Reklama

giełda online

Zboża paszowe
cena netto zł/t
pszenica560-610
kukurydza870
owies420-480
jęczmień560-610
Śruty
rzepakowabrak ofert
sojowa1630
żródło:www.rolpetrol.com.pl
Reklama
Bezpośrednie i pośrednie metody zapobiegania mastitis PDF Drukuj Email
Hodowca Bydła
Wpisany przez Elżbieta Biedrzycka   

Zapobieganie nowym przypadkom mastitis w stadzie ma podstawowe znaczenie dla hodowcy bydła mlecznego. Programy kontroli mastitis realizowane są już od ponad 25 lat i obejmują szeroko rozumiane zachowanie zdrowia stada.

 

 

Realizacja zadań, postawionych w czterech ostatnich punktach obejmuje prowadzenie ścisłego monitoringu mastitis, w tym określania liczby komórek somatycznych, odnotowywania przypadków klinicznych, wykonywania posiewów: z mleka zbiorczego, mleka krów rozpoczynających laktację, podobnie, jak z mleka od krów z infekcjami klinicznymi i pozyskanego od krów o wysokiej liczbie komórek somatycznych. Dodatkowo należy zawsze kontrolować stan zdrowia nowo zakupionych krów włączanych do stada.


Potrzeby żywieniowe
W zapobieganiu zapaleniu wymienia krów mlecznych bardzo ważne jest pokrycie potrzeb żywieniowych krów, głównie w zakresie mikroelementów i witamin. Wspomaga to ogólną odporność zwierząt na choroby. Właściwy poziom witaminy E i selenu jest niezbędny w zapobieganiu infekcjom środowiskowym. Czasem zalecane jest także podawanie krowom miedzi, cynku i beta-karotenu, zwłaszcza w okresie okołoporodowym, gdyż wówczas zawartość witaminy A, E oraz Zn jest obniżona, co prawdopodobnie zaburza funkcje odpornościowe organizmu. Niedobory miedzi, selenu, witaminy E i kobaltu upośledzają bakteriobójcze funkcje białych krwinek. W okresie okołoporodowym ważne jest również utrzymywanie właściwego poziomu chromu w dawce pokarmowej. Chrom jest jednym z mikroelementów, które wymagane są dla efektywnego użycia przez krowę energii, zmobilizowanej w dawce pokarmowej. Suplementacja chromem w okresie okołowycieleniowym poprawia funkcje reprodukcyjne oraz odpornościowe krów. Chrom redukuje również poziom stresu fizjologicznego.
Naukowcy z Azji wschodniej prowadzą intensywne badania nad immunomodulacyjnym i leczniczym wpływem ekstraktów ziołowych. Wykazano, że ekstrakty z liści Guawy Guava (Psidium guajava Linn.) oraz ze skórek tajskiego owocu mangosteen (Garcinia mangostana Linn.) hamują wzrost gronkowca złocistego, zarówno wrażliwego jak i opornego na penicylinę. Preparaty te wykazują działanie bakteriobójcze w wyższych stężeniach. Wodny wyciąg bazylii azjatyckiej (Ocimum tenuiflorum) podany dowymieniowo krowom z podklinicznym stanem zapalnym wymienia posiada właściwości antybakteryjne i immunomodulacyjne. Podobne właściwości wg naukowców ze Szwecji posiada korzeń żeńszenia (Ginseng radix).
Podawanie w paszy siemienia lnianego prowadzi do poprawy funkcji odpornościowych. Krowy, otrzymujące w paszy nasiona lnu charakteryzują się wyższym poziomem jednego z pozytywnych markerów odpowiedzi immunologicznej we krwi, po eksperymentalnym podaniu im składników bakteryjnych. Niekiedy zaleca się podawanie zwierzętom ok. 60 ml octu jabłkowego lub witaminy C, jako naturalnych środków zapobiegających mastitis w organicznej hodowli bydła mlecznego.
Badania dotyczące suplementacji krów i naturalnego wzmacniania odporności poprzez żywienie przynoszą obiecujące rezultaty, lecz są nadal w fazie eksperymentalnej.


Metody fizyczne
Do fizycznych metod, pozwalających na zabezpieczenie przed wnikaniem drobnoustrojów do wewnątrza gruczołu mlekowego należy stosowanie ‘zatyczki strzykowej”. Wprowadzane przy zasuszeniu do strzyka, obojętne dla organizmu substancje, tworzące barierę dla drobnoustrojów mogą wykazywać działanie przeciwko drobnoustrojom środowiskowym, skutecznością zbliżone do antybiotyków.


Szczepionki

Próby wzmacniania naturalnej odporności krów przeciw infekcjom bakteryjnym prowadzone są przy użyciu szczepionek, zwłaszcza takich, których podanie indukuje lokalną mobilizację przeciwciał. Przy opracowywaniu nowych szczepionek korzysta się z czynników, warunkujących zjadliwość bakterii, którymi są najczęściej toksyny lub inne, specyficzne dla patogenów białka. Skuteczności działania szczepionek upatruje się także we wspomaganiu przemieszczania się leukocytów do miejsca infekcji. Skuteczność szczepionki wykazano w odniesieniu do zapalenia wymienia wywołanego przez Escherichia coli, natomiast pozytywnych rezultatów nie zdołano osiągnąć w przypadku mastitis wywołanego przez paciorkowce i gronkowce. Problemem w przypadku szczepionek jest specyfika patogenów – szczepionka przeciwko danemu drobnoustrojowi nie zapewnia odporności na zakażenie innym. W przypadku komercyjnie dostępnych szczepionek przeciw Escherichii coli zastosowano m.in. immunomodulacyjne antygeny, charakterystyczne dla wszystkich bakterii gram ujemnych.
Komercyjnie dostępna jest szczepionka przeciwko wszystkim głównym bakteriom wywołującym mastitis, z wyłączeniem paciorkowca wymieniowego, posiadająca w składzie inaktywowane szczepy Gronkowca złocistego i Escherichii coli. Brytyjscy lekarze weterynarii polecają ją do stosowania w stadach o wysokim standardzie higieny i zarządzania, gdzie pomimo stosowania tradycyjnych środków prewencyjnych, występuje mastitis. Koszt szczepienia, powtarzanego trzykrotnie w ciągu roku to w Wielkiej Brytanii około 9 funtów na krowę, natomiast w Polsce około 100 złotych. Naukowcy przestrzegają jednak przed traktowaniem szczepionki jako panaceum. Jej rolą nie miałoby być zapobieganie nowym przypadkom mastitis, a raczej zmniejszanie ostrości objawów występujących zapaleń wymienia.


Stosowanie immunomodulatorów
Wzmacnianie odporności krów próbuje się uzyskać przez stosowanie immunomodulatorów. Próby wykorzystania wymienia jako bioreaktora, służącego do wyprodukowania cennych dla człowieka substancji, zaowocowało wyhodowaniem krów wydzielających ludzkie białko – laktoferynę do mleka. Podobny mechanizm pozwoliłby na drodze trans genezy na produkcję protein, których obecność w wymieniu przyczyniałaby się do zwiększenia odporności przeciwko mastitis. Podobne eksperymenty na myszach wykazały, że produkcja lizostafiny, białka, rozpuszczającego ścianę komórkową gronkowców w mysim mleku wystarcza do nabrania całkowitej odporności przeciwko tym drobnoustrojom. Pozostają oczywiście kwestie etyczne “sztucznego” wzbogacania mleka w białka obce lub nadmiernej w stosunku do naturalnej produkcji białek własnych. Białka antybakteryjne nie są używane w leczeniu w postaci doustnej czy w zastrzykach, ze względu na utratę swoich właściwości na skutek zetknięcia z układem immunologicznym krowy lub po strawieniu. System immunologiczny transgenicznego zwierzęcia rozpozna produkowane białka przeciwdrobnoustrojowe jako własne i nie wytworzy przeciw nim reakcji obronnej. Niekiedy obce białka można wprowadzać dowymieniowo, co skutkuje bezpośrednim działaniem antybakteryjnym lub zwiększeniem odporności. Peptyd przeciwdrobnoustrojowy, produkowany przez jeden ze szczepów bakterii i z gatunku Enterococcus hamuje wzrost gronkowców, wyizolowanych z mleka. Dowymieniowe podanie tego peptydu w specjalnej otoczce, hamuje wzrost gronkowca złocistego o 99% i obniża liczbę komórek somatycznych w mleku. In vitro stwierdzono podobne efekty także w stosunku do paciorkowców.


Bardziej odporne zwierzęta
Zapobieganie mastitis obejmuje także inne, niebezpośrednie metody, opierające się między innymi na wyborze zwierząt genetycznie mniej podatnych na zapadanie na stany zapalne wymienia. Aspekty genetyczne mastits obejmują niewielką odziedziczalność przypadków klinicznych (h2 – 0,07), nieco większą – liczby komórek somatycznych w mleku
(h2 – 0,08-0,14) oraz już całkiem sporą, bo fenotyp jest uwarunkowany genetycznie w około 40% – odziedziczalność kształtu i zawieszenia wymienia. Oznacza to, że w programach hodowlanych mogą być preferowane zwierzęta, których zawieszenie wymienia czy długość strzyków warunkowały będą wyższą zdrowotność (np. poprzez mniejsze ryzyko ześlizgnięcia się gum aparatu udojowego ze strzyka).
W krajach skandynawskich programy zapobiegania mastits wdrażane są od wielu lat. Norweski program prewencji mastitis przyniósł pozytywne skutki między innymi dzięki trwałemu efektowi selekcji krów w odniesieniu do podatności na mastitis. Indeksy selekcyjne w krajach skandynawskich obejmują informacje na temat leczenia klinicznych przypadków mastitis, liczby komórek somatycznych w mleku oraz budowy wymienia (przednie zawieszenia wymienia i jego głębokość). W przyszłości, planuje się uwzględnienie w indeksach selekcyjnych również informacji o tym, jaka bakteria była przyczyną zapalenia wymienia, jako, że infekcje wywołane przez patogeny zakaźne (Gronkowiec złocisty czy gronkowce koagulazoujemne) przynoszą znacznie wyższe straty ekonomiczne w porównaniu do mastitis wywołanego przez bakterie środowiskowe.
Podsumowując ten przegląd metod zapobiegania zapaleniu wymienia krów mlecznych, zarówno tych dobrze znanych, jak i najnowszych, należy pamiętać o tym, że żadne dodatkowe metody zapobiegania mastitis nie odniosą skutku w przypadku zaniedbań w rutynowej obsłudze krów.

 

Adrianna Pawlik, Grażyna Sender

Instytut Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN w Jastrzębcu

Tags: zdrowie bydła