giełda online

Zboża paszowe
cena netto zł/t
pszenica520-570
kukurydza500-545
owies420-480
jęczmień540-570
Śruty
rzepakowa830
sojowabrak ofert
żródło:www.rolpetrol.com.pl
Wywar zbożowy (DDGS) w żywieniu bydła PDF Drukuj Email
Hodowca Bydła
Wpisany przez Józef Krzyżewski Instytut Genetyki i Hodowli Zwierząt Polskiej Akademii Nauk w Jastrzębcu   

Wywar gorzelniany jest produktem ubocznym powstającym przy wytwarzaniu alkoholu etylowego (spirytusu) do celów spożywczych lub bioetanolu jako dodatku do paliw. Polska nazwa powinna brzmieć: suszony wywar zbożowy z substancjami rozpuszczalnymi. W praktyce jednakże bardziej przyjął się skrót angielskojęzyczny DDGS (ang: dried distillers grains with solubles). Produkt ten występuje również pod innymi polskimi nazwami: wywar suszony lub wywar gorzelniczy zbożowy suszony.

 

 

Przy dużej skali produkcji bioetanolu ogromnego znaczenia nabiera problem zagospodarowania produktu ubocznego po fermentacji i oddestylowaniu alkoholu. Wywar gorzelniany bezpośrednio po produkcji zawiera zaledwie 5-8% suchej masy i z tego względu jego okres przydatności do spożycia jest stosunkowo krótki, ponieważ szybko pleśnieje. Wylewanie go bezpośrednio na pola mogłoby stanowić zbyt duże obciążenie środowiska naturalnego. Opracowano więc technologie jego zagospodarowania. Produkt ten na rynku występuje pod dwiema postaciami: jako wilgotny, prasowany (zawiera 35-40% suchej masy) pod nazwą WDGS (ang.: wet distillers grains with solubles) oraz jako suszony w formie peletowanej pod nazwą DDGS. Wywar wilgotny (WDGS) jest materiałem szybko psującym się i dlatego wymaga konserwacji, tj. suszenia lub zakiszania. W nowoczesnych zakładach przemysłowych frakcja płynna (odciek), bogata w witaminy, składniki mineralne oraz tłuszcz jest zagęszczana w wyparkach próżniowych do konsystencji syropu, następnie jest łączona z frakcją stałą wywaru i w ostatnim etapie w wyniku długotrwałego suszenia w niskich temperaturach powstaje produkt o nazwie DDGS. Ten sam wywar zbożowy wysuszony bez odcieku nazywany jest DDG (ang: dried distillers grains). Produkcja więc DDGS w stosunku do DDG polega na powtórnym dodaniu do wywaru syropu CCDS (ang: condensed corn distillers solubles) przed całkowitym wysuszeniem. Od ilości dodanego CCDS zależy wartość pokarmowa DDGS. Obok rodzaju użytego surowca jest to jedno z istotnych źródeł zmienności w składzie i wartości pokarmowej DDGS, pochodzących z różnych partii czy wytwórni. DDGS powstaje na bazie takich surowców jak pszenica, jęczmień, kukurydza lub pszenżyto.

W Polsce produkcja suszonego wywaru zbożowego do niedawna nie była duża, wynosiła bowiem tylko 20 tys. ton rocznie. W ostatnich latach uruchamiane są duże wytwórnie bioetanolu, produkujące alkohol z ziarna pszenicy oraz z wilgotnego ziarna kukurydzy. Łączna moc przerobowa tych wytwórni po uzyskaniu pełnych mocy produkcyjnych będzie wynosiła 900 tys. ton rocznie, a ilość produkowanego DDGS szacuje się na 300 tys. ton rocznie. Ostatnio w miejscowości Goświnowice uruchomiono supernowoczesną, największą w Europie fabrykę bioetanolu, która obok wyprodukowania 140 milionów litrów paliwa dostarczać będzie 100 tys. ton wartościowego DDGS-u. Jeśli bioetanol jest produkowany z mieszanych surowców, np. zbóż i innych produktów zawierających cukry lub skrobię, pozostaje produkt uboczny pod nazwą DW (ang: distiller’s wash) czyli wywar podestylacyjny wypłukany, który występuje w formie prasowanej lub suszonej. Skład chemiczny i wartość pokarmowa suszonego wywaru zależy od surowca, który był użyty do produkcji alkoholu. Dane w tabeli 8 wskazują na szeroką rozpiętość w zawartości składników pokarmowych w różnego rodzaju wywarach, pochodzących z przemysłu gorzelniczego w zależności od użytych surowców i technologii produkcji. Wywary zbożowe zawierają resztki pofermentacyjne ziarna zbóż, substancje rozpuszczalne oraz komórki drożdży i ich metabolity namnożone w procesie fermentacji. Najbardziej charakterystyczną właściwością DDGS jest wysoka zawartość białka ogólnego (30-40% w suchej masie). W krajowych DDGS produkowanych z ziarna kukurydzy poziom białka waha się w granicach 23,5-35,3%, zaś DDGS z żyta 28,5-33,8%. DDGS zawiera stosunkowo dużo fosforu, witamin z grupy B oraz biotynę. Pod względem zawartości białka i energii różnice pomiędzy DDGS i DDG nie są istotne, natomiast DDGS zawiera więcej fosforu i tłuszczu. W konsekwencji nie istnieje standaryzowana jakość dla „destylatów”, natomiast koniecznością jest wymóg wyspecyfikowania przez producenta składu produktu i jego przydatności paszowej. Suszone wywary zbożowe od dawna stosuje się w żywieniu krów mlecznych w USA. Traktowane są jako pasze białkowe mimo, iż zawierają znaczącą ilość energii netto (2,25 Mcal/kg). O stosunkowo wysokiej wartości energetycznej decyduje wysoka zawartość tłuszczu oraz włókna, które charakteryzuje się wysoką strawnością ze względu na niską zawartość ligniny. Należy przy tym podkreślić, że nie jest to włókno „efektywne” (feNDF) ze względu na wysoki stopień rozdrobnienia. DDGS charakteryzuje się wysoką zawartością białka, przy czym białko to ulega ograniczonemu rozkładowi w żwaczu, pełni więc funkcję tzw. białka chronionego. W 1 kg DDGS uzyskanego z kukurydzy znajduje się 350 g białka; połowa, tj. 175 g nie ulega rozkładowi w żwaczu i przepływa do dwunastnicy.


Stosunkowo wysoki udział białka nie ulegającego rozkładowi w żwaczu jest wynikiem działania wysokiej temperatury w procesie suszenia. Udział DDGS w dawkach dla krów o wysokiej wydajności mleka ogranicza niska zawartość w nim lizyny, aminokwasu, który wraz z metioniną decyduje o wartości biologicznej białka zawartego w paszach stosowanych w żywieniu krów mlecznych i tym samym o wydajności mleka. Z tego względu udział DDGS w dawkach dla krów wysoko mlecznych nie powinien przekraczać 20% suchej masy całej dawki. Ograniczenie to jest istotne szczególnie w przypadku żywienia krów kiszonką z kukurydzy. Większe ilości DDGS można stosować w żywieniu krów otrzymujących w dawce podstawowej kiszonkę z lucerny podwiędniętej lub traw albo zielonkę pastwiskową. Wymienione pasze zawierają więcej lizyny w porównaniu z kiszonką z kukurydzy. W jednym z doświadczeń, przeprowadzonym w USA (Sasikala-Appukuttan in., 2008) wykazano, że dodatek 18,5% DDGS w suchej masie dawki, kosztem zmniejszenia udziału w dawce ziarna kukurydzy i poekstrakcyjnej śruty sojowej odpowiednio z 32,5 do 23,5% i z 10,4 do 1,1% spowodował zwiększenie wydajności z 33,8 do 36,2 kg/dzień mleka bez ujemnego wpływu na jego skład i przemiany zachodzące w żwaczu krów.


W Polsce przez wiele lat tradycyjnym surowcem używanym do produkcji alkoholu były ziemniaki i żyto, rzadziej pszenica. Wywary gorzelniane uzyskiwane z tych surowców charakteryzowały się bardzo niską zawartością suchej masy (5-10%) oraz niską zawartością białka (1,2% w wywarze z ziemniaków oraz 2,7% w wywarze z pszenicy). Rozpoczęcie krajowej produkcji alkoholu z ziarna kukurydzy spowodowało również pojawienie się na rynku DDGS – produktu ubocznego z tego surowca. Zespół pracowników naukowych z IZ-PIB w Balicach, pod kierunkiem prof. J. Strzetelskiego, przeprowadził cykl badań nad określeniem składu chemicznego i wartości pokarmowej DDGS z kukurydzy w żywieniu bydła. W tabelach 9 i 10 podano skład chemiczny i wartość pokarmową suszonego wywaru kukurydzianego pozyskiwanego w polskich zakładach gorzelniczych.
W doświadczeniu żywieniowym przeprowadzonym przez prof. Strzetelskiego na cielętach w okresie odchowu od 7 do 120 dnia życia, dodatek wywaru kukurydzianego w ilości 15 lub 28% w mieszance pasz treściwych nie wywarł ujemnego wpływu na wysokość dziennych przyrostów masy ciała i zużycie mieszanki treściwej na 1 kg przyrostu masy ciała. Również w doświadczeniu na krowach dojnych, otrzymujących mieszankę treściwą z udziałem 20 lub 35% suszonego wywaru nie wykazano istotnych różnic między grupami w wydajności i składzie chemicznym mleka. W mleku krów otrzymujących dodatek suszonego wywaru zauważono tendencję do niewielkiego wzrostu zawartości kwasu linolenowego i skonjugowanego kwasu linolowego (CLA), korzystnie wpływających na zdrowie konsumentów. Stwierdzono obniżenie stosunku kwasów n-6/n-3 zarówno w tłuszczu mięsa cielęcego jak i w tłuszczu mleka krów otrzymujących w dietach dodatek suszonego wywaru gorzelniczego. Na podstawie przeprowadzonych badań wykazano, że w prawidłowo zbilansowanych dawkach pokarmowych (zgodnie z normami IZ-INRA) suszony wywar kukurydziany może stanowić dobry komponent energetyczno-białkowy w mieszankach treściwych stosowanych w żywieniu cieląt i krów mlecznych. W żywieniu cieląt można stosować mieszanki treściwe z udziałem 15% suszonego wywaru kukurydzianego, natomiast w żywieniu krów mlecznych mieszanki treściwe zawierające 20-25% suszonego wywaru. Przy bilansowaniu dawek pokarmowych należy mieć na uwadze, aby zawartość tłuszczu w dawce pokarmowej nie przekraczała 6% w suchej masie całej dawki. Jakość suszonego wywaru gorzelniczego z kukurydzy zależy w dużym stopniu od temperatury suszenia i granulowania. Susz produkowany w zbyt wysokiej temperaturze charakteryzuje się nieprzyjemnym zapachem spalonego produktu, posiada kolor ciemno-brązowy i jest niechętnie pobierany przez zwierzęta. Strawność składników pokarmowych zawartych w takim wywarze jest wyraźnie obniżona, co powoduje, że jego wartość pokarmowa jest także niższa w porównaniu z analogicznym produktem suszonym w niższej temperaturze. Wyprodukowany susz należy przechowywać w odpowiednich warunkach, zwłaszcza przy określonej niskiej wilgotności. W pomieszczeniach zbyt wilgotnych susz pleśnieje i mogą pojawić się wówczas różnego rodzaju toksyczne grzyby, produkujące substancje zwane mikotoksynami. Wysoki poziom mikotoksyn w dawce pokarmowej wpływa istotnie na obniżenie ilości pobieranej paszy, negatywnie wpływa na system immunologiczny, co prowadzi do obniżenia odporności organizmu i zaburzeń w metabolizmie żwacza. Suszony wywar może zawierać również wysoką zawartość mikotoksyn w warunkach prawidłowego przechowywania w przypadku, gdy ziarno kukurydzy było skażone mikotoksynami. Te substancje o wysokim stopniu szkodliwości nie tylko nie ulegają zniszczeniu w procesie technologicznym, lecz ich koncentracja może wzrosnąć nawet trzykrotnie. Wyniki badań w różnych krajach przeprowadzone na trzodzie chlewnej wykazały, że zastosowanie DDGS w ilości do 20% nie wpływało negatywnie na wyniki tuczu. W praktyce zaleca się stosowanie dodatku 10-15% przy jednoczesnym dodawaniu syntetycznej lizyny. W mieszankach dla kur nieśnych za optymalny dodatek DDGS uważa się 6%, zaś dla broilerów 5%. W przypadku stosowania dodatku enzymów, udział suszu z wywaru gorzelniczego w mieszankach dla broilerów może wynosić nawet 10%. Z przedstawionych informacji wynika, ze zastosowanie dodatku DDGS w mieszankach dla tuczników i drobiu jest korzystne, ponieważ zastępuje on w proporcjonalnej ilości znacznie droższą poekstrakcyjną śrutę sojową.
Na polskim rynku jest dostępny produkt paszowy o nazwie ProtiGold sprzedawany przez firmę Ekoplon SA. Jest on wytwarzany na bazie DDGS. Wywar gorzelniany suszony w odpowiednich warunkach charakteryzuje się wysoką strawnością składników pokarmowych. Ponadto zawiera komórki drożdży i ich metabolity namnożone w procesie fermentacji. Wielocukry zawarte w drożdżach posiadają dużą zdolność wiązania wody, drobnoustrojów chorobotwórczych i mykotoksyn, charakteryzujących się silnym działaniem trującym na organizm. W ten sposób związane szkodliwe mikroorganizmy i toksyny są unieszkodliwiane i wydalane z organizmu a ich miejsce zajmują pożyteczne bakterie kwasu mlekowego, które obniżają pH przewodu pokarmowego i zapobiegają występowaniu biegunek. Beta-glukany zawarte w drożdżach przyczyniają się do zwiększenia odporności organizmu. Zawartość białka w ProtiGold waha się od 26 do 30%; białko to charakteryzuje się korzystnym składem aminokwasowym. Dzięki temu można nim zastąpić znaczną część dotychczas stosowanych dodatków wysokobiałkowych w postaci makuchu rzepakowego lub poekstrakcyjnej śruty rzepakowej lub sojowej. Z punktu widzenia żywienia przeżuwaczy najważniejszą zaletą ProtiGold jest niski, wynoszący zaledwie 45% rozkład białka w żwaczu. Oznacza to, że aż 55% białka ulega trawieniu dopiero w dwunastnicy, co sprzyja uzyskiwaniu większej wydajności mleka. Włókno zawarte w ProtiGold zawiera mało ligniny i z tego względu produkt ten nadaje się także do żywienia zwierząt monogastrycznych (trzody i drobiu). W dawkach pokarmowych dla bydła mlecznego udział ProtiGold może dochodzić do 20% w suchej masie dawki a dla opasów nawet do 30%.
W podsumowaniu należy podkreślić, że DDGS jako produkt białkowo-energetyczny może być stosowany z powodzeniem jako komponent mieszanek pasz treściwych dla wszystkich gatunków zwierząt gospodarskich. Dotychczas używane krajowe produkty wysokobiałkowe, takie jak poekstrakcyjna śruta rzepakowa 00, makuch rzepakowy 00, bobik, groch, ewentualnie łubiny stwarzają wiele ograniczeń wynikających bądź to z dostępności tych surowców lub też z zawartości w nich czynników antyżywieniowych. W tej sytuacji pojawienie się na rynku nowego surowca wysokobiałkowego, posiadającego wysoką wartość pokarmową, która umożliwia zastąpienie znacznej części importowanej śruty sojowej lub rodzimych produktów wysoko białkowych wydaje się być atrakcyjną alternatywą zarówno dla przemysłu paszowego jak i producentów rolnych, produkujących mieszanki we własnym gospodarstwie. Wyniki dotychczas przeprowadzonych doświadczeń stały się wyzwaniem dla przemysłu paszowego, aby zoptymalizować skład chemiczny i wartość pokarmową tego surowca poprzez stosowanie dodatku brakujących w nim aminokwasów i/lub enzymów paszowych oraz uczynić go wartościowym komponentem na rynku paszowym.

Tags: gospodarka paszowa , żywienie bydła