Po raz trzeci i ostatni w tym roku Instytut Zootechniki podał do publicznej wiadomości wyniki oceny buhajów. Zasady wyceny jak i metody przeliczeń nie uległy zmianie. W oparciu o publikację IZ – PFHBiPM opublikowała w niezmienionym układzie „Krajowe listy buhajów rasy Holsztyńsko- fryzyjskiej odmiany czarno- i czerwono-białej proponowanych do wykorzystania” (tabela).



Utrzymanie niezmienionych zasad publikacji wyników powoduje, że porównywanie zmian w uszeregowaniu buhajów zachodzących pomiędzy kolejnymi wycenami jest stosunkowo łatwe.
 Publikowana aktualnie lista buhajów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej odmiany czarno-białej zawiera 91 buhajów. Buhaje uszeregowane są według malejącego indeksu PF – produkcyjność i funkcjonalność. Stale należy pamiętać, że indeks PF ocenia buhaja tak pod względem przekazywania cech mleczności – (cechy produkcyjne) jak i budowy, płodności, skłonności do zapadania na choroby wymienia – (cechy funkcjonalne).
 Indeks PF jest więc indeksem syntetycznym obejmującym wszystkie oceniane cechy. Taki zbiorczy indeks może powodować, że buhaj o bardzo dobrych cechach produkcyjnych, ze względu na słabsze cechy funkcjonalne, znajduje się na dalszych miejscach listy lub odwrotnie.
 Nie lekceważąc więc indeksu PF trzeba dokładnie analizować poszczególne oceny, bo do konkretnej krowy trzeba dobierać konkretnego buhaja w zależności od cech, które chcemy u potomstwa poprawić. Przypadki, że buhaj może u swojego potomstwa poprawić wszystkie cechy w jednakowym stopniu są szalenie rzadkie.
 Pomimo tego, że PFHB iPM proponuje do wykorzystania aż 91 buhajów, to dla hodowców interesujące są te najlepsze – praktycznie dotyczy to ¼ buhajów opublikowanych na początku tej listy. Poza sporadycznymi przypadkami, hodowców powinno interesować więc pierwszych 21 buhajów, nasienie pozostałych buhajów będzie w głównej mierze wykorzystywane w chowie masowym.
 Ze względu na postęp hodowlany zakłada się, że w kolejnych wycenach w miarę pojawiania się na listach nowych buhajów, wartości hodowlane i indeksy będą coraz większe. Postęp ten nie może być bardzo szybki, bo pojawianie się kolejnych buhajów na listach nie jest lawinowe, a dodatkowo wybitne buhaje nie rodzą się co roku.
 Generalną prawidłowością jest, że w miarę upływu lat buhaje znajdujące się na pierwszych miejscach listy pogarszają swoją pozycję. Przykładem na to zjawisko jest znajdujący się w tej wycenie na 11 pozycji buhaj Smith (indeks PF 118), który w wycenie 2008/1 był na miejscu 1 i w miarę kolejnych wycen choć jego wyniki nie pogarszały się, pojawiły się buhaje z lepszymi wynikami, które go stopniowo wyprzedzały.
 To, że poprawa wyników występuje w wycenach polskich można zauważyć porównując czołówkę buhajów tabeli styczeń 2008-1 z tą omawianą obecnie wyceną sierpniową 2009-3.
 Czołówka listy styczeń 2008 zawiera dwa buhaje z indeksem PF 119, 5 buhajów z indeksem 117, 3 buhaje z indeksem 116, 9 buhajów z indeksem 115, 2 buhaje z indeksem 114, razem 21 buhajów.
 Obecna lista 2009-3 zawiera jednego buhaja z indeksem 122, jednego buhaja z indeksem 121, 2 buhaje z indeksem 120, 5 buhajów z indeksem 119, 4 buhaje z indeksem 118, dwa buhaje indeksem 117 i 6 buhajów z indeksem 116 razem 21 buhajów.
 Widać więc systematyczny wzrost indeksu. W równym stopniu obserwuje się też wzrost wartości hodowlanych.
 W porównaniu do listy 2009-2 z grupy najwyżej ocenionych buhajów trzy buhaje nie ukazały się w ogóle (brak nasienia), a 5 buhajów zdecydowanie obniżyło swoje pozycje.
 Z tej grupy najbardziej spektakularny spadek wystąpił u buhaja Vainqueur FR 3514051905, który znacznie obniżył swój indeks i aktualnie znajduje się na pozycji 42, a był poprzednio na pozycji 7.
 Na pierwszą stronę listy w miejsce ubyłych buhajów weszły buhaje ocenione po raz pierwszy, a są to buhaje Volcalis, Vitus Vifsorbier, Vahura, Vegen Man oraz dwa Chianti i Igdali, które już występowały w poprzedniej wycenie na pozycjach 22 i 23.
 Ze względu na duże spokrewnienie populacji, zawsze jest korzystnie jeżeli na liście wycenionych buhajów pokazuje się buhaj, którego ojciec nie występował na poprzednich listach. W tej wycenie tylko ojciec buhaja Volkalis-Sosa US 125997863 jest nowym ojcem. Niestety, ze względu na jeszcze niski wynik powtarzalności buhaja Vocalis wykorzystanie jego nasienia prawdopodobnie będzie niewielkie, ryzyko zmiany wyceny w górę lub w dół jest, u tego buhaja, jeszcze duże. 



 Na obecnie opublikowanej liście, tak jak i na poprzedniej, najwyższy indeks PF 122 uzyskał buhaj Fabrycy PLOO5060655894. Jest to buhaj o bardzo dobrych cechach produkcyjnych (może trochę słabsza WH dla kg mleka) i bardzo dobrych cechach funkcjonalnych. Uwagę zwraca wysoki podindeks budowy nóg i racic, wysoki podindeks płodności i wysoka WH dla komórek somatycznych.



 Drugim wyróżniającym się buhajem jest buhaj Vaick LCT FR 4934530184. Pojawił się on po raz pierwszy na liście i to z indeksem PF 121. Charakteryzują go wysokie wyceny cech produkcyjnych – indeks P 127. Jest, co prawda, dobry w cechach funkcjonalnych, ale może niepokoić trochę niskie WH dla komórek somatycznych.
 Trzeci na liście buhaj Undeutroi FR 3554213336 nie wymaga komentarza, bo w czołowce występował już wielokrotnie. Buhaj ten ma rewelacyjnie wysokie WH dla kg mleka, ale zły skład mleka. W cechach funkcjonalnych ma bardzo dobry pokrój i kaliber.
 Buhaj Fan ET PL000609395846 ze względu na wysokie WH dla mleka uzyskał wysoki indeks produkcyjny choć skład mleka nie jest tu rewelacyjny. W cechach funkcjonalnych jest prawidłowy. Zwraca tu uwagę bardzo wysoki podindeks płodności.
 W przeciwieństwie do poprzedniego buhaja, buhaj Treglonou FR 3534794987 charakteryzuje się wyraźnie słabszym indeksem produkcyjnym i bardzo dobrymi cechami pokroju. Buhaj ten ma najwyższe podindeksy pokroju ogólnego i wymienia.
 Kolejny szósty na omawianej liście buhaj Volcalis FR 5612676312 występuje w ocenach po raz pierwszy. Jego powtarzalność jest jeszcze niska, bo wynosi zaledwie 0,71. Powoduje to, że w kolejnych wycenach jego wyniki mogą się mocno zmienić.
 Przykładem zmian spowodowanych małą liczbą córek w ocenie (niska powtarzalność) jest kolejny buhaj Lancaster Nl 385454986, który w poprzedniej wycenie znajdował się na 16 pozycji z indeksem PF 116 i powtarzalnością 0,72, a w obecnej przesunął się na pozycję 7, z indeksem 119 przy powtarzalności 0,84. Buhaj Lancaster jest buhajem o dobrych cechach produkcyjnych i ma bardzo wysoki indeks typu i budowy, a dodatkowo ma rewelacyjnie wysokie WH dla przeżywalności córek. Lancaster to bardzo dobrze zapowiadający się buhaj.
 Dobór buhajów do określonych krów jest zajęciem bardzo trudnym i bardzo ciekawym. Zawsze jednak trzeba mieć przed oczyma cel, jaki chce się osiągnąć. Całymi latami tym podstawowym celem było podniesienie mleczności krów przy równoczesnym dążeniu do poprawienia składu mleka. Dziś już taki cel hodowlany nie wystarcza. Długowieczność krów zaczyna być czynnikiem determinującym w znacznym stopniu opłacalność produkcji, stąd też istnieje pilna konieczność przy doborze par do kojarzeń zwracania uwagi na cechy pokroju, płodności, zdrowotności wymienia i przeżywalności.
 O ile na liście buhajów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej odmiany czarno-białej w porównaniu do poprzednich wycen obserwuje się wyraźny postęp, o tyle lista buhajów rasy holsztyno-fryzyjskiej odmiany czerwono-białej nie napawa optymizmem.
 Aktualnie opublikowana lista tej odmiany zawiera 14 buhajów, w tym 12 to buhaje z poprzednich lat. Dwa nowe to zajmujący aktualnie drugą pozycję buhaj Bonzo PL005073108448 i zajmujący szóstą pozycję buhaj Valet FR2923746878.
 Buhaj Bozo charakteryzuje się wysokimi wartościami hodowlanymi dla cech mlecznych i w miarę poprawnymi cechami produkcyjnymi, natomiast buhaj Valet jak większość buhajów czerwono-białych ma cechy produkcyjne średnie, natomiast jest bardzo poprawny w cechach funkcjonalnych. Hodowcy bydła czerwono-białego od wielu już lat mają bardzo trudną sytuację przy typowaniu buhajów do swoich stad.
 Omawiając kolejne wyceny buhajów zwracałem kilkakrotnie uwagę na porównywanie wycen krajowych z wycenami buhajów, których nasienie jest importowane do kraju. Niemniej wydaje mi się, że sprawa ciągle nie dociera do hodowców.
 Podstawowym błędem jest porównywanie bezpośrednio ze sobą wycen polskich z wycenami buhajów z innych krajów. Wyceny wyliczane w różnych krajach są bez specjalnych przeliczeń z sobą nie porównywalne.
 Przeliczanie wycen uzyskanych w innych krajach na bazę polską dla rasy HF dokonuje międzynarodowa organizacja zlokalizowana w Szwecji o nazwie INTERBULL. Te przeliczone wyceny zgodnie z Ustawą o Hodowli zwierząt powinny być umieszczane przez importera przy wycenach buhaja. Dopiero taki przeliczony indeks pozwala ocenić, co warty jest proponowany buhaj.
 Hodowcy bardzo często sugerują się bardzo wysokimi wartościami hodowlanymi lub indeksami nie zdając sobie sprawy, że część importowanego nasienia pochodzi od buhajów, których wartość hodowlana jest niższa lub taka sama jak buhajów ocenionych w Polsce, a wtedy szkoda pieniędzy na to nasienie.
 Pierwszą oceną wiarogodności importera proponującego hodowcy nasienie powinno być sprawdzenie, czy ma z sobą przeliczena indeksów buhajów na bazę polską. Przeliczenia te można też sprawdzić samemu na stronie internetowej Instytutu Zootechniki lub uzyskać tą informację w Centrum Unasieniania.
 Niestety, nie spotkałem jeszcze katalogu zawierającego przeliczenia INTERBULLU wycen buhajów na bazę polską.

Tags: hodowla