Polska wyróżnia się jedną z większych populacji bydła w Europie. Obecnie kontrolą użytkowości mlecznej objętych jest 12 ras krów. Najbardziej znaną rasą decydującą o poziomie produkcji mleka w kraju jest rasa Polska Holsztyńsko-Fryzyjska odmiany czarno-białej (HF), występująca na terenie całego kraju i stanowiąca ponad 91% pogłowia. Znaczenie pozostałych ras krów jest bardzo małe. Jednak ciągle poszukuje się możliwości poprawy zdrowotności krów, przy jednoczesnym wzroście wydajności lub zachowaniu jej na dotychczasowym poziomie. Obecnie bardzo popularne stało się krzyżowanie bydła holsztyńsko-fryzyjskiego z bydłem rasy Szwedzkiej Czerwonej (kod SRB). Rasa to cechuje się wysoką wydajnością, a zarazem szeroko rozumianą zdrowotnością.

Początek rasy Szwedzkiej Czerwonej datuje się na 1928 rok. Powstała z połączenia populacji wpisanych do dwóch ksiąg. Pierwsza z nich prowadzona była dla bydła Szwedzkiego Ayshire, druga dla bydła Czerwonego Szwedzkiego. Rasa ta wywodzi się od lokalnych szwedzkich krów i pochodzących z importu czerwonego bydła.
Bydło rasy Szwedzkiej Czerwonej należy do typu mlecznego. Krowy SRB są niższe od krów HF, ich wzrost wynosi od 140 do 145 cm, charakteryzują się również niższą masą ciała (550-650 kg). W porównaniu z krowami HF są bardziej umięśnione. Średnia wydajność krów SRB w Szwecji jest niższa o około 10% od średniej krów Holsztyńsko-Fryzyjskich i wynosi około 8800 kg mleka, zwierającego więcej suchej masy zawartości tłuszczu i białka na poziomie 4,3 i 3,5%. W 2010 roku w ponad 20 stadach średnia wydajność przekroczyła 11.000 kg, a innych kilkudziesięciu 10.000 kg w laktacjach 365-dniowych. Według Polskiej Federacji Bydła Mlecznego i Producentów Mleka w Polsce w 2010 roku populacja aktywna krów rasy Szwedzkiej Czerwonej wynosiła 257 krów i była zgrupowana w 26 stadach, ponadto charakteryzowała się wydajnością mleka na poziomie 7639 kg przy zawartości tłuszczu 4,36% i białka 3,59%.
Bydło rasy SRB posiada umaszczenie biało-czerwone w odcieniach od jasnobrązowego do brązowo-wiśniowego, natomiast mieszańce SRB x HF są zawsze czarno-białe. Racice są najczęściej ciemne, co przekłada się na większą twardość rogu i mniejszą podatność na uszkodzenia.
Obecnie bydło Szwedzkie Czerwone zdobywa sobie coraz więcej zwolenników. Charakteryzuje się:
■    bardzo dobrą płodnością,
■    łatwością wycieleń (liczba trudnych porodów i martwych urodzeń jest prawie dwukrotnie niższa w porównaniu z krowami rasy HF),
■    zdrowotnością wymienia (średnia liczba komórek somatycznych w mleku w populacji liczącej 150 tys. krów wynosi 80.000),
■    odpornością na stres wynikający z różnic klimatycznych i trudnych warunków bytowych.
Rzadko spotykana łatwość wcieleń dotyczy zarówno krów tej rasy, jak i krów innych ras, pokrytych nasieniem buhajów rasy Szwedzkiej Czerwonej. Szwedzcy hodowcy twierdzą, że krowy tej rasy mają najłatwiejsze wycielenia wśród wszystkich dużych ras bydła mlecznego na świecie.
Zalety bydła szwedzkiego czerwonego spowodowały, że buhaje tej rasy używane są do krzyżowania z krowami holsztyńsko-fryzyjskimi w ponad 30 krajach na całym świecie. Dzięki temu, że bydło SRB jest rasą bez udziału genów rasy Holsztyńsko-Fryzyjskiej, w krzyżowaniu z HF możliwe jest uzyskanie wysokiego efektu heterozji. Największym odbiorcą nasienia buhajów SRB są Stany Zjednoczone Ameryki Pn, które borykają się ze zdrowotnością krów i związanym z tym ich krótkim użytkowaniem. W wyniku krzyżowania krów rasy HF z buhajami SRB można spodziewać się:
■    zmniejszenia się ilości komórek somatycznych w mleku o 20-30%,
■    lepszej płodności (spadek zużycia nasienia na uzyskaną ciążę o 0,5 słomki mniej na skuteczne pokrycie, w efekcie skraca się okres międzywycieleniowy o 30 i więcej dni),
■    łatwiejszych porodów,
■    poprawy zdrowotności racic,
■    wzrostu poziomu białka w mleku.
Dodatkowo dobra zdrowotność predysponuje mieszańce HF × SRB do długiego użytkowania mlecznego.
W celu wykorzystania efektu heterozji mieszańców w przypadku krzyżowania dwóch ras szlachetnych zaleca się stosować krzyżowanie przemienne (rotacyjne), gdzie samice krzyżuje się z samcami jednej z ras wyjściowych, a krowy kolejnego pokolenia z samcami drugiej rasy, następnie z samcami pierwszej rasy wyjściowej itd. Lepszą wydajność mają mieszańce z krzyżowania przemiennego rotacyjnego z trzema rasami aniżeli z dwiema np. krowę HF unasieniamy buhajem SRB, następnie jałówkę z tego kojarzenia kryjemy buhajem montbeliarde i w następnym pokoleniu buhajem rasy HF.

W Polsce zgodę na otwarcie i prowadzenie ksiąg dla bydła rasy szwedzkiej czerwonej Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka uzyskała 23 kwietnia 2009 roku, decyzją Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi nr 33/2009. Program hodowlany realizowany dla tej rasy zakłada postęp genetyczny prowadzący do doskonalenia populacji krów w typie mlecznym. Doskonaleniu podlegają cechy wpływające w zasadniczy sposób na poprawę opłacalności produkcji tj. wydajność mleka, wydajność białka, wydajność tłuszczu; cechy typu i budowy, ze szczególnym uwzględnieniem budowy wymienia i nóg oraz cechy funkcjonalne. Elementem pracy hodowlanej jest również zachowanie dobrych cech płodności i łatwości wycieleń, a także dobrej odporności na trudne warunki środowiskowe. Praca hodowlana jest prowadzona na poziomie stad. Buhaje wykorzystywane do kojarzeń muszą odpowiadać wzorcowi rasy, określonemu dla księgi. Dopuszcza się również możliwość używania buhajów do krycia naturalnego jałówek i krów, wpisanych do księgi głównej dla bydła szwedzkiego czerwonego, których pochodzenie zostało potwierdzone wynikiem badania grup krwi lub markerów DNA.

Zaprezentowana charakterystyka rasy SRB oraz możliwości wykorzystania jej w doskonaleniu rodzimych ras pozwalają hodowcy na podejmowanie ważnych decyzji hodowlanych odnośnie własnego stada, a jednocześnie na obranie drogi w hodowli bydła mlecznego z wykorzystaniem mieszańców międzyrasowych.

Piśmiennictwo dostępne u autora.

Tags: rasy bydła