Polska jest krajem o dużym potencjale produkcyjnym cukru, jest też jego eksporterem. Regulacja rynku cukru w Polsce rozpoczęła się w sezonie 1994/1995, a jej zakres systematycznie był dostosowany do systemu obowiązującego w UE. Stąd też w naszym kraju w ostatnich latach w cukrownictwie zaszło bardzo wiele zmian. Nastąpiło limitowanie produkcji oraz ściśle z tym związane ograniczenie powierzchni uprawy buraka. Poszczególni producenci mieli przyznawane limity produkcyjne jako ułamek kwoty A oraz kwoty B. Producentom, którym nie przyznano limitów produkcyjnych całą produkcję zaliczono do kwoty C.

Organizacja wspólnego rynku
Wprowadzone nowe przepisy prawne wymusiły bardzo szybką stabilizację bazy surowcowej ponieważ przepływ limitów mógł następować jedynie pomiędzy plantatorami, czyli rolnikami posiadającymi prawo do uprawy i dostawy. Korzyścią wynikającą z reformy rynku cukru jest koncentracja uprawy w rękach najlepszych plantatorów. Znaczna część plantatorów utraciła limity przekazując „na stałe” swoje prawo innym, nie do końca rozumiejąc znaczenie tego zapisu.
    Organizacja wspólnego rynku cukru w UE jest podobna do organizacji rynku zbóż. Obecnie funkcjonuje jedna kwota cukrowa zamiast dotychczasowego systemu kwot produkcyjnych i systemu cen interwencyjnych dla cukru oraz ceny podstawowej (bazowej) i minimalnej dla buraków cukrowych.
    Co roku Rada Ministrów UE ustala urzędowe ceny obowiązujące w całej Unii Europejskiej, cenę docelową i cenę interwencyjną na cukier biały niepakowny standardowej jakości oraz cenę podstawową i minimalną na buraki cukrowe. W ten sposób ukształtowany system miał zapewnić opłacalność produkcji cukru w ramach kwot A i B.
Popyt na cukier
Popyt na cukier w gospodarstwach domowych charakteryzuje się małą elastycznością, ponieważ w warunkach głębokiego spadku cen spożycie wzrastało w niewielkim stopniu. Utrzymuje się stała tendencja zmniejszania spożycia cukru w gospodarstwach domowych, wynikająca z systematycznego ograniczania domowego wypieku ciast, przetwórstwa owoców i warzyw, jak również wprowadzenie alternatywnych środków słodzących. Zużycie krajowe wynosi około 1,6 mln ton, w tym około 0,6 mln ton w przemyśle – do produkcji artykułów spożywczych.
 
Nowe regulacje – mniejsze ceny na buraki
Reforma systemu regulacji rozpoczęła się 1 lipca 2006 r. Nowe regulacje będą obowiązywać do 
30 września 2015 r. Pierwszy rok gospodarczy trwał od 1 lipca 2006r. do 30 września 2007r., następne – od 1 października do 30 września.
    W roku gospodarczym 2006/07 obowiązują podobnie jak w latach poprzednich limity importu cukru przy zerowych lub obniżonych stawkach celnych
    Zgodnie z nowymi zasadami, zastąpiona została cena interwencyjna cukru ceną referencyjną, która w okresie 3 lat – do roku 2009/10 – zostanie obniżona o 36%, do 404,4 Euro/tonę cukru białego. Mniej więcej o tyle samo obniżone zostaną ceny skupu buraków cukrowych. Połączono kwotę cukru A i B w jedną wspólną kwotę, w dotychczasowej wysokości 17,44 mln ton oraz nastąpiło rozdzielenie dodatkowej kwoty 1 mln ton (dla Polski – 100,6 tys. ton) za jednorazową odpłatnością 730 Euro/tonę wprowadzono system raportowania cen cukru, który pozwala stwierdzić kiedy cena rynkowa spada poniżej ceny referencyjnej. W powyższej sytuacji może nastąpić uruchomienie prywatnego magazynowania cukru. Przejściowo przez cztery lata gospodarcze utrzymane zostaną działania interwencyjne w maksymalnej wysokości 400 tys. t cukru rocznie, przy czym cukier jest skupowany po cenie równej 80 procent ceny referencyjnej z następnego roku.
    Wymuszono ze strony UE ograniczenia produkcji o 13,5% (dotyczy jednorazowego ograniczenia), ale w zamian za to proponowane są pewne bonusy plantatorom i przemysłowi cukrowniczemu.
    Reforma ma spowodować większą konkurencyjność europejskiego cukru na rynkach światowych. Na razie efekty są mniejsze od spodziewanych, bo w pierwszym roku reformy kraje europejskie zadeklarowały zmniejszenie produkcji cukru tylko o 1,5 mln ton, zaś w drugim roku zamierzają ją zmniejszyć tylko o 0,7 mln ton. Koncentracja produkcji cukru postępuje nadal. Podczas ostatniej kampanii pracowało tylko 31 zakładów, a buraki cukrowe uprawiano w ubiegłym roku na powierzchni około 240 tys. ha przy przeciętnych plonach blisko 48 ton z ha. W roku 2006/2007, mimo zmiennej pogody, buraki w niektórych gospodarstwach plonowały lepiej nawet od 40-50 procent w porównaniu do lat ubiegłych.
    Wprowadzenie reformy rynku cukru spowodowało obniżenie opłacalności buraków cukrowych i przyczyniło się do zmniejszenia areału uprawy oraz do zmniejszenia liczby plantatorów do 62 tys. 
    UE jest drugim co do wielkości producentem cukru na świecie, a jej udział w produkcji światowej wynosi ok. 12%. Produkcja cukru w UE wynosi od 19 do 20 mln ton w zależności od pogody. Polska jako członek UE jest trzecim, za Francją i Niemcami, co do wielkości producentem cukru. W roku 2005/2006 wyprodukowano u nas 2 232 tys. ton w przeliczeniu na cukier surowy.
    Krajowy rynek cukru jest bardzo silnie powiązany z rynkiem światowym, ponieważ ceny światowe decydują o opłacalności eksportu w szczególności ceny cukru C. Regulacje tego rynku obejmują następujące towary: cukier buraczany, cukier trzcinowy i chemicznie czystą sacharozę w postaci stałej, buraki cukrowe i trzcinę cukrową, melasę powstałą z ekstrakcji lub rafinacji cukru, cukier i syrop klonowy oraz inne cukry w formie stałej i syropy cukrowe, sztuczny miód i karmel, wysłodki buraczane i inne odpady z produkcji cukru, izoglukozę i smakowe lub barwione syropy izoglukozy oraz syrop insulinowy. W sezonie 2006/2007 Agencja zobowiązana jest kupować cukier (kategorii 1 i 2) po cenie 505,52 Euro/tonę. Dla cukru kategorii 3 i 4 obniża się cenę odpowiednio 0 7,3 Euro/tonę i 13,10 Euro/tonę. Cena cukru surowego na okres 2006/2007 została ustalona na poziomie 397,44 Euro/tonę. Agencja interwencyjna danego kraju zobowiązana jest skupić każdą ilość cukru w ramach kwot cukrowych, które nie została sprzedana. Rynek cukru chroniony jest wysokimi cłami, które eliminują jego import poza kontygentami preferencyjnymi.
    Na posiedzeniu Komitetu Zarządzającego 11 października 2007 r. KE zadecydowała, że nie będzie dodatkowego wycofania cukru w tym roku, o które w wysokości 8 procent wnioskowali unijni producenci cukru zrzeszeni w CEFS. Jak wiemy decyzja o wycofaniu cukru z rynku musi być wydana przez KE do 16 marca roku gospodarczego poprzedzającego dana kampanię cukrowniczą. Możliwa korekta lub ustalenie współczynnika wycofania musi odbyć się do 31 października. W czerwcu 2008 może nastąpić kolejne wycofanie, które będzie dotyczyło nastopnej kampanii cukrowniczej i ograniczeniu wiosennych zasiewów buraka.
    Plantatorzy buraków cukrowych będą mogli uzyskać jednorazową płatność w roku gospodarczym 2008/2009 w wysokości 237,5 Euro/tonę cukru, za buraczaną rezygnację, pod jednym warunkiem – muszą ostatecznie zrezygnować z uprawy buraków cukrowych. W przeliczeniu na buraki (przy polaryzacji 16 procent) wychodzi około 150 zł/tonę. A więc ta inicjatywa jest kolejną próbą, którą podejmuje Komisja Europejska, aby zmusić przemysł cukrowniczy i producentów do ograniczenia produkcji. Dotychczasowe wysiłki KE nie przyniosły spodziewanych rezultatów, ba na naszym kontynencie udało się ograniczyć produkcję o 2 mln ton cukru, które cała reforma może przynieść do 2010 r spośród planowanych 6 mln ton redukcji. Dlatego też Bruksela uznała, że w tym tempie nie rozwiąże problemu nadwyżek cukru i postanowiła zmotywować plantatorów buraków cukrowych.
    W przyszłości rolnicy będą mogli sami zgłaszać ograniczenia i przemysł cukrowniczy jest tym zaniepokojony.
    Nie wszyscy rolnicy zamierzają skorzystać z oferty Komisji Europejskiej uzasadniając to tym, że rekompensatę dostaje się tylko raz. Niektórzy pytają wprost: ”czy mamy siać tylko zboże po zbożu?”. Największe gospodarstwa uprawiające spośród okopowych tylko buraki nie zrezygnują z uprawy, ze względów płodozmianowych i paszowych.
    Jednym słowem temat cukru w Polsce i w UE nie jest wcale taki słodki. Na tym zamieszaniu skorzystają prawdopodobnie trzecie kraje, które rozszerzają produkcję cukru, nawet z trzciny cukrowej, by przeznaczyć go na cele energetyczne.

Tags: polityka rolna , produkcja cukru , publicystyka , Unia Europejska