Okres okołoporodowy oraz pierwsze miesiące po wycieleniu są najbardziej krytycznym momentem występowania u krów mlecznych zaburzeń metabolicznych i trawiennych oraz komplikacji zdrowotnych i pourazowych. Sprzyjają temu zmiana sposobu żywienia, stres porodowy, często utrudniony poród i początek laktacji.

 Ketoza
Schorzeniem, które stanowi poważny problem w hodowli bydła na całym świecie jest ketoza. Prowadzi do poważnych strat ekonomicznych wynikających z obniżenia mleczności, zaburzeń w rozrodzie i zwiększonej podatności zwierząt na zakażenia drobnoustrojami. Straty mleczności w ciągu jednej laktacji przy ketozie podklinicznej mogą sięgać 300-450 kg mleka.
Ketoza występująca u krów najczęściej pomiędzy 3 a 6 tygodniem laktacji (tzw. pierwotna lub spontaniczna ketoza) wynika z zachwiania równowagi pomiędzy zapotrzebowaniem na energię niezbędną do produkcji mleka, a możliwością pobrania jej w paszy (ujemny bilans energetyczny). Prowadzi to do zużywania tłuszczu zgromadzonego w organizmie (nasilona lipoliza) i wzrostu stężenia wolnych kwasów tłuszczowych. Uwalniane w nadmiarze z tkanki tłuszczowej wolne kwasy tłuszczowe (WKT) i powstający z nich acetylo-CoA są prekursorami do tworzenia związków ketonowych (b-hydroksymaślan, kwas acetooctowy, aceton).
W warunkach prawidłowej przemiany węglowodanowo-tłuszczowej powstający w wątrobie acetylo-CoA ulega prawie w całości utlenieniu w cyklu Krebsa do CO2 i H2O z wyzwoleniem znacznej ilości energii potrzebnej dla organizmu. W warunkach ujemnego bilansu energetycznego, ze względu na niedobór pochodzącego z glukozy kwasu szczawiooctowego, acetylo-CoA jest kierowany do cyklu HMG, w którym syntetyzowane są związki ketonowe. Synteza ta osiąga rozmiary przekraczające możliwości zużycia związków ketonowych przez tkanki pozawątrobowe. Ich obecność stwierdza się we krwi, moczu, mleku i wydychanym powietrzu. Ich wydalanie jeszcze bardziej pogłębia deficyt energetyczny. Wysokie stężenie WKT sprzyja także gromadzeniu się tłuszczu w wątrobie, czego następstwem jest stłuszczenie wątroby.
Objawy kliniczne choroby są początkowo trudno zauważalne. W okresie poporodowym do kilku tygodni po wycieleniu może wystąpić brak apetytu, zaparcia, śluz w kale, widoczne chudnięcie, zmniejszenie ilości oddawanego mleka (3-5 kg dziennie), zapach acetonu z nozdrzy i jamy ustnej. Mogą pojawić się objawy nerwowe, chwiejność chodu, kręcenie się wkoło, objawy szału, ryczenie, parcie do przodu, chwytanie zębami za sprzęty w oborze. W moczu i w mleku pojawiają się w znacznej ilości ciała ketonowe, łatwo wykrywalne terenowymi testami.
Najskuteczniejszą metodą zapobiegania ketozie jest właściwe przygotowanie krów do laktacji, a zwłaszcza unikanie ich nadmiernego otłuszczenia. Istotnym narzędziem służącym do kontroli jakości żywienia krów w stadzie jest ocena kondycji zwierząt w pięciopunktowej skali BCS (Body Condition Scoring). Prawdopodobieństwo wystąpienia schorzenia wzrasta 2,5-krotnie u krów, u których przed wycieleniem kondycję oceniono na ponad 3,5 pkt. Na ketozę rzadko zapadają natomiast krowy utrzymywane we właściwej kondycji oraz przyzwyczajone w okresie zasuszenia do pobierania i trawienia pasz skarmianych po wycieleniu.
Profilaktyka polega przede wszystkim na właściwym zbilansowaniu dawki pokarmowej i podawaniu najlepszej jakości i smakowitości pasz. Uzasadnione jest również stosowanie w pierwszych tygodniach po wycieleniu dodatków zmniejszających skutki ujemnego bilansu energetycznego (glikol propylenowy, propionian sodu, biogliceryna).

Tags: choroby bydła , rozród bydła