków roślin: pszenicy, żyta, owsa, słonecznika, soi, rzepaku i innych zmniejsza się w ich lipidach procentowa zawartość kwasu linolenowego, palmitynowego i stearynowego, a systematycznie zaś zwiększa się poziom kwasu linolowego. Największe zmiany w składzie kwasów tłuszczowych lipidów występują w okresie dojrzałości mlecznej ziarniaków.

Zawartość CLA w produktach pochodzenia zwierzęcego
 Terminem – sprzężone kwasy tłuszczowe linolowe (conjugated linoleie acids – CLA) – określamy wszystkie pozycyjne i geometryczne izomery tego kwasu, w którym występują dwa sprzężone wiązania podwójne i najczęściej jedno z wiązań podwójnych jest w konfiguracji cis (c), drugie trans (t).
 Wielu autorów potwierdza, że zawartość kwasów: linolowego i linolenowego w diecie krów mlecznych oddziaływuje na znaczący poziom ich w mleku.
 Bauman i współ. cyt za (4) w 2000 roku wykazali, że przez odpowiednie żywienie krów mlecznych w okresie laktacji dietą z dodatkiem kwasu linolowego można zwiększyć zawartość CLA w maśle 7-krotnie.
 Podobnie Reklewska i wsp. (4) stwierdzili, że nawet mały dodatek nasion siemienia lnianego w dawce 21 g dziennie zastosowany do składu mieszanki treściwej dla kóz zwiększał w mleku od 2 do 4 razy poziom kwasu żwaczowego, a obniżał zawartość cholesterolu w mleku licząc od kilku do kilkunastu procent w porównaniu do grupy kontrolnej badanych kóz laktujących. W Hiszpanii Luna i wsp. cyt za (4), prowadzili badania nad wpływam dodatku do paszy treściwej dla owiec oleju słonecznikowego i nasion lnu stosowanych w ilościach od 0,81 do 1,85% dobowej diety na skład mleka, z którego produkowano sery owcze. W toku prowadzonych badań wykazali podwojenie kwasu wakcenowego i żwaczowego oraz linolenowego C18:3 m-3 zarówno w mleku jak i w produkowanym serze. Potwierdzili także, że dodatek do paszy treściwej oleju słonecznikowego i nasion lnu nie miał wpływu na cechy sensoryczne tego regionalnego produktu. Przeciwnie podniosły one jego wartość prozdrowotną. Warto więc podkreślić, że Polska jest znaczącym producentem oleju dla celów farmakologicznych z wiesiołka dwuletniego, jednorocznego oraz dziwnego, pozyskiwanego tzw. zimną metodą tłoczenia m.in. przez zakłady „Agropharm”. W procesie technologicznym powstają znaczne ilości odpadów poekstrakcyjnych, które zawierają jeszcze około 10-15% kwasów i a-linolowego i g-linolenowego (GLA). Z tego względu mogą być wykorzystywane jako dodatek do paszy treściwej, stosowanej u drobiu i innych zwierząt domowych (trzody chlewnej, bydła, cieląt, lisów).
 Również pestki z czarnej porzeczki i ziarna z winogron są bogatym źródłem kwasu g-linolenowego. Ausitec wykazał badaniami in vitro w treści żwacza, że olej z wiesiołka dziwnego aktywizuje wytwarzanie sprzężonego dienu kwasów linolowych CLA w przedżołądkach przeżuwaczy. Na wykorzystywanie wytłoczyn z nasion wiesiołka w żywieniu przeżuwaczy zwraca również uwagę Strzelecki oraz na stosowanie płynów żwacza u cieląt jako stymulatorów wzrostu Barej i Dittbernner, stosowanie rozdrobnionej treści żwacza u lisów hodowlanych i drobiu (kur niosek i brojlerów) Maciołek.
 Warte zwrócenia uwagi na fakt, że w biochemizmie zachodzących procesów w żwaczu z macierzystych form na skutek wydłużania się łańcucha węglowego i tworzenia podwójnych wiązań powstają polienowe, długołańcuchowe kwasy tłuszczowe. W organizmie ludzkim i zwierzęcym końcowym produktem zachodzących przemian kwasu linolowego jest kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA). Do najważniejszych kwasów długołańcuchowy, polienowych zaliczyć należy, takie kwasy jak:

• 20:4 m-6 (kwas arachidowy),
• 20:3 m-6 (kwas dihomo a-linolenowy),
• 22:6 m-3 (kwas dokozaheksaenowy DHA),
• 20:5 m-3 (kwas eikozapentaenowy EPA).

 Ponadto duże znaczenie prozdrowotne ma obecność sprężonego dienu kwasu linolowego (CLA) izomeru cis-9, trans-1, który tworzy się w znacznych ilościach w żwaczu zwierząt przeżuwających w wyniku katalitycznej hydrogenacji.
 Kwas ten jest naturalnym składnikiem lipidów mleka i tłuszczu niektórych zwierząt, wykazuje działanie prozdrowotne, stymuluje układ odpornościowy, zapobiega otyłości, chorobom nowotworowym i układu krążenia.
 Właściwości kwasów tłuszczowych omega-3 według Skrabka-Błotnicka dają pozytywne efekty w zakresie stopniowego obniżania stężenia trójglicerydów we krwi, które wpływa na zmniejszanie ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, powiązanych z arteriosklerozą ścian tętnic. Jednocześnie oddziaływują na procesy kształtowania wartości odżywczej, pozyskiwanego surowca pochodzenia zwierzęcego poprzez regulowanie komponentami paszowymi. Wykazano, że kwasy tłuszczowe należące do kwasu omega-3 (DHA i EPA) posiadają duży wpływ skutecznego działania na układ immunologiczny żywych organizmów. Odpowiedni poziom kwasu EPA występujący w diecie człowieka, aktywnie hamuje tworzenie się pozapalnych substancji i pomaga w procesie szybkiego zwalczania objawów chorobowych. Kwasy tłuszczowe omega-3 podnoszą naturalną odporność organizmu, jednocześnie chroniąc go przed infekcjami.
 Dostępnym dla każdego naturalnym źródłem kwasów, witamin A, D, E jest m.in. tran norweski Mölleris produkowany z oleju wątroby dorszy, który zawiera w swoim składzie np. w 5 ml od 1,1-1,2 g kwasu omega-3.

Procesy modyfikacyjno-technologiczne składu lipidów mleka krowiego
 Z badań i obserwacji naukowych prowadzonych przez wielu autorów wynika, że w lipidach mleka krowiego dominują nasycone kwasy tłuszczowe, które nie mają charakteru prozdrowotnego. Zwrócono, więc uwagę na możliwość poprawy przez zastosowanie modyfikacji składu lipidów mleka poprzez dodatek i zmianę komponentów żywieniowych. W badaniach prowadzonych przez Abu Ghazolen i wsp. w dietach dla krów mlecznych – laktujących, którzy stosowali dodatki do paszy treściwej w dawce 1% oleju rybnego 2% tłuszczu zawierającego głównie kwasy: stearynowy, oleinowy, linolowy lub linolenowy, najwyższe stężenie kwasów żwaczowego oraz wakcenowego stwierdzono w tłuszczu mleka od krów, które otrzymywały 1% dodatek oleju rybnego i 2% oleju bogatego w kwas linolowy (nasiona słonecznika. Według oceny Kulaska i Janka nasilenie syntezy kwasu wakcenowego w przedżołądkach przeżuwaczy można uzyskać przez zwiększenie w diecie zawartości kwasów: linolowego, a-linolowego (GLA) oraz linolenowego lub poprzez zahamowanie biohydrogenacji kwasu wakcenowego do kwasu stearynowego. Działania te najczęściej prowadzą do procesu zwiększania stężenia CLA i kwasu wakcenowego w produktach pochodzenia zwierzęcego.
 W codziennej praktyce takie efekty uzyskać można poprzez; wypasanie zwierząt przeżuwających na użytkach zielonych, przy ograniczeniu zbyt dużego udziału pasz treściwych w dawce dziennej lub stosując do składu paszy treściwej komponenty z nasion oleistych, które zawierają kwasy tłuszczowe 18 węglowe (kwas linolowy, linolenowy, a-linolenowy z udziałem oleju rybnego lub alg morskich). Z uwagi na zachodzące reakcje biouwodarniania kwasów tłuszczowych występujących w żwaczu przeżuwacza przy zachowaniu ciągłości procesów modyfikowania składu kwasów tłuszczowych, do paszy treściwej dodaje się tłuszcze ochronne w postaci:

• całych nasion lub śruty roślin oleistych (rzepaku, siemienia lnianego, nasion słonecznika, wiesiołka, soi, itp.),
• preparatów z olejów roślinnych chronionych otoczką kazeinową zdenaturowaną formaldehydem bądź w postaci ekstrudenatów granulowanych,
• soli wapniowych kwasów tłuszczowych,
• amidów kwasów tłuszczowych,
• preparatów CLA, pozyskiwanych z biosyntezy lub syntezy chemicznej (zasadowej desaturacji) kwasu linolowego i stosowanie w osłonkach opornych na uwalnianie i ich metabolizm w przedżołądkach u przeżuwaczy.
   

Podając sole wapniowe kwasów tłuszczowych oleju rzepakowego bezerukowego uzyskiwano obniżanie się udziału kwasów tłuszczowych, a wzrost poziomu kwasu oleinowego w lipidach mleka (kwasu laurynowego z 4,7-4,9% mirystynowego z 15,1 do 11,7% i palmitynowego z 35,2 do 26,8%) oraz wzrost udziału kwasu oleinowego z 23,2-35,9%. Należy więc podkreślić, że dodatek oleju rybnego do diety stosowanej u krów mlecznych stymuluje konwersję kwasu linolowego do trans kwasu wakcenowego (C 18: 1) powstającego w żwaczu przeżuwaczy w wyniku hydrogenacji kwasu linolowego oraz sprzężonych dienów kwasu linolowego (Przybejach, Rafalski).
 Dodając do diety dla krów mlecznych nasiona lnu lub rzepaku bezerukowego bogate w kwas linolowy (18:2), uzyskano mleko wzbogacone w kwasy (18:2, 18:3, 18:1) a obniżono stosunek kwasów (16:0, 16:1) oraz wzrost zawartości CLA.
 Zastępując śrutą sojową mączkę rybną w diecie krów w okresie laktacji od 0 do 100% otrzymano wzrost koncentracji kwasów tłuszczowych z rodziny m-3, cis-9, trans-11 CLA oraz trans kwasu wakcenowego w mleku. Dieny sprężone kwasu linolowego (CLA) i inne sprężone nienasycone kwasy tłuszczowe są głównie syntetyzowane w przedżołądkach zwierząt przeżuwających.
 W najwyższych koncentracjach występują w mleku i w mięsie pochodzącym od przeżuwaczy. Nasilenie syntezy kwasu wakcenowego i CLA w przedżołądkach krów, a następnie w mleku lub w mięsie można uzyskać przez zwiększenie w diecie tych zwierząt w okresie laktacji, bądź w stadium opasowym, kwasu linolenowego, g-linolenowego (GLA) oraz linolowego lub poprzez zahamowanie biohydrogenacji kwasu wakcenowego do kwasu stearynowego. W praktycznym użytkowaniu przeżuwaczy w tym krów mlecznych można uzyskiwać poprzez żywienie zwierząt paszą z traw pastwiskowych o wysokiej wartości odżywczej z ograniczeniem pasz treściwych lub poprzez stosowanie dodatków nasion roślin oleistych oraz olejów zawierających kwas linolowy, linolenowy, g-linolenowy bądź z dodatkiem tranu rybnego, alg morskich oraz przy wprowadzaniu preparatów CLA pozyskiwanych z biosyntezy lub syntezy biochemicznej. Biorąc jednak pod uwagę zachodzące procesy biochemiczne w treści żwacza, które mają duży wpływ na wzrost poziomu kwasów: linolowego, a-linolenowego zastosowano w żywieniu zwierząt i drobiu poekstrakcyjne ekstruderaty w postaci zmielonych nasion wiesiołka dwuletniego (Oenotbera biennis), które jeszcze zawierają około 10-15% olejów linolowego i a linolenowego oraz 20% dodatek rozdrobnionej gytii (osad podtorfowy) wapienno-detrusowej o składzie chemicznym; Ca, Mg, P, K, Fe, C, Mn, Zn, Cu i B oraz wit. B, która również dodatkowo w swoim składzie posiada fitohormony, woski i białko. Do określonej mieszanki treściwej dodawano 1% komponentów z odpadów poubojowych w postaci przetworzonej technologicznie (w ilości 80% treści żwacza) – 20% jest źródłem kwasów: żwaczowych i wakcenowego, a po jej zastosowaniu uzyskiwano u cieląt dobre efekty produkcyjne.
 Reasumując, należy podkreślić, że stosowane preparaty żywieniowe wykazują działanie biostymulacyjne. Są bezpieczne dla żywionych zwierząt oraz stanowią pewne źródło kwasów tłuszczowych NNKT. Zwiększają przyrost masy ciała przede wszystkim u młodych cieląt. Należy nadmienić, że w mleku krów laktujących, których jedynym pokarmem są użytki zielone (trwałe użytki zielone, łąki i pastwiska) zawartość w mleku sprzężonych kwasów linolowych (CLA) jest ponad dwukrotnie wyższa niż u krów karmionych mieszankami treściwymi, stąd należy przyjąć, że stosowanie biokomponentów zawierających sprzężone kwasy linolowe (NNKT), stanowi ważny przyczynek produkcyjno-ekonomiczny i prozdrowotny.
 Warto także zwrócić uwagę na fakt, że najnowsze trendy żywieniowe dotyczące modyfikacji i wzbogacania diety żywieniowej w polienowe kwasy tłuszczowe nie ograniczają roli antyoksydantów. W produkcji zwierząt najczęściej jako antyoksydant stosuje się witaminę E.
 Z obserwacji wynika, że zarówno przeżuwacze, trzoda chlewna jak i drób wykazują zdolność fizjologiczną do wbudowywania sprzężonych kwasów tłuszczowych (CLA) do tłuszczu mlekowego u krów, zapasowego i śródmięśniowego u trzody chlewnej i u drobiu. Należy również przyjąć, że istnieje, więc liniowa zależność pomiędzy zawartością CLA w diecie kurcząt-brojlerów a zawartością tego kwasu w ich tłuszczu zapasowym i śródmięśniowym.
 Na koniec należy podkreślić, że współcześnie wzrosła świadomość społeczeństwa, odnośnie jakości odżywczej oraz prozdrowotnej w zakresie stosowania produktów żywnościowych pochodzenia zwierzęcego, w tym także drobiowego. Stąd procesy modyfikacyjne tych surowców w kierunku podwyższania zawartości kwasów polienowych powinny być powszechnie etapowo wprowadzane do praktyki w produkcji zwierzęcej.
 Warto zatem rozważyć możliwość stosowania kwasu omega-3, zaliczanych do NNTK w produkcji komponentów paszowych przeznaczonych dla kur niosek, kurcząt brojlerów oraz u cieląt dla trzody chlewnej z poszczególnych grup technologicznych (lochy, prosięta, warchlaki).

Literatura dostępna u autorów                                                                                                  

Tags: nutraceutyki