Larwy much śrubowych (robaki śrubowe, screwworms) są bezwzględnymi pasożytami wielu gatunków zwierząt. Są one też czynnikiem zoonotycznym ponieważ atakują człowieka. Larwy muchy śrubowej nowego świata (NWS) Cochliomyia hominivorax występują na skórze, w naturalnych otworach ciała i w ranach bydła, koni, niekiedy człowieka, podczas gdy larwy oraz muchy śrubowej starego świata (OWS) Chrysomyia bezziana umiejscawiają się w ranach i naturalnych otworach ciała. Masowa inwazja powoduje padanie zaatakowanych zwierząt. Mucha NWS nie występuję w Europie. Natomiast mucha OWS obecnie występuje na Bahrajnie, Omanie, Iranie, Iraku, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Istnieją podejrzenia że jest przyczyną parazytozy u bydła na Białorusi, Ukrainie, Rosji, Macedonii, Mołdawii. Według Światowej Organizacja Zdrowia Zwierząt (OIE) zachorowania wywołane przez larwy OWS stwierdzono ostatnio w USA, Meksyku, a z krajów europejskich w Wielkiej Brytanii.

    Globalne ocieplenie, które ostatnio zaznacza się w Europie, zwłaszcza na terenach leżących na południu Europy, może sprzyjać zasiedleniu tych terenów przez muchę śrubową starego świata (OWS), a tym samym usposabiać do inwazji larw tej muchy u bydła oraz zachorowań, być może tylko akcydentalnych, u ludzi.
    O wadze problemu jaki dla hodowli bydła stanowi inwazja muchy śrubowej starego świata (OWS) i muchy śrubowej nowego świata (NWS) świadczy fakt, umieszczenia tych muszyc (screwworms) w wykazie chorób zakaźnych zwierząt zgłaszanych do Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (OIE).
 
Etiologia i patogeneza
W Europie, Afryce i Azji inwazję wywołuje mucha śrubowa starego świata (Chrysomya bezziana, rodzina Calliphoridae) o długości ciała 8-10 mm i zabarwieniu niebieskostalowym (Ryc. 1). Larwy tej muchy są obligatoryjnymi pasożytami ssaków, rzadko atakują ptaki (Ryc. 2). Samica składa średnio 175 jaj na brzegach ran żywych zwierząt skąd wylęgłe się po 12-24 godz. ruchliwe larwy atakują skórę, tkankę podskórną i mięśnie (Ryc. 3). Z jaj złożonych na śluzówce otworów naturalnych ciała wylęgłe larwy atakują nozdrza, zatoki, gałki oczne, jamę gębową, uszy i narządy rozrodcze, powodując niekiedy rozległe uszkodzenia. Z ran wydziela się charakterystyczny zapach, który działa jak atraktant na ciężarne samice much. Przylatują one w miejsca żerowania larw, w ranie gdzie składają jaja. W ten sposób dochodzi do masywnych inwazji, które nieleczone są przyczyną padania zwierząt. Samica muchy składa też jaja na nieuszkodzonych miękkich partiach skóry, zwłaszcza gdy są one powalane krwią lub wysiękiem z rany.
     Larwa muchy wykluwa się z jaja po 5-7 dniach i po 2 wylinkach upuszcza ranę, przedostaje się do gleby gdzie ma miejsce stadium poczwarki. Czas trwania tego stadium zależy od temperatury i waha się od 7 dni do 2 miesięcy. Samice osiągają dojrzałość płciową po 3 dniach. Dorosłe muchy, których długość życia wynosi 2-3 tyg. dla samicy i 14 dni dla samca, żerują na kwiatach. Dla samic źródłem białka jest płyn surowiczy wyciekający z ran. W tropikach zasięg lotu muchy przy dużym zagęszczeniu zwierząt wynosi 10-20 km, natomiast na suchych terenach dochodzi do 300 km.
 
Objawy kliniczne i zmiany pośmiertne
Zarażeniu ulęgają najrozmaitszego typu rany. Zarówno rany spowodowane urazami mechanicznymi, jak powstałe na skutek usuwania rogów lub w następstwie ugryzień. U noworodków zarażeniu ulega pępowina. Objawy kliniczne zarażenia pojawiają się zazwyczaj po 1-2 dniach. Trzeciego dnia po zarażeniu widać w ranie ruchliwe larwy muchy. W świeżo zakażonych ranach żerują larwy w tym samym wieku, podczas gdy w ranach starszych na skutek reinwazji, będącej następstwem składania jaj w różnym czasie przez samice much, spotyka się larwy o różnym wieku. Larwy nie pełzają po powierzchni rany, ale są zagłębione w ranie. Niekiedy na skutek żerowania larw w głębi rany skóra jest uniesiona i na jej powierzchni jest tylko niewielki otwór. Z ran wydziela się specyficzny zapach i wydobywa się czerwonobrązowy wysięk. Na skutek powtarzających się inwazji powiększa się rozmiar i głębokość rany. Chore zwierzęta zwykle odłączają się od stada, tracą apetyt, mleczność spada. W przypadkach masowej inwazji i nie podjęciu leczenia zwierzęta padają w okresie 7-14 dni na skutek zatrucia produktami przemiany materii larw, wtórnych zakażeń bakteryjnych i odwodnienia.
    Wśród zmian dominuje obecność larw śrubowych i tkanek znekrotyzowanych w ranach, wychudzenie i odwodnienie zwłok.
 
Rozpoznanie
Objawy kliniczne i badanie parazytologiczne rany i jej okolic umożliwiają rozpoznanie inwazji larw śrubowych much. Masy jaj Chrysomya bezziana (OWS ) koloru białego lub kremowego składa mucha na obrzeżach powierzchownych ran. Do badania parazytologicznego pobiera się materiał (larwy) z głębszych partii ran. Larwy trzeciego stadium mają kształt cylindryczny i wymiary 6-17 x 1,1-3,6 m. U larw OWS grzbietowe pnie tchawek są pigmentowane wyłącznie w 12 segmencie ciała.
    Ostatnio w identyfikacji larw oprócz morfologii są wykorzystywane takie technik jak analiza węglowodorów w oskórku, analiza mitochondrialnego DNA, analiza genomu przy użyciu testu PCR, test MAb-ELISA.
    Brak nadal standardowych diagnostycznych testów serologicznych.
 
Postępowanie
Dwie metody pozwalają na likwidację inwazji much śrubowych. Jedną jest sterylizacja samców much. Poczwarki samców poddawane są w końcowym stadium przepoczwarczania działaniu promieni gamma, 
co pozwala uzyskać jałowe samce. Następstwem kopulacji sterylnych samców z samicami są niezapłodnione jaja, co powoduje postępujące zmniejszenie się populacji much w środowisku. W 1959 r. stosując sterylizację samców zlikwidowano NWS na Florydzie. Druga metoda polega na ochronie ran, stosowanie na rany maści zawierających insektycydy, np. lindan lub ronnel, aerozoli zawierających jako substancje czynne kumafos, lindan lub ronnel. Zaleca się też oprysk całego ciała preparatami zawierającymi ronnel, bądź oprysk albo kąpiel z użyciem kumafosu. Takie postępowanie likwiduje inwazję i chroni przed nową inwazją przez okres 7-10 dni.
 
Inwazja larw śrubowych jako zoonoza
Znane są przypadki zarażenia przez larwy OWS układu moczowo-płciowego cechujące się stanem zapalnym i ogólną intoksykacją organizmu, owrzodzenie kończyn, uszkodzenia gałki ocznej, jako powikłania półpaśca oraz inwazje skóry. zapalenia nosa, kanału słuchowego. Oprócz zniszczenia tkanek larwy mogą przedostawać się do mózgu i wywołać zapalenie opon mózgowych i śmierć.

Tags: bydło , choroby bydła , muchy , zdrowie