Rozwój nowoczesnych technologii w hodowli bydła mlecznego powoduje z jednej strony zwiększenie efektywności produkcyjnej z drugiej coraz większe wkraczanie w behawior zwierząt. Przejawia się to nie tylko w stosowanych systemach utrzymania zwłaszcza wolnostanowiskowych, ale także w procesach doju. Wykształcenie więc nowych nawyków u zwierząt związane jest z czasowym zwiększeniem stresowości u zwierząt. Obserwujemy to szczególnie w gospodarstwach, gdzie zmodernizowano obiekty i zrezygnowano z systemów uwięziowych na wolnostanowiskowe.

Zmiana nawyków u zwierząt a szczególnie zwiększenie aktywności ruchowej wymusza nie tylko stałe kontrolowanie ich, ale także kształtowanie tak ich zachowań, aby nie dochodziło do patologii behawioralnych. Znajomość nawyków i zachowań zwierząt pozwala, więc na wypracowanie najlepszych metod produkcyjnych. Jedną z nich jest stałe kontrolowanie aktywności ruchowej i kształtowanie procesów produkcyjnych w zależności od ich czynności życiowych.

Jedną z takich metod jest stosowanie elektronicznych urządzeń pomiarowych jak pedometry (krokomierze) śledzące aktywność ruchową nie tylko w obrębie obory, ale także na pastwisku. Mocuje się je najczęściej na jednej z nóg tylnych przy pomocy mocnych taśm parcianych. W oparciu o wykres aktywności dobowej możemy skutecznie wychwycić np. moment rozpoczęcia rui. Odnotuje się wtedy wzmożoną aktywności nawet czterokrotnie większą niż w innych dniach. Aktywność taka zwiększa się już 4 godziny przed rozpoczęciem rui właściwej. Śledzenie aktywności jest więc skuteczną metodą wykrywania jej i zwiększenia skuteczności zabiegów inseminacyjnych.
W wolnostanowiskowym systemie utrzymania krowa powinna spędzać 53% czasu dobowego na odpoczynku. Zakłócenie tego czasu, brak fazy spoczynku prowadzi do przeciążenia kończyn, pogorszenia trawienia w żwaczu, zakłócenia krążenia krwi a w konsekwencji skutkuje obniżeniem wydajności mlecznej. Jak wykazały badania prawidłowo przebiegający taki cykl obejmuje m.in. stanie i chodzenie – średnio 20% doby, czyli 5 godzin i 20 minut.

W ujęciu czasowym krowa na pobieranie paszy poświęca 4-6 godz., na picie 0,5 godziny. Ponieważ czynności te powtarzają się cyklicznie w okresie doby, jeden taki cykl trwa dla omawianych czynności odpowiednio od 0,5-1 godz. dla pobierania paszy i picia do 3 min.
Stwierdzono, że najniższa aktywność dobowa występuje od godz. 0.00 do 6.00 oraz od 15.00 do 18.00, co prezentuje rysunek 2.
Aktywność ta jest łatwa do prześledzenia poprzez analizę cyklu dobowego i ewentualne skuteczne przeciwdziałanie niekorzystnym czynnikom wywołującym powyższe zaburzenia behawioru zwierzęcia. Zaburzenie czasu spoczynku wywołane np. pojawiającą się kulawizną, przeprowadzona korekcja racic, niewystarczająca ilości miejsc do spoczynku bezpośrednio przekłada się także na obniżenie pobierania paszy i oczywiście prawidłowego rozrodu.
W analizach aktywności ruchowej istotne jest także zwrócenie uwagi na jałówki, które pierwszy raz wchodzą do stada produkcyjnego po wycieleniu. W towarzystwie krów starszych i hierarchii jaka tam panuje czynnik stresu powoduje, że zwierzęta te znacznie mniej czasu poświęcają na wypoczynek, a ich ruchliwość jest nadmiernie rozbudzona. Konsekwencją jest nadmierne obciążenie stawów kończyn i problemy zdrowotne tych zwierząt.

W pobudzeniu do aktywności zwierząt istotną rolę odgrywa także samo podłoże, po którym się poruszają. Badania wykazały, że najniższa prędkość chodu jest na podłożu rusztowym, gdyż jest on najbardziej śliskim z badanych typów. Lepiej i szybciej krowy poruszały się na rusztach pokrytych matami, ale najpewniej czują się na podłożu pełnym betonowym, pokrytym matami. Tym samym podłoże może w znacznym stopniu także warunkować wyniki analiz ruchu zwierząt. Z drugiej strony indywidualne predyspozycje zwierząt do ścierania rogu racicy (nadmiernego) może dodatkowo ograniczać ruchliwość krów, a także być przyczyną wielu złożonych chorób racic.
Jak ważna jest lokomocja zwierząt świadczy fakt wprowadzenia jej do krajowego systemu oceny pokroju jako cechy ocenianej w skali 1-9 pkt. Obecnie lokomocja jest cechą opcjonalną, ocenianą w stadach umożliwiających jej ocenę. Procentowy udział krów z oceną lokomocji do wszystkich krów ocenionych w 2009 roku wynosił odpowiednio dla rasy PHF – 48%, dla rasy Simentalskiej – 32% (PFHBiPM 2009). Ocena ta pozwala na selekcję krów przydatnych do wolnostanowiskowych systemów utrzymania, jak również diagnozować wszelkie nieprawidłowości i zmiany chorobowe w obrębie nóg i miednicy. W ocenie lokomocji ważne jest także, aby zwrócić uwagę na postawę nóg oraz budowę piętki racicy. System oceny pokroju także obejmuje te cechy, a nawet ocenia postawę nóg z tyłu i boku. Tym samym mamy pełny obraz o zdrowotności i budowie nóg, a więc wiemy jak zwierzę będzie ruszało się w stadzie i czy przypadkiem nie wiąże się to z problemami zdrowotnymi.

Dokładne śledzenie zachowań behawioralnych w stadzie, a przede wszystkim umożliwienie zwierzęciu na jego eksponowanie pozwala hodowcy na zgromadzenie sporej ilości informacji o zdrowiu, produkcji, płodności, jak również pozwala we wczesnym stadium wzrostu zagrożeń przeciwdziałać temu. Aktywność ruchowa krów jest jednym z takich wyznaczników i warto temu zagadnieniu poświęcić więcej czasu w oborze, a uzyskamy większą produkcyjność i zdrowotność stada.

Tags: bydło mleczne