Produkcję mleka w Kanadzie wyróżnia szereg specyficznych cech. Do najważniejszych zalicza się wysoką koncentrację pogłowia krów mlecznych (średnio 70 sztuk w stadzie) przy równocześnie wysokiej wydajności mlecznej, przekraczającej w niektórych regionach kraju poziom 10 tys. litrów mleka rocznie od jednej krowy.

    Szczegółowe informacje na temat wymienionych i innych wskaźników charakteryzujących produkcję mleczarską w Kanadzie przedstawiono w pierwszej części artykułu, zaprezentowanej w poprzednim numerze „Hodowcy Bydła”. 
    Osiągnięcie wysokiego poziomu rozwoju produkcji mleczarskiej wcale nie oznacza, że nie ma potrzeby jej dalszego, systematycznego doskonalenia, a także … rozwiązywania problemów na poziomie gospodarstw i w szerszej skali, obejmującej krajowy system gospodarki mleczarskiej. 
 

Kwoty mleczne – także w Kanadzie
Podobnie jak w większości krajów europejskich, tak i w Kanadzie produkcja mleka jest oparta na systemie kwot mlecznych. Charakterystyczną cechą systemu kwot jest pewne zróżnicowanie zasad ich wyznaczania w poszczególnych regionach kraju. Wspomniane zróżnicowanie wynika z szeregu przesłanek, wśród których można wymienić obliczeniowy okres sumowania ilości mleka wchodzącego w zakres kwoty, wynoszący najczęściej jeden rok lub przykładowo kilka miesięcy. Ponadto, zróżnicowanie stanowi wynik przyjęcia określonej podstawy wyznaczania kwoty, którą może być rzeczywista ilość produkowanego w gospodarstwie mleka lub ilość przeliczeniowa, wyrażona przykładowo w kilogramach tłuszczu w mleku podlegającego dystrybucji z gospodarstwa. Zawartość tłuszczu, białka i innych składników, a także spełnienie wymagań w zakresie jakości mikrobiologicznej stanowią główne czynniki kształtujące cenę mleka w skupie. W drugiej połowie 2007 r. w prowincji British Columbia cena za mleko odstawiane z gospodarstw wynosiła średnio 0,65 CAD* za litr przy zawartości tłuszczu 3,6% i zawartości białka 3,25%. W przekroju poszczególnych prowincji ceny te nieznacznie różnią się i przykładowo w Ontario w sierpniu 2007 r. wynosiły brutto ok. 0,74 CAD/litr (przy zawartości tłuszczu 3,77% i białka 3,24%). Przytoczona cena brutto jest pomniejszana o różnego typu potrącenia, które obejmują koszty administracyjne, fundusze na badania, opłatę instytucji zajmującej się monitorowaniem produkcji mleczarskiej, koszty transportu i koszty rynkowe. Największy udział spośród wymienionej grupy kosztów stanowią środki przeznaczone na transport mleka z gospodarstwa do zakładu przetwórczego, które w drugiej połowie 2007 r. przekraczały poziom 0,025 CAD za litr. Po uwzględnieniu wszystkich potrąceń średnia cena netto płacona producentom mleka w przytoczonym regionie (Ontario) kształtowała się na poziomie ok. 0,69 CAD za litr. Wartościowo największy udział w konstruowaniu ceny mleka w skupie stanowi tłuszcz, którego obliczeniowa wartość za jeden kilogram jest ok. 33% wyższa w porównaniu z wartością jednego kilograma białka. Podane ceny dotyczą mleka dostarczanego w ramach kwoty mlecznej. Za mleko nie mieszczące się w kwocie mlecznej ponosi się znaczne koszty stanowiące o wysokich stratach w produkcji mleczarskiej gospodarstwa. Przykładowo, we wspomnianym Ontario cennik za mleko surowe został tak skonstruowany, że w przypadku dostarczenia mleka nie mieszczącego się w kwocie jego wartość wynosi jedynie ok. 0,015 CAD brutto za litr. Uwzględniając wymienione wyżej potrącenia, które ponosi się przy odstawie mleka z gospodarstwa okazuje się, że do każdego litra mleka dostarczanego ponad limit posiadanej kwoty trzeba dopłacić ok. 0,07 CAD/litr w stosunku do ceny netto otrzymywanej za mleko mieszczące się w kwocie. Stąd tak istotne pozostaje precyzyjne zbilansowanie produkcyjnego potencjału stada krów mlecznych w gospodarstwie z posiadaną kwotą mleczną. 
    Wobec tak restrykcyjnego podejścia do ograniczeń w ilości produkowanego mleka w gospodarstwie pojawia się pytanie dotyczące możliwości wyboru opcji rozwiązania problemu wolumenu produkcji. Najprostszym sposobem, podobnie jak praktykuje się to w większości krajów jest zakup kwoty mlecznej na giełdzie kwot. Zakup na giełdzie może w tym przypadku dotyczyć jednak nie tylko fizycznej ilości mleka lecz również określonej ilości tłuszczu w mleku. Cena płacona za kwotę tłuszczu w mleku jest na ogół proporcjonalnie wyższa w stosunku do ceny jednego litra kwoty mlecznej. Obrót kwotami bazującymi na tłuszczu w mleku jest po części uzasadniony tym, że wyrażona w dolarach wartość tłuszczu w cenniku za mleko stanowi relatywnie największy udział, stąd w wymianie handlowej na giełdzie kwot korzysta się często z najbardziej wartościowego składnika w mleku. 
    Obok systemu obrotu kwotami mlecznymi pojawiają się również innowacyjne propozycje dotyczące możliwości powiększania produkcji mleka w gospodarstwach. Przykładem jest inicjatywa podjęta w prowincji British Columbia, która zmierza do wprowadzenia nowego rodzaju kwoty mlecznej przeznaczonej dla gospodarstw z odpowiednim certyfikatem, specjalizujących się w organicznej produkcji mleka. W związku z tym zaproponowany został podział na dwa rodzaje kwot, określanych w skrócie TPQ (total production quota – całkowita kwota mleczna) i STPQ (specialty total production quota – specjalna całkowita kwota mleczna). Posiadacze kwoty mlecznej, korzystający z TPQ i wyspecjalizowani w organicznej produkcji mleka zachowują prawo do powrotu do konwencjonalnej produkcji w przyszłości ze źródłową kwotą TPQ. Natomiast farmerzy, którzy przekształcili swoje licencje i programy produkcyjne na system STPQ, a także nowi posiadacze kwot w systemie STPQ otrzymują pozwolenie jedynie na specjalną (organiczną) produkcję mleka i mogą operować kwotami tylko w systemie ograniczonym do STPQ. 
 
Produkcja mleka – organicznie
Organiczna produkcja mleka stanowi bezsprzecznie przyszłościowy kierunek działalności dla wielu gospodarstw mlecznych w Kanadzie. Swego rodzaju bodźcem do przekształcania produkcji z konwencjonalnej w organiczną jest dodatkowa premia (ok. 0,3 CAD/l) oferowana do podstawowej ceny za mleko pochodzące z gospodarstw mlecznych stosujących organiczne metody produkcji. Z drugiej strony, organizacja systemu organicznej produkcji mleka narzuca konieczność powiązania gospodarstw poprzez kontrakty jedynie z wyspecjalizowanymi zakładami, które zajmują się przetwórstwem organicznego mleka. Wobec dotychczas niewielkiej liczby organicznych gospodarstw mlecznych i ich stosunkowo rozległej lokalizacji w terenie generowane są wysokie koszty transportu mleka, co z kolei może przekładać się na wysokość końcowej ceny organicznych produktów mleczarskich oferowanych konsumentom, a tym samym atrakcyjność tych produktów na rynku. Swego rodzaju rozwiązaniem jest w tym przypadku uzyskanie pozwolenia na przetwarzanie organicznego mleka bezpośrednio na farmach, tak jak ma to miejsce w przypadku specjalizacji w produkcji sera w gospodarstwach. W prowincji British Columbia ta grupa producentów realizuje Cottage Industry Program w ramach programu o szerszym zasięgu, tj. Domestic Dairy Product Innovation Program (Innowacyjnego Programu Rozwoju Krajowych Produktów Mleczarskich). Realizacja programu wiąże się ze szczególnymi preferencjami związanymi z otrzymaniem STPQ, czyli wspomnianej wcześniej specjalnej całkowitej kwoty mlecznej. 
    Na terenie Kanady można znaleźć wielu entuzjastów produkcji mleka metodami organicznymi. O wielu z nich publikowane są szczegółowe artykuły w specjalistycznej prasie poświęconej produkcji mleczarskiej. Pionierzy organicznej produkcji mleka w Kanadzie podjęli ten kierunek działania już ponad 30 lat temu. I po trzydziestu latach, jak podkreślają, doczekali się wydania szczegółowych regulacji i standardów dotyczących organicznej produkcji mleka na poziomie krajowym. Ale w rolnictwie, na co zwraca się uwagę, a szczególnie w produkcji metodami organicznymi, wszystko ma swój czas i miejsce. Także w przypadku przejścia z tradycyjnych metod produkcji mleka na organiczną produkcję mleka. Doświadczenie wielu kanadyjskich farmerów wskazuje, że transformacja konwencjonalnego gospodarstwa mlecznego w gospodarstwo produkujące metodami organicznymi trwa minimum cztery lata. Pomimo szeregu koniecznych do spełnienia warunków, liczba kanadyjskich gospodarstw posiadających certyfikat upoważniający do produkcji mleka metodami organicznymi systematycznie wzrasta. W sezonie 2000/2001 liczba producentów pozyskujących mleko metodami organicznymi wynosiła 65, zaś w sezonie 2005/2006 ich liczba wzrosła w Kanadzie do 118. Ilość mleka wyprodukowanego w gospodarstwach organicznych w skali całego kraju wzrosła zaś w wymienionym okresie z ok. 10,7 mln litrów do ok. 40,8 mln litrów. Najwięcej gospodarstw produkujących mleko metodami organicznymi skupionych było w prowincji Quebec (68 producentów) i Ontario (44 producentów). W prowincji British Columbia było zaś w połowie 2006 roku 11 producentów – właścicieli gospodarstw mlecznych o profilu organicznym. 
    Produkcja mleka metodami organicznymi wymaga podjęcia w gospodarstwie szeregu działań związanych zarówno w zapewnieniem dostępu do odpowiedniej jakości pasz, jak też stworzeniem warunków sprzyjających osiągnięciu określonego poziomu dobrostanu zwierząt. Te i inne problemy związane z organiczną, jak i konwencjonalną produkcją mleka w gospodarstwach kanadyjskich zostaną przedstawione w odrębnym artykule. 

Tags: kwoty mleczne , mleko , produkcja mleka