Wprowadzenie odkażania do medycyny i weterynarii nie było sprawą prostą z powodu niewiedzy na temat bakterii, grzybów i wirusów chorobotwórczych. Słynnym propagatorem antyseptyki był lekarz położnik Ignacy Semmelweis (1818-1865), autor pracy „Die Aethiologie, der Begriff und die Prophylaxis des Kindbettfiebers” (1861 r.). Semmelweis zaobserwował, że środki antyseptyczne zapobiegają śmiertelnym zakażeniom połogowym. Uważał, że większość zakażeń na oddziale położniczym jest spowodowana brakiem przestrzegania czystości rąk i narzędzi. Apelował, aby przed każdym badaniem kobiety ciężarnej i przed odebraniem porodu lekarze przebywający uprzednio w prosektorium odkażali ręce oraz narzędzia w wodnym roztworze podchlorynu wapnia.

Wprowadzenie przez Listera fenolu w II połowie XIX wieku, do zwalczania zakażeń w szpitalach zapoczątkowało rozwój dezynfekcji w medycynie. Odkrycie drobnoustrojów chorobotwórczych pozwoliło na dokładne poznanie cech i właściwości fizycznych oraz biologicznych zarazków, co przyczyniło się do zastosowania odkażania. Obecnie dezynfekcja stała się niezbędna w wielu dziedzinach działalności człowieka, stając się nieodłącznym elementem naszej cywilizacji.
W weterynarii i zootechnice wyróżnia się trzy rodzaje odkażania:
– zapobiegawcze,
– bieżące,
– końcowe.
Odkażanie zapobiegawcze powinno wykonywać się w miejscach okresowego i stałego przebywania zwierząt (pomieszczenia dla zwierząt, place, wybiegi). Odkażanie zapobiegawcze w przypadku bydła powinno się wykonywać dwa razy w roku: na wiosnę, po wypędzeniu zwierząt na pastwisko i na jesieni, przed ich przejściem na utrzymanie oborowe.

Odkażanie bieżące wykonuje się w czasie trwania choroby zakaźnej w stadzie. Celem tego odkażania jest niszczenie zarazków wydalanych przez chore zwierzęta i w ten sposób ograniczenie szerzenia się chorób zakaźnych w stadzie. Odkażaniu bieżącemu podlega sprzęt, budynki i urządzenia. Prowadzi się go, aż do wygaśnięcia choroby zakaźnej w stadzie.
Odkażanie końcowe wykonuje się po wygaśnięciu choroby zakaźnej w stadzie, aby zapobiec powtórnemu zakażeniu zwierząt poprzez drobnoustroje chorobotwórcze mogące znajdować się w środowisku.
Dezynfekcja strzyków jest jedną z najważniejszych czynności w profilaktyce mastitis. Jej celem jest ograniczenie zakażeń wymienia bezpośrednio po doju, kiedy kanał strzykowy jest otwarty, a nabłonek nie posiada naturalnych składników przeciwbakteryjnych. Zadbana i elastyczna skóra, bez pęknięć i podrażnień chroni wymię przed mastitis. Należy przy tym przestrzegać zasady, aby kubki dezynfekcyjne i spryskiwacze były zawsze czyste. Wprowadzenie na szeroką skalę środków do przedudojowej i poudojowej dezynfekcji wymienia przyczyniło się niewątpliwie do poprawy wskaźników higienicznych mleka oraz ograniczenia zapaleń wymienia.
Firma Vet-Agro wprowadziła na rynek nowy produkt do dezynfekcji strzyków krów po doju o nazwie DIPrex (Fot. 1). Badania tego dezynfektanta przeprowadzono na szczepach:
1.     Gronkowca złocistego (S. aureus),
2.     Grzybów drożdżopodobnych z rodzaju Candida oraz
3.     Alg z rodzaju Prototheca.
Wszystkie wymienione szczepy zostały wyizolowane z mastitis u krów i stanowią kolekcję szczepów Katedry Higieny Zwierząt i Środowiska UP Lublin. Badania MIC (najmniejszego stężenia hamującego) przeprowadzono metodą rozcieńczeniową probówkową z użyciem bulionu BHI w przypadku S. aureus oraz bulionu Sabourauda dla grzybów i alg. MIC określano jako najniższe stężenie badanego środka dezynfekcyjnego, przy którym nie obserwowano żadnego wzrostu mikroorganizmów (Fot. 2). Z uzyskanych danych wynika, że 10% stężenie preparatu DIPrex spowodowało zahamowanie wzrostu gronkowca złocistego, 0,78% stężenie preparatu spowodowało zahamowanie wzrostu grzybów, a 1,88% stężenie DIPrexu nie pozwalało na wzrost alg.

Preparat ten jest środkiem nowej generacji. Unikalna receptura, oparta na połączeniu substancji takich jak: naturalny biopolimer – chitozan, kwas mlekowy i chlorheksydyna nadaje preparatowi wielokierunkowe działania. Posiada silne właściwości biobójcze i pielęgnujące. Z przeprowadzonych badań wynika, że działa on nie tylko na bakterie, ale jest przede wszystkim bardzo dobrym środkiem o działaniu grzybo- i glonobójczym. Ma to duże znaczenie przy zapobieganiu mastitis wywoływanych przez grzyby, które są trudne w rozpoznaniu dla terenowego lekarza weterynarii oraz nieuleczalnych zapaleń wymienia wywołanych przez algi z rodzaju Prototheca.
Choroby krów mlecznych (a przede wszystkim mastitis) są wyrazem rozmijania się potrzeb coraz bardziej wymagającego zwierzęcia z możliwościami, a niekiedy także umiejętnościami i wiedzą hodowców. Intensywna selekcja prowadzona w kierunku wzrostu wydajności oraz generalna zmiana warunków żywienia i utrzymania przyczyniły się do zwiększenia potencjału produkcyjnego krów. Utrzymywane obecnie rasy bydła, a przede wszystkim wysokowydajne krowy mleczne reagują mocniej na wpływy środowiska, niż użytkowane dawniej zwierzęta. Selekcja genetyczna i postęp technologiczny doprowadziły do tego, że bydlęcy gruczoł mlekowy wydziela dużo więcej mleka, niż jest to potrzebne do wyżywienia nowo narodzonego cielęcia i jest jednocześnie bardziej podatny na zakażenia.
Dzisiejszy konsument staje się coraz bardziej wymagający. Żąda, aby oferowane produkty nie tylko były tanie, ale również dobrej jakości. O przydatności mleka do spożycia i przetwórstwa decyduje głównie jego wysoka jakość higieniczna i zdrowotna. Dezynfekcja strzyków ma ogromne znaczenie w higienie doju, bowiem jest ważnym elementem zapobiegania chorobom wymion, a także otrzymania mleka o wysokiej jakości higienicznej.

Tags: higiena w oborze