Konferencja szkoleniowa zorganizowana w dniu 25.02.2011 r. przez Warmińsko-Mazurski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Olsztynie 

Produkcja mleka oraz nowoczesny przemysł przetwórczy na Warmii i Mazurach stanowią ważne ogniwo w gospodarce żywnościowej regionu i kraju. Aktualne problemy, dotyczące produkcji mleka na Warmii i Mazurach oraz uwarunkowania związane z racjonalnym wykorzystaniem użytków zielonych i produkcją pasz dla bydła, a także niektóre zagadnienia dotyczące rynków zbytu i cen oraz kwotowania produkcji mleka przedstawiono w ramach interesujących wykładów. W konferencji wzięli udział liczni producenci mleka z regionu Warmii i Mazur, przedstawiciele niektórych urzędów związanych z działem rolnictwa i gospodarki żywnościowej oraz pracownicy naukowi z UWM w Olsztynie.

W inauguracyjnym wystąpieniu na otwarcie konferencji Zygmunt Kiersz, Dyrektor W-MODR w Olsztynie, przedstawił aktualne dane na temat produkcji mleka w województwie warmińsko-mazurskim.

Pogłowie bydła w województwie szacuje się na około 412900 szt. – w tym krów: 207589 szt. Liczba krów pod kontrolą użytkowości mlecznej wynosi 47209 sztuk, a średnia wydajność mleczna w okresie 2009 rok – 6617 kg/szt. Pogłowie krów w poszczególnych powiatach na terenie województwa warmińsko-mazurskiego przedstawiono na rysunku 1, natomiast obsadę bydła w przeliczeniu na 100 ha ilustruje rysunek 2. Liderami w produkcji mleka z roku 2009 są hodowcy z powiatów elbląskiego, ełckiego, iławskiego i mrągowskiego. Średnia wydajność mleczna krów objętych kontrolą wynosi ponad 7100 kg/szt. Należy nadmienić, że dominująca na terenie Warmii i Mazur jest rasa czarno-biała PHF, mieszańce międzyrasowe oraz bydło rasy simentalskiej. Charakterystycznym zjawiskiem jest nadal znaczne rozdrobnienie i niska towarowość gospodarstw (45% posiada 1-3 krów). Istnieje potrzeba zwiększenia towarowości i rozwoju gospodarstw specjalizujących się w produkcji mleka. Nie bez znaczenia do realizacji tego celu są również sprzyjające uwarunkowania unijne wspierające producentów mleka oraz tworzenie grup producenckich.

Na podstawie danych, zebranych przez Polską Federację Hodowców Bydła i Producentów Mleka (Oddział w Olsztynie) i Warmińsko-Mazurski Związek Hodowców Bydła i Producentów Mleka w Olsztynie, Prezes W-MZHBM w Olsztynie Paweł Policht i współpracownicy przedstawili wyniki oceny wartości użytkowej bydła mlecznego za 2010 rok. Wyniki oceny użytkowości mlecznej krów w Polsce (na podstawie trzech okręgów: Parzniew, Bydgoszcz, Poznań) w 2010 roku dotyczyły 598402 szt. krów (19323 obory). Średnia wydajność mleczna od jednej krowy za 2010 r. wyniosła 6980 kg przy zawartości 4,18% tłuszczu (291 kg), białka 3,35% (234 kg). Razem wydajność tłuszczu i białka wynosiła średnio 526 kg/szt.

Na szczególne wyróżnienie zasługują wyniki dotyczące wydajności życiowej krów w kraju przedstawione w 2010 r. Najwyższe (w województwie warmińsko-mazurskim) – czwarte miejsce w krajowej ocenie w tym zakresie zajęła krowa Damlla (ZPD Bałcyny, ferma krów Lipowo), która w okresie 9,8 laktacji uzyskała 124108 kg mleka. Kolejne jedenaste miejsce zajęła krowa Lalunia (hodowca T. Abramowicz, Blanki), która w okresie 13,6 laktacji wyprodukowała 114704 kg mleka. Następne, wysokie również miejsca, zajęły: krowa Sophie 106
(E. i W. Jończykowie, Garzewko) w okresie 10,3 laktacji wyprodukowała 104952 kg mleka (miejsce 36). Krowa Łagodna 18 (J. Michalski, Lipina) w okresie 14,5 laktacji wyprodukowała 103382 kg mleka oraz krowa Anke 5 (właściciel J. Kapłon, Marianka), która w okresie 7,9 laktacji wyprodukowała 102663 kg mleka.
W części konferencji poświęconej problematyce żywienia bydła i produkcji pasz interesujące wystąpienia mieli prof. dr. hab. Kazimierz Grabowski z Katedry Łąkarswta UWM w Olsztynie, który przedstawił wykład pt. Nowoczesne metody renowacji trwałych użytków zielonych oraz profesor UWM w Olsztynie dr hab. Cezary Purwin, który przedstawił nowe poglądy nt. zastosowania kiszonego ziarna kukurydzy w żywieniu bydła. Ciekawe wystąpienie miał również dr Przemysław Sowul (firma Sowul & Sowul – jeden ze sponsorów konferencji) nt. ekonomicznych aspektów produkcji materiałów paszowych na użytkach zielonych.
Profesor K. Grabowski w swoim wystąpieniu krótko przedstawił historię rozwoju technologii siewu bezpośredniego oraz kryteria stosowania siewu bezpośredniego w darń.

W dalszej części swojego wykładu omówił techniki modyfikacji siewu i siewniki specjalne oraz efekty przyrodniczo-gospodarcze i ekonomiczne nowoczesnych metod renowacji użytków zielonych. Do czynników, które obniżają produktywność łąk i pastwisk położono nacisk na te, które są niezależne od rolnika, a mianowicie: niesprzyjające warunki zimowania, długotrwałe, późnowiosenne zalewy, susza letnia i inwazja nornic. Dodatkowo na ograniczenie produktywności użytków zielonych mają wpływ błędy popełniane w gospodarce łąkowo-pastwiskowej. Dotyczy to zaniedbań w nawożeniu mineralnym, jednostronnego nawożenia azotem, nieumiejętnego stosowania nawozów organicznych (gnojowicy lub ścieków), stosowanie ciężkich maszyn i urządzeń do nawożenia, koszenia i produkcji nie tylko siana/kiszonki, zwłaszcza w warunkach nadmiernej wilgotności gleby. Inne błędy to niewłaściwa częstotliwość i wysokość koszenia (bez uwzględnienia właściwości biologicznych roślin), nieprawidłowe użytkowanie łąk i pastwisk (zła organizacja wypasu, zaniechanie zabiegów pielęgnacyjnych łąk i pastwisk). Na podkreślenie zasługują kryteria zastosowania siewu bezpośredniego w darń. Przy doborze właściwej strategii renowacji zdegradowanych użytków zielonych należy uwzględnić: warunki środowiskowe (wilgotność gleby i jej rodzaj, usytuowanie topograficzne), stopień degradacji użytków (skład florystyczny runi, zadarnienie, zachwaszczenie), możliwości organizacyjno-techniczne i ekonomiczne gospodarstwa oraz przewidywany okres użytkowania i potrzeby w bilansie pasz w gospodarstwie. W wykładzie zostały podkreślone również główne korzyści z zastosowania siewu bezpośredniego w darń. Obejmują one: ograniczenie czaso- i energłochłonności, zredukowanie ilości wysiewu (obniżenie kosztów związanych z zakupem nasion), dobre „zainstalowanie” nasion w glebie, efektywniejsze wykorzystanie opadów i retencji wilgoci w glebie. Dodatkowe korzyści wynikają ze skrócenia okresu, kiedy nie można prowadzić wypasu i wykorzystanie tych terenów do zagospodarowania, gdzie orka jest niemożliwa, bądź niewskazana (niska pojemność, niebezpieczeństwo erozji gleby). Z reguły w warunkach stosowania siewu bezpośredniego w darni, w praktyce obserwuje się wzrost ilościowy i jakościowy plonu zielonej masy. Należy jeszcze nadmienić, że w zależności od stanu runi oraz warunków glebowo-klimatycznych można wyróżnić siew bezpośredni w starą darń lub siew bezpośredni w darń po selektywnym zniszczeniu chwastów.
W interesującym wykładzie dr hab. Cezary Purwin podkreślił znaczenie kukurydzy w żywieniu bydła ze względu nie tylko na wysoki plon, ale również ze względu na wysoką koncentrację energii, szczególnie kiszonego ziarna. Do wyróżników, które charakteryzują wysoką wartość energetyczną ziarna z kukurydzy należy zaliczyć zawartość skrobi, wysoką zawartość tłuszczu, niską granulację skrobi 20-30 μm, ograniczoną zawartość polisacharydów nieskrobiowych, a także niski poziom inhibitora trypsyny, lektyn, fityny oraz brak inhibitora α-amylazy. Cechą charakterystyczną skrobi kukurydzy jest mniejsze tempo rozkładu żwaczowego w porównaniu do innych zbóż, szczególnie tych odmian kukurydzy, które odznaczają się ziarnem typu flint lub semiflitn. Ziarno to zawiera więcej skrobi szklistej w porównaniu do odmian kukurydzy o dużej zawartości skrobi mączystej w ziarnie. Z praktycznego punktu widzenia, w wyniku zakiszania wilgotnego ziarna kukurydzy (po zbiorze kombajnowym) uzyskuje się wyraźne obniżenie kosztów produkcji w porównaniu do konserwowania tego ziarna przez suszenie lub stosowanie dodatków chemicznych. Kiszone wilgotne ziarno kukurydzy (25-40% wody) stanowi wartościową i szczególnie predestynowaną paszę dla wysoko wydajnych krów jako łatwo dostępne źródło energii. Dla uzyskania wysokiej jakości tej kiszonki zaleca się stosowanie dodatków chemicznych (kwasy organiczne lub ich sole o właściwościach antygrzybowych i antybakteryjnych lub biologiczne (bakterie propionowe lub bakterie kwasu mlekowego – heterofermentatywne, np. L-buchneri). Innym aspektem praktycznego wykorzystania zakiszania wilgotnego ziarna kukurydzy jest zakup tego ziarna bezpośrednio przy zbiorze z pola i jego konserwowanie w gospodarstwie docelowym lub bezpośrednie zakiszanie po zbiorze w gospodarstwie, gdzie zostało ono pozyskane. Jak z tego wynika istnieje możliwość obrotu handlowego wilgotnym ziarnem kukurydzy.
W kolejnych wystąpieniach Dyrektor Agencji Rynku Rolnego w Olsztynie, Andrzej Milkiewicz, omówił najważniejsze zasady i konsekwencje kwotowania mleka w latach 2004-2010 w regionie warmińsko-mazurskim. Na podstawie przeprowadzonych analiz rynkowych prognozuje się wzrost cen mleka klasy ekstra od czerwca 2011 r. Dynamika wzrostowa cen może utrzymywać się do końca bieżącego roku. W związku z intensyfikacją produkcji mleka w Polsce i wzrostem konkurencyjności na światowych rynkach produktów mleczarskich podjęto decyzję o zwiększeniu ilości kwotowanej produkcji mleka do 2014 r.
Duże zainteresowanie i kontrowersje wzbudził wykład mgr Roberta Stopy W-MODR w Olsztynie, dotyczący opłacalności produkcji mleka z uwzględnieniem kosztów produkcji pasz przy uwzględnieniu aktualnych trendów w roku 2011.
Interesujące słuchaczy wystąpienia dotyczyły ponadto programów rolnośrodowiskowych, które są do wykorzystania przez producentów mleka w 2011 r. (mgr Maria Jankowska z W-MODR w Olsztynie) oraz związane z tym zasady tworzenia oraz wsparcia finansowego dla grup producentów mleka (mgr Magda Kleitz-Osmańska z W-MODR w Olsztynie).

Na zakończenie konferencji Prezes Spółki Mleczarnia EkoŁukta, mgr Robert Saluda, omówił aspekty ekologicznej produkcji mleczarskiej na przykładzie Spółdzielni Mleczarnia EkoŁukta.
W dyskusji poruszano kwestie konieczności weryfikacji i podnoszenia ceny za mleko surowe w skupie w zależności od aktualnych uwarunkowań na rynku mleka i cen pasz.
Powodzenie w produkcji mleka może być uzyskane w wyniku ograniczenia kosztów produkcji i występowania schorzeń metabolicznych i zakłóceń produkcyjnych krów, unowocześniania fachowej wiedzy producentów mleka oraz zapewnienia racjonalnego żywienia i prawidłowych warunków utrzymania zwierząt.

oprac.: D. S. Minakowski
i A. Jankiewicz

Tags: produkcja mleka