Laboratorium analiz mleka Lab-Mlek Sp. z o.o. w Olsztynie powstało w 1997 roku. Pierwszymi udziałowcami tego zakładu było 8 podmiotów, w tym 5 spółdzielni mleczarskich z ówczesnego województwa olsztyńskiego.

      Pod koniec lat dziewięćdziesiątych spółdzielnie mleczarskie zostały zobligowane do analiz mleka surowego w zakresie podstawowego składu chemicznego (zawartość tłuszczu, białka, laktozy), jakości mikrobiologicznej (ogólna liczba drobnoustrojów, tzw. OLD), jakości cytologicznej (liczba komórek somatycznych, tzw. LKS) oraz zafałszowań (m.in. dodatek obcej wody). Ponieważ zakłady mleczarskie z okolic Olsztyna często nie były dużymi jednostkami, została zawiązana współpraca między nimi, polegająca na powołaniu niezależnego laboratorium badawczego oceny mleka surowego. Obok spółdzielni mleczarskich swoje udziały w spółce posiadały także Warmińsko-Mazurska Izba Rolnicza w Olsztynie, były Instytut Mleczarstwa, a także Spółdzielnia Usług Technicznych w Olsztynie. Było to wzorcowe rozwiązanie, pozwalające zaoszczędzić spółdzielniom nakłady finansowe, które musiałyby zostać przeznaczone na tworzenie własnych laboratoriów przyzakładowych. W laboratorium zainwestowano 1,5 mln zł - większość środków z kredytu, aktualnie spłaconego. Lab-Mlek świadczyło usługi dla wielu podmiotów – zakładów mleczarskich oraz indywidualnych producentów mleka.

    Na starcie laboratorium zajmowało się jedynie oceną mleka surowego. Aktualnie zakres badań mleka został znacznie poszerzony. Oferta obejmuje zarówno wskaźniki przydatne dla samych producentów surowca, a więc: określanie LKS (selekcjonowanie chorych zwierząt), określenie ogólnej liczby drobnoustrojów (LKB), sporządzanie antybiogramów (podstawa do weterynaryjnego doboru środków leczniczych), Polutest do wykrywania substancji hamujących w mleku oraz ilościowe oznaczanie pozostałości antybiotyków - np. penicylin przy użyciu preparatu Pensul. Oferta dla zakładów przetwórczych obejmuje badanie mleka surowego na potrzeby klasyfikacji, kwotowania, określania ceny za surowiec, a także o większości analiz fizyko-chemicznych i mikrobiologicznych w produktach mleczarskich. Jako jedyne laboratorium oceny surowca w kraju, Lab-Mlek monitoruje jakość mleka przeznaczonego do produkcji serów dojrzewających w zakresie przetrwalnikujących bakterii fermantacji masłowej.
 
    Analizy wykonywane w laboratorium szczególnie przydatne dla producentów mleka:
 

• Przy podklinicznych lub klinicznych zapaleniach wymion

    W przypadku stwierdzenia w próbkach mleka zbiorczego podwyższonej liczby komórek somatycznych, producent mleka może zbadać w laboratorium indywidualne próbki od poszczególnych krów w celu identyfikacji zwierząt ze zmianami zdrowotnymi wymion. Następnie wykonuje się antybiogram, potrzebny do oceny wrażliwości bakterii na poszczególne antybiotyki. Dzięki temu istnieje możliwość prawidłowego doboru antybiotyków w celu zastosowania skutecznego leczenia.
 

• Wykrywanie pozostałości antybiotyków i sulfonamidów w mleku

    Za pomocą mikrobiologicznego testu Polutest oraz małych elektronicznych inkubatorów można stwierdzić bezpośrednio w oborze, czy mleko leczonej krowy zawiera pozostałości leków oraz podjąć decyzję o rozpoczęciu odbioru surowca od danej krowy, grupy lub nawet całego stada.

• Bilansowanie dawki pokarmowej

    Określanie podstawowego składu mleka oraz zawartości mocznika może być wykorzystane w ocenie prawidłowości żywienia krów. Zbilansowanie dawki pokarmowej, pod względem wymaganej ilości energii i białka, jest podstawowym warunkiem prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych i uzyskania, zgodnej z potencjałem produkcyjnym krów, wydajności mleka odznaczającego się nie tylko normalnym składem (co decyduje o jego przydatności technologicznej dla potrzeb przetwórstwa), ale również wymaganą zawartością mocznika.
 
Ilościowe oznaczanie mocznika w mleku - nowe narzędzie dla hodowcy
    Wykonywane dotychczas przez różne laboratoria oznaczanie zawartości mocznika oparte jest na przybliżonym matematycznym oszacowaniu tego składnika w mleku i w związku z tym, często obarczone znacznym błędem (duża rozbieżność wyników). Lab-Mlek zamierza nabyć analizator, który będzie służył do ilościowego oznaczania zawartości mocznika w mleku (przybliżony koszt jednej analizy 3 zł). Należy nadmienić, że zakłady mleczarskie nie są bezpośrednio zainteresowane badaniem tego parametru w mleku. Jest on natomiast bardzo istotny dla producentów mleka ze względu na możliwość korekty składu dawki pokarmowej. 

   W przypadku nadmiernej podaży w dawce białka łatworozkładanego w żwaczu, zwłaszcza w warunkach równocześnie występującego niedoboru energii, występuje wzrost koncentracji N-NH3 w żwaczu. W konsekwencji powoduje to wzrost zawartości mocznika we krwi i w mleku. Zjawisko to nasila się w warunkach stosowania w żywieniu krów pasz odznaczających się dużą zawartością białka, podatnego na rozkład i degradację w żwaczu. 
    Nadmierna koncentracja amoniaku i mocznika w żwaczu oraz we krwi sprzyja występowaniu zaburzeń metabolicznych, powodując dysfunkcję wątroby oraz zmiany w składzie mleka, a także zakłócenia w rozrodzie.
    Ocenę prawidłowości zbilansowania dawek pokarmowych dla krów można dokonywać na podstawie analizy zawartości białka i mocznika w mleku (Tab. 1.)
    Koncentracja mocznika w mleku jest ściśle związana z ilością i rodzajem pasz wchodzących w skład dawki pokarmowej. Wyższą zawartość mocznika w mleku stwierdza się w przypadku krów żywionych kiszonkami z zielonek o naturalnej wilgotności oraz sianem z roślin motylkowatych. Ziemiński, Juszczak (1997) podają, że najniższą zawartość mocznika w mleku stwierdza się w końcowym okresie żywienia letniego oraz podczas żywienia zimowego, co często wynika z niezbilansowanego i uboższego w zakresie podaży energii w dawce żywienia krów (szczególnie w okresie intensywnej produkcji mleka po wycieleniu). W innych badaniach stwierdzono wzrost poziomu mocznika w mleku wraz ze zwiększaniem udziału przemysłowych mieszanek paszowych w żywieniu krów i wzrastającej wydajności mlecznej (Gonda i in. 1996; Diab, Hillers 1996; Minakowski i in. 2001). Wzrost zawartości mocznika w mleku w miarę zwiększania intensywności żywienia krów paszą treściwą, wskazuje na potrzebę modyfikacji składu mieszanek paszowych w kierunku zwiększenia w nich udziału białka, nie ulegającego degradacji w żwaczu, szczególnie w warunkach intensywnej produkcji mleka. 
    Monitorowanie zawartości mocznika w mleku może stanowić łatwo dostępną informację o zbilansowaniu dawki pokarmowej stosowanej w żywieniu krów oraz pozwala ocenić przebieg metabolizmu związków azotowych w żwaczu (niestrawność zasadowa związana z nadmierną koncentracją amoniaku w płynie żwaczowym).

Wizja rozwoju laboratorium w najbliższym okresie
    Laboratorium jest w trakcie opracowywania i wdrażania nowych rozwiązań inwestycyjnych. W niedalekiej przyszłości obok kompleksowej analizy mleka będą wykonywane analizy i ocena jakości pasz stosowanych w żywieniu bydła mlecznego. 
    Aktualnie laboratorium zatrudnia 13 osób, a zakres badań już obecnie jest szeroki. Decyzją Głównego Lekarza Weterynarii, badania w kierunku ogólnej liczny drobnoustrojów, liczby komórek somatycznych, punktu zamarzania wykonywane w Laboratorium Analiz Mleka Lab-Mlek Sp. z o.o. w Olsztynie mają charakter urzędowy. Laboratorium wprowadziło system zarządzania zgodnie z normą ISO 17025 i uzyskało Certyfikat Akredytacji Nr 478 w Polskim Centrum Akredytacji.
    Czy badania wykonywane przez Lab-Mlek są potrzebne? Na pewno tak. Producent mleka może być pewny dokładności uzyskiwanych wyników analiz mleka, ponieważ laboratorium posiada wymaganą akredytację a stosowane do oznaczeń metody w pełni nowoczesne. Wyniki potwierdzane są metodami odwoławczymi (referencyjnymi). Laboratorium korzysta z prób wzorcowych - reprezentatywnych przygotowywanych przez laboratorium analityczne w Parzniewie lub firmę Stein w Danii. Wykonywane są także własne próby odniesienia, z których korzysta się na bieżąco dla uzyskania pełnej wiarygodności wyników.
    Wysokie kwalifikacje oraz zaangażowanie personelu to dodatkowy atut. Laboratorium wykazuje dużą mogilność i elastyczność w odbiorze prób do analiz oraz w dostarczaniu wyników badań. W sytuacjach wątpliwych oferowana jest fachowa konsultacja i interpretacja uzyskanych wyników badań.

Tags: produkcja mleka