Wzrost wydajności krów i jakości produkowanego mleka w Polsce dokonał się w dużej mierze w wyniku importu zwierząt o wysokim potencjale produkcyjnym oraz unowocześnienia produkcji pasz i żywienia bydła. Dotyczy to również rozwoju nowych technologii produkcji kiszonek, które stały się podstawową paszą w gospodarstwach specjalizujących się w produkcji mleka. Rozpowszechnienie sposobu utrzymania bydła w systemie alkierzowym i całoroczne żywienie kiszonkami spowodowało konieczność tworzenia rezerw tych pasz oraz wprowadzenia ich do obrotu handlowego. Przesłanki te tworzą potrzebę ustawicznej i wieloaspektowej kontroli jakości kiszonek. Jakość kiszonki wpływa na poziom pobrania paszy i koreluje z wartością odżywczą oraz efektami produkcyjnymi u zwierząt. 

Wśród wszystkich pasz kiszonki charakteryzują się największą zmiennością składu chemicznego i jakości. Dlatego też, w porównaniu z paszami treściwymi, należy znacznie częściej analizować ich skład oraz różne wskaźniki charakteryzujące przydatność tych pasz w żywieniu bydła.

Analiza kiszonek obejmuje takie aspekty jak wartość pokarmowa, w tym wartość energetyczna, analiza frakcji cukrowców oraz związków azotowych oraz szereg aspektów związanych z przebiegiem fermentacji (ocena organoleptyczna, chemiczna, biologiczna). Ważnym elementem oceny jakości kiszonek jest określenie ich stabilności i efektów rozkładu tlenowego. Kiszonki, szczególnie o obniżonej jakości, mogą być źródłem patogenów powodujących zakłócenia metaboliczne i produkcyjne u bydła. W konsekwencji mogą one występować w produktach zwierzęcych.
Znajomość podstawowego składu chemicznego jest podstawą do oszacowania wartości energetycznej i białkowej kiszonek, co pozwala w efekcie na prawidłowe bilansowanie dawek pokarmowych z udziałem analizowanych kiszonek. Zawartość suchej masy ponadto daje możliwość interpretowania innych wskaźników chemicznej jakości tj. pH kiszonki, zawartość kwasów. Zawartość białka ogólnego i włókna surowego pozwala ocenić dodatkowo, czy dokonano właściwego doboru gatunkowego zakiszanych roślin. Analiza frakcji cukrowców i węglowodanów strukturalnych pozwala odpowiedzieć na pytanie czy zbioru surowca na kiszonkę dokonano we właściwym terminie. Znajomość zawartości tych frakcji stwarza podstawę do obliczenia fizycznie efektywnego NDF. Pobranie pasz objętościowych jest mocno związane ze strawnością i zawartością ścian komórek roślinnych. W przypadku kiszonek dodatkowy wpływ na pobranie ma smakowitość, która zależy od pH, zawartości produktów fermentacji, cukrów rozpuszczalnych, oraz związków azotowych powstałych podczas procesu rozkładu aminokwasów (aminy biogenne, amoniak).

Istotnym elementem oceny kiszonki jest analiza frakcji białka. Precyzyjnym wskaźnikiem hydrolizy białka jest zawartość wolnych aminokwasów w kiszonce (azot aminokwasowy). Wskaźnikami zmian jakości białka pod wpływem procesów tlenowych (zagrzewanie) jest natomiast zawartość azotu nierozpuszczalnego w kwaśnym detergencie (ADIN) oraz w neutralnym detergencie (NDIN). Przebieg procesu kiszenia zielonek wysokobiałkowych ma wpływ na wykorzystanie azotu u przeżuwaczy oraz jego emisję do otoczenia. Ograniczenie degradacji białka w trakcie produkcji kiszonek z traw i roślin motylkowatych z równoczesnym zachowaniem wysokiej zawartości WSC (cukry rozpuszczalne w wodzie) ma wpływ na rozmiar syntezy białka mikrobiologicznego oraz udział białka nie ulegającego rozkładowi w żwaczu. Z tego też względu analiza wcześniej wymienionych wskaźników jest bardzo ważna.
Ocena jakości chemicznej charakteryzuje prawidłowość przebiegu fermentacji w czasie zakiszania. Sumaryczna zawartość kwasów pozwala stwierdzić czy w kiszonce zaszła fermentacja ekstensywna („dzika”) czy fermentacja ograniczona. Wzajemne proporcje kwasów określają kierunek fermentacji. Duży udział kwasu mlekowego potwierdza właściwy kierunek fermentacji, obecność kwasu masłowego wskazuje na fermentację wtórną (clostridiową). Także zawartość azotu amonowego w azocie ogólnym wskazuje na intensywność procesów dezaminacji aminokwasów prowadzonych przez te bakterie. Opisane zmiany obniżają wartość pokarmową kiszonek i ich pobranie. W nowoczesnej produkcji kiszonek coraz częściej oceniana jest ich stabilność, która jest istotnym wskaźnikiem jakości, szczególnie w warunkach całorocznego stosowania kiszonek. Stabilność tlenowa kiszonek jest określana długością czasu po jakim temperatura kiszonki wzrośnie o 1°C w stosunku do temperatury otoczenia. Technologia produkcji oraz stosowanie dodatków, takich jak konserwanty i innokulanty oddziaływują na stabilność tlenową kiszonek, która jest istotnym wskaźnikiem jakości i efektywności kiszonek w produkcji mleka.

Tags: żywienie bydła