Kukurydza jest jedną z roślin, której znaczenia w produkcji pasz nikt już nie kwestionuje. Jest doskonałą karmą zarówno dla bydła, jak i zwierząt monogastrycznych. Jednocześnie jest rośliną, poza soją, najbardziej poddawaną zabiegom genetycznym w celu uzyskania jak najlepszych cech. Kukurydza biotechnologicznie została tak dalece przetworzona, że nie sposób już znaleźć w przyrodzie form wyjściowych tego gatunku. Jednocześnie od lat wzrasta zainteresowanie uprawą tej rośliny, zwłaszcza w gospodarstwach prowadzących towarową produkcję zwierzęcą. W polskich warunkach zastosowanie kukurydzy w żywieniu jest wielorakie: jako kiszonki z całych roślin bądź kolb oraz suszonego i kiszonego ziarna. Zbliża się termin siewu kukurydzy i w związku z tym pojawia się pytanie, które z oferowanych na rynku odmian będą najbardziej korzystne? Jakimi kryteriami należy się kierować przy wyborze konkretnej odmiany kukurydzy?

     Wybór należy zacząć od odpowiedzi na pytanie, jaką technologią uprawy jesteśmy zainteresowani - czy chcemy wykorzystać zielonkę na kiszonkę, czy też wyprodukować ziarno. Załóżmy, że naszym celem jest zapewnienie bazy paszowej dla przeżuwaczy, czyli chcemy uzyskać dobry surowiec do przetworzenia na kiszonkę. Całe rośliny kukurydzy są surowcem wysokoenergetycznym, przy jednoczesnym niskim poziomie białka, minerałów i witamin, a udział kolb powinien wynosić optymalnie 55% w suchej masie roślin.
    Według Stuertevante’a podgatunki kukurydzy uprawnej różnią się między sobą budową ziarniaków pod względem morfologicznym, anatomicznym i chemicznym oraz budową kłosa w kolbie. Do podgatunków mających największe znaczenie gospodarcze należą:

• kukurydza zwyczajna (twarda), o słabym ulistnieniu i krótkim okresie wegetacji; warstwa mączysta bielma otoczona jest bielmem rogowym, dzięki czemu ziarniaki są zaokrąglone i błyszczące po okresie wysychania,
• kukurydza koński ząb (pastewna), odznaczająca się bujnym wzrostem, dłuższym okresem wegetacji i wysokim plonem świeżej i suchej masy; klinowate ziarniaki są podobne do zębów siecznych konia; bielmo szkliste wypełnia jedynie boki ziarniaka, podobnie bielmo rogowe, a największą masę stanowi bielmo mączyste (wysychając kurczy się i przez to ziarniaki są powgłębiane); na jednej roślinie wykształca się najczęściej jedna duża kolba, posiadająca 16-20 rzędów ziarniaków,
• kukurydza pękająca, posiadająca formę perłową (ziarniaki okrągłe) lub ryżową (ziarniaki ostro zakończone); bielmo mączyste jest silnie uwodnione, a przy podgrzewaniu rozrywa okrywę i zastyga w postaci porowatej masy, co wykorzystuje się przy przerobie na pop-corn; jest niskorosnącą rośliną o małych kolbach,
• kukurydza cukrowa, odznacza się niskim tempem wzrostu, intensywnym krzewieniem i krótkim okresem wegetacji; zamiast skrobi w bielmie znajdują się amylodekstryny, nadające ziarniakom słodki smak; ziarniaki są małe, szkliste, a po wyschnięciu silnie pomarszczone.

    Współcześnie uprawiane odmiany kukurydzy są mieszańcami powstałymi z linii wsobnych pochodzących od jednego z wyżej wymienionych podgatunków, najczęściej jednak kukurydzy zwyczajnej i końskiego zęba. Odznaczają się pośrednimi cechami tych podgatunków, są w typie kukurydzy zwyczajnej (typ Flint), bądź z typie końskiego zęba (typ Dent) lub w typie pośrednim między podgatunkami wyjściowymi – Semiflint lub Semident.
    Typ Flint odznacza się wcześniejszym kwitnieniem, szybkim rozwojem początkowym, lepszą odpornością na chłody i gęstszym krzewieniem. Ziarniaki typu Flint są mniejsze, bardziej żółte lub czerwonawe, posiadają więcej bielma szklistego. Typ ten ma też mniejszy potencjał plonowania.
    Typ Dent (kukurydza w typie końskiego zęba) charakteryzuje się fotoperiodycznie krótszym dniem, kwitnie później, wolniej rozwija i ma gorszą odporność na chłody, krzewi się rzadziej. Typ ten ma ziarniaki większe, bardziej płaskie, o jasnej barwie i miękkiej konsystencji (spowodowanej większej zawartości bielma mączystego). Wyższy jest tu również potencjał plonowania.
    Ziarniaki kukurydzy zawierają w swym składzie frakcje bielma szklistego i bielma mączystego, które różnią się między sobą sposobem połączenia skrobi z białkiem. Bielmo szkliste (nazywane też rogowym bądź twardym) tworzą komórki szczelnie wypełnione kanciastymi ziarnami skrobi oraz ciałami białkowymi, które mają wpływ na spoistość i nadają mu wygląd półprzezroczysty. Granule skrobi w bielmie szklistym osadzone są w sposób bardziej związany, ograniczający bakteryjny rozkład. W bielmie mączystym (zwanym miękkim), które tworzą większe komórki, zawarte są liczne okrągłe ziarna skrobi, a przestrzeń pomiędzy nimi wypełniona jest powietrzem, nadającym tej części bielma wygląd biały, mączysty. Skrobia w bielmie mączystym jest bardziej podatna na degradację. Wyższa ilość skrobi mączystej w typie Dent sprawia, że ziarno to bardziej nadaje się do przetwórstwa w przemyśle gorzelniczym. Podaż skrobi w żwaczu z typu Dent jest wyższa i jej rozkład żwaczowy jest o około 25% wyższy niż typu Flint. W związku z tym podaż skrobi z ziaren typu Dent w jelicie jest proporcjonalnie mniejsza. Wydaje się logicznym, że lepiej jest stosować w żywieniu bydła (opasy, krowy mleczne) ziarniaki w typie Flint, gdyż oprócz węglowodanów rozłożonych w żwaczu, dostarczających puli energii do syntezy białka mikrobiologicznego (głównie chodzi tu o kwas propionowy), znajdzie się więcej węglowodanów w jelicie cienkim ze skrobi, co da dodatkową pulę glukozy. Glukoza ta jest prekursorem zarówno laktozy, jak i tłuszczu w mleku. Przesunięcie rozkładu skrobi do jelita cienkiego zwiększy podaż glukozy o około 900-1000g. Z drugiej jednak strony, należy pamiętać, że zbyt niski rozkład w żwaczu może powodować niedobory energetyczne i niższą produkcję kwasów (głównie propionowego i mlekowego), co może zmniejszać syntezę glukozy w wątrobie. Należy zdecydować, czy interesuje nas wysoki plon zielonej i suchej masy w typie Dent, jednak uzyskamy dużą ilość paszy ale o mniejszej koncentracji energii, czy też chcemy uzyskać lepszą zielonkę, lecz bardziej energetyczną (wyższy udział kolb w plonie ogólnym) i z większym wykorzystaniem skrobi w jelicie cienkim (Flint).
    W zależności od budowy anatomicznej i fizjologii można też wyróżnić inne typy odmian kukurydzy, a wśród nich Stay Green. Określenie „stay green" (z ang. pozostają zielone) oznacza, że dojrzewanie ziarna odbywa się przy zielonej reszcie rośliny. Odmiany w tym typie są bardziej elastyczne, co do terminu zbioru na kiszonkę - okres optymalnego zbioru wydłuża się do dwóch tygodni. Długo zielona łodyga i liście pozwalają na ich dobre pocięcie przez sieczkarnię i dobre ubicie surowca kiszonkowego w silosie dzięki zmniejszeniu efektu sprężynowania. Pod koniec okresu wegetacji aktywna roślina asymilując węglowodany podnosi zawartość cukrów, które w procesie kiszenia stanowią pożywkę dla kultur bakteryjnych, przetwarzających go w pryzmie kiszonkowej na konserwujący ją kwas mlekowy. Wyższa zawartość cukru w roślinie chroni ją w pewnym stopniu przed jesiennymi przymrozkami. Łodyga i liście „stay green” posiadają lepszą odporność na czynniki chorobotwórcze wywołujące zgorzel łodygi, fusarium, zmniejsza się też ryzyko przedwczesnego zasychania łodygi. Lepsze w tym typie też jest wykorzystanie potencjału plonowania na ziarno. Dojrzałe fizjologicznie ziarno dostarcza wartościowej skrobi, a jego wysoki udział decyduje o zawartości suchej masy w całej kiszonce na poziomie 33-38%. Najlepszy termin zbioru na kiszonkę to poziom suchej masy 35% i wyżej. 
    Efekt „stay green" jest szczególnie przydatny na glebach lżejszych, słabo magazynujących wodę, gdzie stan suszy jest zjawiskiem bardzo częstym. Wówczas rośliny mniej podatne są na spowodowane suszą przedwczesne podsychanie. Istotna jest także wyższa odporność na fusariozy, ujawniające się właśnie w niekorzystnych warunkach, przy osłabieniu roślin. Genetyczna tolerancja na fusarium jest szczególnie ważna, bowiem dotyczy zawartości mikotoksyn w ziarnie kukurydzy. 
    Typy odmian z efektem „stay green” w uprawie na ziarno efektywnie przemieszczają do kolby składniki zmagazynowane w łodydze. Ziarno dość wcześnie osiąga dojrzałość fizjologiczną i szybko oddaje wodę do poziomu ok. 30% wilgotności.
 
Typy mieszańcowe
Pod względem genetycznym odmiany mieszańcowe kukurydzy mogą być:

• mieszańcami pojedynczymi (SC) powstałymi ze skrzyżowania dwóch linii wsobnych,
• mieszańcami potrójnymi (TC) powstałymi ze skrzyżowania trzech linii wsobnych,
• mieszańcami podwójnymi (DC) powstałymi z czterech linii wsobnych.

    Dość często obok mieszańców pojedynczych (SC) pojawiają się mieszańce pojedyncze zmodyfikowane (MSC). Ma to miejsce wówczas, gdy jedna z podstawowych linii matecznych (np. A) wykazuje niską plenność i produkcja typowego mieszańca między liniowego (AxB) jest utrudniona. Hodowca zastępuje wówczas niskoplenną linię podstawową bardzo bliską linią siostrzaną, którą wykorzystuje do produkcji mieszańca AxA. Mieszaniec ten służy wówczas do krzyżowania z drugą linią (np. B) i tworzenia zmodyfikowanego mieszańca AxA/B. Może on dawać wyższe plony nasion (nawet o tonę z 1 ha więcej) i będzie fenotypowo bardzo zbliżony do mieszańca AxB.
 
Klasyfikacja wczesności kukurydzy
W latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku na konferencji FAO przyjęto system cyfrowych oznaczeń grup wczesności zwany liczbami FAO. System ten dzieli odmiany kukurydzy na 9 klas wczesności, określanych trzema cyframi (klasa 100-190, 200-290,….., 900-990).
    Każda cyfra ma również swoje oznaczenie: pierwsza oznacza podstawową klasę wczesności, druga – grupę wczesności w ramach podstawowej klasy, a trzecia oznacza barwę ziarniaka (cyfry parzyste i zero to ziarniaki o zabarwieniu żółtym, nieparzyste są białe).
    Mieszaniec o liczbie FAO 230 jest późniejszy od mieszańca FAO 220 (orientacyjnie o dwa dni - jednak nie można utożsamiać liczby FAO z długością okresu wegetacji w dniach).
    Mieszańce średnio wczesne dojrzewają o około 11-12 dni, a średnio późne o 23-26 dni później niż wczesne.
    Najmniejszy udział kolb charakteryzuje odmiany późne, największy zaś wczesne, jednak potencjał plonowania (udział kolb) jest najwyższy u późnych odmian kukurydzy. Należy pamiętać, że im późniejsza i wyższa odmiana, tym rzadziej powinna być siana.
    Plony zielonej masy u odmian wczesnych mogą być wyższe niż u odmian późnych lub różnice są nieistotne. Często też opóźnianie terminu zbioru prowadzi do bardzo dużego spadku plonu zielonej masy.
    Odmiany średnio późne uzyskują dojrzałość kiszonkową (mleczno-woskowa dojrzałość ziarna) średnio po około 122 dniach od wysiewu.
    Właściwy dobór odmian pozwala na uzyskanie wysokiego plonu z dużym udziałem kolb. Najbardziej uniwersalne są mieszańce średnio-wczesne. Mieszańce średniopóźne plonują lepiej niż wczesne (o 5-15%), lecz cechują się niższym udziałem kolb i późniejszym terminem dojrzewania. Do produkcji kiszonek o wysokiej wartości energetycznej należy wykorzystywać odmiany o krótszym okresie wegetacji, na przykład odmiany wczesne o liczbie FAO 200-220. Pozwalają uzyskać bez ryzyka dobry materiał kiszonkarski o dużym udziale ziarna w dojrzałości woskowej, a nawet pełnej. Kolejnym powodem, dla którego lepiej wykorzystywać odmiany wczesne, jest to, że w latach o niekorzystnych warunkach atmosferycznych dają wyższy plon suchej i zielonej masy z 1 ha. W latach o sprzyjającej pogodzie różnice te są nieistotne.
 
Termin zbioru
Kukurydzę przeznaczaną na kiszonkę z całych roślin najlepiej jest zbierać w dojrzałości woskowej do początku pełnej ziarna. Uzyskujemy wówczas wysoki plon suchej masy z jednostki powierzchni oraz kiszonkę o wyższej wartości energetycznej. Termin zbioru jest jednym z podstawowych czynników decydujących o strukturze surowca do zakiszania. Najwyższy plon świeżej masy kukurydza osiąga w fazie dojrzałości mlecznej (20-22% suchej masy w całych roślinach), jednak ziarno jest w tym okresie w stadium początkowego rozwoju. W miarę postępującej dojrzałości plon świeżej masy całych roślin systematycznie się zmniejsza, rośnie natomiast udział kolb w plonie ogólnym. W porównaniu z dojrzałością mleczno-woskową udział kolb w dojrzałości woskowej zwiększa się o 12%, a w początku dojrzałości pełnej o 17%. Jednocześnie wzrasta zawartość suchej masy w całych roślinach, a także w kolbach.
 
Parametry surowca z przeznaczeniem na kiszonkę z całych roślin
Jednym z najważniejszych parametrów określających surowiec do zakiszania jest zawartość suchej masy. Dobry surowiec do zakiszania powinien charakteryzować się wysokim udziałem kolb w plonie świeżej masy (40-50% i więcej) dającą zawartością suchej masy w granicach 29-35%. Jednak na zawartość suchej masy w roślinach składa się jej ilość w łodygach, liściach i kolbach, a także udział kolb w plonie ogólnym. Określając termin zbioru najlepiej jest kierować się przede wszystkim dojrzałością ziarna. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na stopień zaschnięcia łodyg i liści, bowiem nadmierne wysuszenie, nawet przy dobrym rozdrobnieniu może powodować trudności z ubiciem w silosie, czego konsekwencją będzie kiszonka nieodpowiedniej jakości (rozwój pleśni i innych grzybów). Aby zwiększyć procentową ilość kolb w zakiszanym surowcu, można zwiększyć wysokość cięcia roślin do 50cm, uzyskujemy wówczas niższy plon (o około 10%), ale o 25% wzrasta udział kolb w zakiszanym materiale.