Zdrowie zwierząt zależy od wielu czynników. Jednym z nich jest zapewnienie odpowiedniego podłoża. Zwierzęta pasące się na pastwisku mają zapewnione bardziej miękkie podłoże niż w budynku inwentarskim. Gdy krowa wstaje, zagłębienia widoczne na ziemi odzwierciedlają nacisk wywierany na jej kolana i grzbiet.

Betonowe podłoże w pomieszczeniach, pokryte cienką warstwą ściółki, tworzy jedynie twardą powierzchnię, często nieprzyjemnie odczuwaną. Dyskomfort na betonowej powierzchni wywołuje stres i ogranicza czas pozostawania w pozycji leżącej. W związku z tym konieczne jest zapewnienie najkorzystniejszych warunków do leżenia. Poniższy artykuł przedstawia zagadnienie związane z podłogami dla bydła mlecznego zwłaszcza podłogi szczelinowe zwane potocznie rusztami.
W zależności od rodzaju stosowanego chowu zwierząt wyróżnia się kilka rodzajów i typów podłoża. Przede wszystkim głównego podziału można dokonać na chów ściołowy i bezściołowy. W obrębie chowu ściołowego wyróżniamy jeszcze system utrzymania na płytkiej i głębokiej ściółce. Różnice wynikające z rodzaju zastosowanej podłogi dotyczą przede wszystkim sposobu pozyskiwania, usuwania i zagospodarowywania odchodów.

Chów ściołowy charakteryzuje się przede wszystkim tym, że podłoże występuje w postaci ściółki lub mat legowiskowych – rzadziej trocin wiórów, chociaż także taka ewentualność jest brana pod uwagę.

Rodzaj podłoża, jego twardość, elastyczność i śliskość ma wpływ na sposób kładzenia się krów. Badania i obserwacje wykazały, że jeśli pozostawić swobodę wyboru pomiędzy podłożem ściółkowym, a podłogą szczelinową – zawsze wybiorą ściółkę. Ściółka umożliwia wchłanianie i wiązanie wilgoci. Ponadto słoma stanowi termiczną warstwę izolacyjną chroniącą zwierzęta przed szkodliwymi skutkami bezpośredniego kontaktu z posadzką lub rusztem oraz będąc elastyczną warstwą, chroni przed zbyt silnymi naciskami podczas wstawania lub kładzenia się zwierząt na stanowisku. Dlatego też wskazane jest stosowanie systemu ściółkowego np. dla zwierząt młodych, a zbyt wrażliwych na czynniki zewnętrzne. Wskazane też jest stosowanie systemu ściółkowego np. dla cieląt w wieku do 13 tygodnia życia. Niedopuszczalne jest również trzymanie krów wysokocielnych na posadzce całkowicie szczelinowej bez ściółki.
Obszar pokryty ściółką powinien być suchy i nie śliski. Można to osiągnąć stosując podłogę z odpowiednim pochyleniem i stosując ściółkę w niewielkich ilościach lub też rezygnując ze spadku, ale za to z większą ilością ściółki. Zabezpiecza to przez nadmierną emisją ciepła i wilgoci ze skóry bydła oraz z tych części ciała, które mają bezpośredni kontakt ze ściółką. Ważnym jest, aby kontrolować i kilkakrotnie w ciągu doby czyścić obszar wypoczynkowy. W praktyce najlepiej jest czyścić obszar wypoczynkowy i wykładać świeżą ściółkę w czasie, gdy krowy są dojone, lub nie mogą wejść na ten obszar, z uwagi na to że znajdują się np. przy stanowisku paszowym [Źródło: ANIMAT].

Natomiast utrzymanie bydła w technologii bezściołowej, obejmuje utrzymanie ich bezpośrednio na posadzce lub rusztach – pełnych lub szczelinowych. Zaletami takiego systemu jest: oszczędność nakładów pracy, zmniejszona czasochłonność czynności związanych z usuwaniem odchodów, oraz brak zapotrzebowania na słomę. W przypadku chowu bydła w systemie bezściołowym, w którym otrzymywanym nawozem jest gnojowica (czyli mieszanina kału, moczu i wody technologicznej), podstawowym elementem wyposażenia budynków są podłogi szczelinowe zwane rusztami.
W zależności od rodzaju użytego materiału spotykamy podłogi szczelinowe wykonane z betonu, żeliwa i z tworzyw sztucznych. Drewniane podłogi obecnie uważa się już za mocno przestarzałe i w praktyce ich się nie stosuje.
Przy produkcji współczesnych rusztów i siatek bardzo często stosuje się tworzywa sztuczne, które są lżejsze, łatwiejsze w utrzymaniu czystości, ale niestety mniej wytrzymałe i niekiedy droższe. Podłoga szczelinowa zapewnia utrzymanie podłoża w stanie czystym i suchym. Powinna być zaprojektowana i wykonana w ten sposób, aby podczas stąpania po niej przez zwierzęta, następowało przepychanie kału, resztek paszy i moczu przez szczeliny, jednocześnie nie prowadząc do urazów racic. Takie podłogi powinny mieć zaokrąglone krawędzie i usunięte wszelkie zadry. Podłogi o wąskich beleczkach są łatwiejsze w zapewnieniu czystości, ale za to szerokie beleczki są korzystniejsze z uwagi na lepszy stan i wpływ na racice i nogi zwierząt. Przyjmuje się za najkorzystniejszą sytuację, gdy podłoga szczelinowa obejmuje ok. 20-30% całkowitej powierzchni podłogi. Należy zwrócić uwagę, aby różnica poziomów pomiędzy dwoma sąsiednimi elementami podłogi nie wynosiła więcej niż 3 mm, natomiast dopuszczalne różnice szerokości beleczek względem siebie oraz szczelin nie powinny przekraczać ok. 10%. Wymagania stawiane podłogom dla bydła dotyczą aspektu wytrzymałości, wielkości, typu i dopasowania dla poszczególnych grup hodowlanych. Odpowiedni dobór zależy jednak od gatunku zwierząt ich wieku i masy. Podłogi rusztowe stosowane w oborach powinny charakteryzować się wysokim stopniem oczyszczalności, tzn. przepuszczalności zanieczyszczeń.

Zalecanymi szerokościami szczelin w podłogach rusztowych a będącymi w ścisłym związku z m.in. masą ciała zwierząt, są:

• dla cieląt o masie do 250 kg wielkość szczeliny nie powinna być większa niż 25 mm,
• dla bydła młodego do 12 miesięcy szczeliny powinny być nie większe niż 30 mm, powyżej 12 miesiąca życia – 35 mm,
• natomiast szerokość 35-40 mm odpowiednia jest dla bydła dorosłego – ponad 450 kg.

W tabeli 1 przedstawiono przykładową ofertę elementów podłogi szczelinowej. Bardzo ważną uwagą dla rolników jest konieczne przestrzeganie instrukcji każdego producenta podłóg rusztowych w trakcje układania rozładunku i użytkowania rusztów. Trzeba też zaznaczyć, iż przedstawiona na fot. 1. podłoga czterofragmentowa bazuje zasadniczo na rusztach pojedynczych i bliźniaczych. Wiadomo, że rozwój techniczny podłóg rusztowych zmierza w kierunku przede wszystkim optymalizacji stosunku powierzchni stąpania i szerokości szczeliny. Ma to zapewnić wysoki stopień czystości, ale także skutecznie zapobiegać poślizgowi. Przedstawiona podłoga rusztowa jest dostosowana do zwierząt o masie do 1000 kg z wykorzystaniem betonu klasy B45-B55. Zastosowanie odpowiednich norm wytrzymałościowych pozwala też na bezpieczną eksploatacje tego typu podłóg. W przeciwnym razie może się zdarzyć, iż po najechaniu na podłogę ciężkim sprzętem rolniczym doprowadzi się do załamania konstrukcji podłogi. Agresywne środowisko, brak regularnej kontroli stanu technicznego podłóg prowadzić może do nadmiernej korozji zbrojenia części konstrukcji i w rezultacie do wypadku – Fot. 2.

Innym przykładem podłogi rusztowej jest przedstawiona na fot. 3. podłoga z otworami. Podłoga wykonana jest z jednostkowych elementów w typoszeregu rozmiarów o długości od 200 do 400 cm, przy stopniowaniu długości co 10 cm, oraz dwóch szerokościach 55 i 110 cm. Rozwiązanie podłogi perforowanej jest poprawne pod względem zootechnicznym i zoologicznym, a najważniejsze jej parametry techniczne to:

• średnica otworu 50 mm,
• szerokość 550 mm,
• wysokość 200 mm,
• powierzchnia stąpania 115 mm.

Coraz częstsza ingerencja automatyzacji i robotyzacji w naszych oborach jest przyczyną niecodziennych widoków (Fot. 4) utrzymywania higieny podłogi rusztowej z wykorzystaniem bezobsługowego robota. Tego typu urządzenia będą się coraz częściej pojawiać w budynkach inwentarskich wyręczając człowieka. Robot do obór rusztowych RS250 to pełna automatyzacja czyszczenia obór rusztowych. Po zaprogramowaniu tras przejazdu robot będzie podążał dokładnie tam, gdzie powinien. Robot RS250 jest w stanie wyczyścić niemal każdy kąt w oborze. Jeden robot RS250 przy odpowiednich warunkach może wyczyścić oborę, w której znajduje się około 170 krów.  Standardowo komunikacja z robotem odbywa się przez Bluetooth; opcjonalnie można zastosować kartę GPRS, która pozwala na nadzór nad robotem poprzez Internet z każdego miejsca na ziemi. Cicha praca i konstrukcja robota powoduje, iż jest on przyjazny i bezpieczny dla zwierząt. Jego atut to niskie zużycie energii potrzebne tylko do naładowania akumulatorów.

Na fot. 5. pokazano podobny pod względem działania robot Discovery. Zasilany baterią robot posiada wbudowany czujnik ultradźwięku umożliwiający omijanie przeszkody i poruszanie się wzdłuż ścian. Do zadań rolnika należy przede wszystkim zaplanowanie i wytyczenie trasy robota oraz zainstalowani stacji dokującej.

Zakończenie
Szczególnym czynnikiem przyśpieszającym proces zużycia poszczególnych elementów konstrukcji pomieszczeń inwentarskich, jest niewątpliwie agresywne środowisko mikroklimatyczne, charakteryzujące się obecnością gazów szkodliwych powodujących i przyśpieszających procesy korozji. Pomimo zabezpieczeń, odpowiedniej grubości warstwy betonu od stalowego zbrojenia nie można uniknąć lokalnych pęknięć, odprysków betonu odsłaniających tym samym konstrukcję nośną podłóg szczelinowych. Podłogi muszą wytrzymywać ciężar przebywających w pomieszczeniu zwierząt, jak również inne występujące tam obciążenia mechaniczne i chemiczne. Ponadto wymaga się, aby były odporne na wilgoć, a podłoże położone na zewnątrz budynków musi być mrozoodporne. Amoniak, siarkowodór, wilgoć, bakterie oraz kwasy organiczne pochodzenia zwierzęcego i roślinnego, stwarzają środowisko sprzyjające procesowi korozji. W wyniku ataku rdzy na elementy stalowe, zmniejsza się średnica prętów zbrojeniowych, tym samym doprowadzając do obniżenia wytrzymałości konstrukcji. Przykład destrukcyjnego działania korozji i w skutek tego zniszczenie elementów konstrukcyjnych podłogi szczelinowej przedstawiono na rys. 2. Zatem wskazane jest odpowiednie wykonanie i zabezpieczenie konstrukcji i ich poszczególnych elementów przed skutkami destrukcyjnego działania mikroklimatu. Zadanie to jednak należy przede wszystkim do producentów. Wskazanym jest zatem korzystanie z oferty znanych, doświadczonych firm, udzielających rzetelnego doradztwa, obsługi i gwarancji. Również wzrokowa kontrola rusztów przeprowadzona przez rolnika raz na kilka lat pozwoli ocenić dalszą ich przydatność.

Bibliografia dostępna u autora.

Tags: technika w oborze