Obecnie na rynku dostępny jest bardzo szeroki asortyment różnego rodzaju dodatków paszowych. Do ich stosowania (szczególnie w okresie okołoporodowym) zmuszają hodowców wysokie wymagania pokarmowe krów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej - przede wszystkim tych wysoko wydajnych. Bardzo często hodowcy poszukują też dodatków paszowych w przypadkach realnego zagrożenia stada chorobami metabolicznymi, przy złych wskaźnikach rozrodu, a także nadmiernej podatności krów na stany zapalne wymienia.

    W momencie rozpoczęcia laktacji dochodzi do drastycznego wzrostu zapotrzebowania na energię, wykorzystywaną do produkcji mleka. Jednocześnie bezpośrednio po wycieleniu nie można liczyć na wystarczające pobranie suchej masy paszy przez krowę. Hodowcy bydła mlecznego muszą zatem chronić wysoko wydajne krowy przed tym fizjologicznie występującym po porodzie niedoborem energii. Jest on jednym z podstawowych czynników sprzyjających występowaniu ketozy metabolicznej. 

    Procesy metaboliczne u bydła mają za zadanie utrzymywać odpowiedni poziom glukozy we krwi. U przeżuwaczy związki energetyczne z paszy wchłaniane są w małych ilościach, gdyż ulegają fermentacji w żwaczu. Skrobia i celuloza zostają przetworzone w glukozę, fruktozę i inne cukry, które są natychmiast zużywane do syntezy kwasu mlekowego. On z kolei jest prekursorem lotnych kwasów tłuszczowych (LKT) – między innymi octowego, propionowego, masłowego, a także w mniejszym stopniu mrówkowego, walerianowego i innych. Lotne kwasy tłuszczowe pokrywają zapotrzebowanie na energię zwierzęcia w 40-70%. W warunkach normalnych proporcje kwasów octowego, propionowego i masłowego wynoszą 6:3:1. Kwas octowy wykorzystywany jest do syntezy długołańcuchowych kwasów tłuszczowych odkładanych jako tłuszcz lub wydzielanych z mlekiem. Kwas propionowy jest transportowany do wątroby, gdzie staje się prekursorem glukozy w procesie glukoneogenezy.
    W przypadku wystąpienia deficytu energetycznego dochodzi do zmniejszenia zawartości glukozy w surowicy krwi. Niski poziom glukozy oraz nadmierne uruchomienie rezerw tłuszczowych prowadzą z kolei do nadmiernej syntezy niepożądanych związków ketonowych, tzw. ciał ketonowych (b-hydroksymaślan, acetooctan i aceton). Normalnie ciała ketonowe krążą we krwi w niewielkich ilościach na skutek równowagi pomiędzy ich wytwarzaniem i zużyciem.
    Prawidłowe żywienie krów o dużym potencjale genetycznym w okresie okołoporodowym powinno być zatem skierowane na utrzymanie wysokiego poziomu glukozy w surowicy krwi. Nie jest to jednak zadaniem łatwym i wymaga spełnienia wielu czynników. Do najważniejszych zaliczamy:
-    odpowiednie żywienie w okresie zasuszenia,
-    stosowanie dobrych pasz pod względem wartości i jakości,
-    prawidłową technikę żywienia (powodującą jak największe pobranie suchej masy paszy na początku laktacji),
-    zminimalizowanie stresu.
    Pomimo spełnienia wyżej wymienionych warunków bardzo często dochodzi do nadmiernej, przekraczającej 8%, utraty masy ciała. Szczególnie dotyczy to wysoko wydajnych pierwiastek. Następstwem tego są trudności z zacielaniem i w konsekwencji przedwczesne brakowanie zwierząt.
    Różnice między potrzebami a spożyciem w pierwszym okresie po wycieleniu krów można zmniejszyć, przyzwyczajając krowy już w okresie zasuszania do pobierania jakościowo dobrych pasz, o wysokiej koncentracji energii, przy zachowaniu wymaganej koncentracji białka. Żywienie jednak w tym okresie nie może być zbyt obfite, gdyż sprzyja to zbyt dużemu otłuszczeniu zwierząt, co z kolei może być przyczyną trudnych porodów i powikłań powycieleniowych. Dążąc jednak do wystarczającego zaopatrzenia energetycznego krów po wycieleniu, nie można zwiększać jedynie ilości paszy treściwej, gdyż dawki wysokoenergetyczne, ale jednocześnie ubogie we włókno, przestają być prawidłowe dla przeżuwaczy.
    Pomocą właśnie w takich okolicznościach mogą się okazać dodatki paszowe, które wpływają na zwiększenie syntezy glukozy w wątrobie i podwyższenie jej koncentracji w surowicy krwi. Coraz częściej znajdują tu zastosowanie dodatki glukogenne. Najskuteczniejszym dodatkiem tego typu jest glikol propylenowy, propionian wapnia, gliceryna, rzadziej propionian sodu. W żywieniu krów wysoko wydajnych zaleca się stosować preparaty, które oprócz dużej koncentracji energii wpływają korzystnie na metabolizm żwacza, a także jakość pozyskiwanego mleka, powodują zwiększenie pobrania suchej masy paszy oraz poprawiają strawność składników pokarmowych.
    Glikol propylenowy (1, 2-propandiol) wpływa na zmniejszenie poziomu wolnych kwasów tłuszczowych w osoczu krwi poprzez hamowanie lipolizy na drodze obniżenia aktywności cyklazy adenylanowej w tkance tłuszczowej. Jest on w szerokim zakresie substancją glukoplastyczną wykorzystywaną w przemianach wewnątrzkomórkowych. Glikol propylenowy ulega przemianom do kwasu propionowego, następnie do glukozy obniżając poziom związków ketonowych we krwi. Może zostać wykorzystany zarówno do tworzenia glukozy we krwi oraz jako źródło energii dzięki przemianom w cyklu kwasu cytrynowego i w łańcuchu oddechowym.
    Spadek stężenia wolnych kwasów tłuszczowych u krów mlecznych następuje już w kilkanaście minut po podaniu glikolu propylenowego i utrzymuje się przez cały okres stosowania i jeszcze w dniach następnych po zakończeniu podawania. Silne antylipolityczne działanie glikolu propylenowego wpływa pozytywne na łagodzenie stresu okołoporodowego u krów mlecznych.
    Glikol propylenowy jest bardzo szybko wchłaniany ze żwacza. W związku z tym straty jakie mogłyby zajść na skutek działalności mikroorganizmów są małe. Korzyścią wynikającą z zastosowania tego związku jest możliwość zapobiegania zakwaszeniu żwacza (acidozie), która mogłaby wystąpić w przypadku stosowania alternatywnych źródeł energii, np. łatwo przyswajalnych węglowodanów.
    Glikol powinien być podawany w okresie zasuszenia od około 2 tygodni przed wycieleniem w dawce 100-150 g/dziennie, natomiast po wycieleniu, w pierwszych tygodniach, do 300 g dziennie. Badania wskazują, że za optymalną dawkę płynnego glikolu propylenowego można uznać 300 g/dz./szt. Efekty jego zastosowania zależą jednak przede wszystkim od wydajności krów oraz składu komponentowego pasz treściwych w dawce.
    Glikol propylenowy oferowany jest również w postaci sypkiej, doskonale pobieranej przez krowy. Wchodzi również w skład wielu preparatów zapobiegających występowaniu ketozy.
    W walce z deficytem energetycznym w okresie okołoporodowym rolnicy mają do dyspozycji szeroką gamę różnego rodzaju preparatów. Mogą korzystać z tych najprostszych, zawierających wyłącznie substancje uzupełniające niedobory energetyczne, takie jak glikol propylenowy czy gliceryna, jak również złożonych, które nie tylko uzupełniają w organizmie krowy energię, ale wpływają na cały jej metabolizm, przywracając do normy przemiany węglowodanowe i tłuszczowe.
 
 
Piśmiennictwo u autorów