O cenie za litr mleka jaką hodowca bydła uzyskuje w mleczarni decyduje przede wszystkim liczba komórek somatycznych, zawartość białka i tłuszczu oraz ilość udojonego mleka. Na liczbę komórek somatycznych bezpośrednio oddziałuje higiena doju, jak i sprawność urządzeń udojowych oraz status zdrowotny zwierząt. Wpływ żywienia jest w tym przypadku pośredni. Natomiast o zawartości białka i tłuszczu oraz ilości udojonego mleka decyduje genetyka oraz żywienie, choć nie można pominąć wpływu środowiska, fazy laktacji, chorób, sezonu, komfortu krów czy ich wieku. Do chowu krów mlecznych należy zatem podchodzić jak do każdego biznesu, aby osiągnąć konkretny cel finansowy należy zainwestować środki we właściwy sprzęt udojowy, higienę doju, materiał genetyczny oraz pasze.

W sposób istotny można modulować zawartością tłuszczu i białka w mleku odpowiednio sterując żywieniem krów. Jednakże zawartość tłuszczu jest bardziej „wrażliwa” na zmiany składu dawki pokarmowej aniżeli zawartość białka. Zakres zmian może wynosić blisko 3 jednostki procentowe w przypadku tłuszczu i 0,6 jednostek procentowych w odniesieniu do białka. Koncentracja laktozy i związków mineralnych nie reagują na zmiany dawki w sposób jednoznaczny.

Białko w mleku
----------------
 Białko mleka jest syntetyzowane w gruczole mlekowym z aminokwasów dostarczonych przez krew. Biosynteza białka jest limitowana przez aminokwasy, które są dostarczone poniżej zapotrzebowania krowy. Również niedobór energii może ograniczać syntezę białka – zarówno syntezę mikrobiologiczną w żwaczu jak i syntezę w gruczole mlekowym. Dostępne w jelicie cienkim aminokwasy pochodzą z dwóch źródeł: mikroorganizmy żwacza dostarczają od 50 do 70% puli aminokwasów dostępnych w jelicie, natomiast białko niedegradowalne w żwaczu (by-pass) wprowadza pozostałą część. Profil aminokwasowy mikroorganizmów żwacza jest bardzo zbliżony do profilu białka mleka (tab. 1).

 


 Zatem żywiąc krowę nadrzędnym celem powinno być uzyskanie jak najefektywniejszej produkcji białka mikrobiologicznego. Pierwszym krokiem, jaki należy poczynić, by poprawić zawartość białka w mleku jest zapewnienie dogodnych warunków do rozwoju mikroorganizmów żwacza. Oznacza to po prostu wprowadzenie odpowiedniej ilości wysoko strawnych pasz, maksymalizację pobrania suchej masy, unikanie zakwaszenia poprzez dostarczenie odpowiedniej ilości włókna efektywnego oraz zastosowanie w dawce właściwych proporcji białka i węglowodanów dostępnych dla mikroorganizmów żwacza, a także synchronizację w czasie ich podaży. Rekomendowane dawki żywieniowe dla wysokowydajnych krów mlecznych zawierają 17-18% białka ogólnego, białko w formie degradowalnej w żwaczu (RDP) stanowi 60-65% białka ogólnego, zaś białko rozpuszczalne 30% białka ogólnego. Jeśli dostarczymy nadmiar białka bez dostępnych węglowodanów, mikroorganizmy będą zużywały białko jako źródło energii i azot białka paszy nie zostanie wbudowany w białko mikroorganizmów. Zalecane poziomy węglowodanów niewłóknistych (NFC) w dawce wynoszą 35-40% suchej masy, zaś cukrów 4-6% suchej masy dawki. Należy pamiętać, że pojęcie NFC {NFC = 100 – (CP ÷ NDF + ether extract + ash – NDFCP)} obejmuje skrobię, cukry proste oraz pektyny. W zależności jakie ziarno zbóż jest źródłem NFC, różna jest jego rozpuszczalność w żwaczu (tab. 2).
 



W celu zapewnienia odpowiedniego pH dla syntezy białka mikrobiologicznego niezbędne jest dostarczenie odpowiedniej ilości włókna efektywnego w dawce, które pobudza ślinienie się (naturalne buforowanie treści żwacza) i odruchy przeżuwania u krów. Sugerowanym poziomem włókna NDF pochodzącego z pasz objętościowych jest 21% suchej masy dawki. Dodatkowo powinno się zabezpieczać krowy wysoko wydajne dodatkiem kwaśnego węglanu sodu w udziale 200-300 g/szt. dziennie (Ekomix bufor EKOPLON SA).

 Czynniki, które sprzyjają zakwaszeniu żwacza:

• dawka zbyt bogata w cukry fermentujące, zawierająca ponad 28% skrobi w suchej masie,
• udział pasz treściwych w suchej masie dawki powyżej 50%,
• zbyt szybka zmiana dawki dominującej pod względem udziału pasz objętościowych na dawkę z dużą ilością pasz treściwych,
• zbyt szybka zamiana kiszonek na zielonki w dawce,
• za niski udział włókna w dawce <30% NDF i <19% NDF z pasz objętościowych (% suchej masy),
• dawka zawierająca bardzo mokre i kwaśne kiszonki (pH < 3,8),
• zbyt długie mieszanie dawki TMR w wozie paszowym, dające w rezultacie ponad 20% udziału TMR na tacy,
• nienaturalny rozdział pasz na sitach PennState >10% na pierwszym sicie,
• skarmianie zbyt dużych porcji pasz treściwych w stacjach paszowych >2,5 kg w jednym odpasie.

 
Symptomy wskazujące na kwasicę:

• niski poziom tłuszczu w mleku < 3,3%,
• niska zawartość białka w mleku,
• laminitis,
• biegunki,
• zmniejszenie przeżuwania (>50% krów leżących nie przeżuwa),
• redukcja wydajności mleka w stosunku do dawki jaką otrzymują,
• pojawienie się niestrawionego rozdrobnionego ziarna w kale,
• wzrost udziału włókna w kale,
• kał płynny z bąblami gazu.

 
Zastosowanie dodatku tłuszczu w dawce może obniżyć zawartość białka w mleku, głównie poprzez negatywny wpływ tłuszczu niechronionego na mikroorganizmy żwacza oraz w wyniku zastąpienia w dawce łatwo dostępnych cukrów.

Tłuszcz w mleku
----------------
Krótko łańcuchowe kwasy tłuszczowe powstają w gruczole mlecznym z lotnych kwasów tłuszczowych głównie octanu i maślanu powstajacych w czasie fermentacji włókna w żwaczu. Dodatkowo do syntezy wykorzystywany jest beta hydroksymaślan krążący we krwi. Długo łańcuchowe kwasy tłuszczowe nie są tworzone w gruczole mlecznym de novo, lecz pochodzą z paszy, ciał mikroorganizmów i tkanki tłuszczowej krowy i są wyłapywane bezpośrednio z krwi. Tłuszcz mleka zbudowany jest z krótko- i długołańcuchowych kwasów mniej więcej w stosunku 50/50. Mikroorganizmy żwacza prowadzą proces biouwodornienia ok. 60 do 90 % nienasyconych kwasów tłuszczowych pojawiających się w żwaczu. Nasycone kwasy lub jednonienasycone w konfiguracji trans mogą opuszczać żwacz. Zwiększenie zawartości tych kwasów trans w jelicie jest powiązana z niską zawartością tłuszczu w mleku. Uważa się, że synteza krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych w gruczole mlekowym jest hamowana przez formy trans kwasów długołańcuchowych, takim właśnie kwasem jest powstający w żwaczu skoniugowany kwas linolowy zwany CLA. Istnieje kilka powodów zwiększonej ilości kwasów trans w jelicie:
ew skarmianie dużych ilości dostępnych w żwaczu nienasyconych kwasów tłuszczowych (>5% tłuszczu w suchej masie dawki),
ew kwasica żwacza.

 Przy komponowaniu wysokoenergetycznej dawki należy stosować tłuszcze obojętne dla środowiska żwacza. Ich udział w dawce może sięgać nawet 4% suchej masy dawki. Dobrym rozwiązaniem są mieszanki firmy EKOPLON przeznaczone do skarmiania przez pierwsze 100 dni laktacji: mlekoTOK (mieszanka granulowana) czy Protan KM energia (sypki koncentrat) zawierające w swoim składzie tłuszcz chroniony BERGAFAT T 300 i podwyższony poziom niacyny. Ważnym składnikiem mieszanki mlekoTOK na pierwsze 100 dni laktacji jest DDGS, którego białko w udziale ok. 55% jest w formie nie ulegającej rozkładowi w żwaczu, które uzupełnia pulę metioniny dostępnej w jelicie, oraz białko śruty sojowej, które uzupełnia pulę lizyny dostępnej w jelicie. Dodatkowo DDGS jest źródłem łatwo strawnego włókna zawierającego niski udział ligniny (zawartość NDF kształtuje się na wysokim poziomie 28,9-33,1%, ale ponad 50% ulega strawieniu). Mieszanka ta wprowadza odmienne surowce skrobiowe (kukurydza, pszenica, jęczmień), których tempo rozkładu w żwaczu jest różne, a przez to zapewniona jest synchronizacja podaży białka i energii w żwaczu, a także ograniczone ryzyko burzliwej fermentacji i przez to kwasicy żwacza. Włączając MlekoTOK do dawki żywieniowej wysoko wydajnej krowy, opartej na kiszonce z kukurydzy i dopełnionej sianokiszonką z traw i roślin motylkowych możemy uzyskać wydajności zgodne z genetycznymi możliwościami bez szkody dla zdrowia krowy. Należy jednak pamiętać, że dobranie odpowiedniej paszy treściwej do pasz objętościowych dostępnych w gospodarstwie to połowa sukcesu. Należy jeszcze odpowiednio przygotować mieszankę TMR, by wprowadzić też z dawką właściwą ilość włókna efektywnego, która gwarantuje właściwe warunki fermentacji w żwaczu.

dr inż. Marta Trędowicz

Tags: artykuł promocyjny