Krajowe łąki i pastwiska znane są z bogactwa florystycznego. Powszechnie uważa się, że liczba roślin naczyniowych spotykanych na trwałych użytkach zielonych przekracza 300 gatunków. Wśród nich wydzielono trzy podstawowe grupy różniące się cechami morfologicznymi i właściwościami paszowymi, mianowicie: trawy, motylkowate oraz zioła i chwasty. Proporcje pomiędzy nimi bywają bardzo różne i zależą od wielu czynników siedliskowych oraz czasu jaki upływa od założenia lub odnowienia użytku zielonego i wysiewu mieszanki trawiasto-motylkowatej. Z jego upływem maleje udział wysianych komponentów, a zaczyna się sukcesywny rozwój, dobrze przystosowanych do panujących warunków siedliskowych, gatunków z różnych jednostek botanicznych.

    Mogą to być nieuprawne gatunki traw, turzyce, sity lub skrzypy, które uważane są za komponenty psujące jakość paszy. Najbardziej różnorodną botanicznie grupą są rośliny dwuliścienne. Ocena ich walorów rolniczych i paszowych jest bardzo skomplikowana, zwłaszcza gdy, tak jak to jest obserwowane na ekstensywnie użytkowanych łąkach i pastwiskach, mają znaczący udział w plonie rolniczym. Powszechnie określane są wspólną dwuczłonową nazwą jako zioła i chwasty.
 
    Granica pomiędzy ziołami i chwastami jest płynna i wynika z kryterium ilościowego i jakościowego. Bardzo wysoka koncentracja związków toksycznych dyskwalifikuje walory paszowe tylko niewielu gatunków. Warto jednak zauważyć, że często są one wysoko cenione w medycynie ludowej i ziołolecznictwie dostarczając cennych składników do produkcji preparatów ziołowych. Do takich można zaliczyć szalej jadowity, szczwół plamisty, wilczomlecze, dziurawce i cieciorkę pstrą. Niebezpieczeństwo zatruć tymi gatunkami zwierząt żywionych na pastwisku jest niewielkie. Umiejętność selektywnego pobierania zielonki i instynkt, w zdecydowanej ilości przypadków, pozwalają uniknąć spożycia przez zwierzęta dawek letalnych lub zagrażających zdrowiu. Gdy są wymieszane z innymi komponentami w sianie, kiszonce lub zielonce skoszonej i przywiezionej do skarmiania mogą w większych ilościach być szkodliwe dla zwierząt, a niektóre zawarte w nich związki przenikają do mleka. Dużą grupę chwastów stanowią rośliny o przeciętnych i słabych walorach żywieniowych, które nie zapewniają odpowiedniej ilości składników pokarmowych i dodatkowo ograniczają pobieranie paszy. Słabe efekty żywienia takimi paszami objętościowymi zmniejszają zainteresowanie intensyfikacją produkcji na bazie pasz z użytków zielonych. 
    Lista gatunków zaliczanych do ziół pastewnych obejmuje kilkanaście powszechnie występujących na krajowych łąkach i pastwiskach. Korzystny jest zaledwie kilkuprocentowy udział każdego z nich w plonie. Jeżeli w runi występuje więcej gatunków wzajemnie dopełniających swoje korzystne oddziaływanie na zdrowie, kondycję i produkcję, to i tak sumaryczny ich udział nie powinien przekraczać 15-20%. Większość z nich obniża plony, zwłaszcza suchej masy, gdyż należą do gatunków, których delikatne liście zawierają dużo wody. Z tego względu w czasie wypasu runi z dużą ilością nawet najlepszych ziół zwierzęta nie mogą pobrać potrzebnej dawki suchej masy. W użytkowaniu kośnym w fazie podsuszania (produkcja sianokiszonki) lub suszenia na siano najdelikatniejsze, a tym samym najwartościowsze ich elementy łatwo ulegają okruszeniu i nie wchodzą do plonu. 
 
Walory żywieniowe ziół pastewnych
Ziołami można nazwać rośliny, które przyczyniają się do poprawienia jakości paszy. W porównaniu z trawami, a niejednokrotnie również z motylkowatymi, spasane lub koszone w odpowiedniej fazie rozwojowej mają wysoki współczynnik strawności, zawierają odpowiednie ilości makro- i mikroelementów oraz substancje czynne, między innymi witaminy, związki hormonalne i enzymy, które poprawiają kondycję zwierząt, stymulują czynność gruczołów rozrodczych, wzmagają laktację. 
    Koncentracja białka w ziołach jest bardzo zróżnicowana, zazwyczaj jednak mniejsza niż w motylkowatych a nawet trawach, zwłaszcza nawożonych azotem. Jednym z zasobniejszych w ten składnik jest przywrotnik pasterski, którego wartość żywieniowa porównywana jest z motylkowatymi. Problem nadmiernej ilości włókna, zwłaszcza przy późnym terminie zbioru pierwszego pokosu lub w drugim odroście na ekstensywnie użytkowanych łąkach dwukośnych wynika z dużego udziału w plonie silnie zdrewniałych łodyg i znikomego liści, które tracone są podczas przetrząsania zielonki w trakcie suszenia. Problem taki nie występuje przy cztero-pięciokrotnym wypasie połączonym z wykaszaniem niedojadów. Zioła znane są z wysokiej zawartości fosforu, wapnia i magnezu. Niski poziom tych pierwiastków w zielonce wyłącznie trawiastej bywa przyczyną ograniczenia wydajności mleka. Nie bez znaczenia jest również zazwyczaj wysoka koncentracja związków biologicznie czynnych. O ich korzystnym wpływie na organizmy zwierzęce świadczy powszechne wykorzystywanie wszystkich gatunków uznawanych za zioła pastewne w leczeniu ludzi zarówno przez medycynę i farmakologię oficjalną, ziołolecznictwo i medycynę ludową. 
    Elementem określającym walory paszowe roślin pastewnych jest syntetyczny parametr Lwu (liczby wartości użytkowej). W czternastopunktowej klasyfikacji Filipka, w której najlepsze rośliny uzyskują wartość 10, a najgorsze -3 większość ziół waloryzowana jest od 4 do 7 punktów. Podawane poniżej liczby wartości użytkowej odnoszą się do niewielkiego (do 5%) udziału ziół w runi. Przy większej ich koncentracji wartości te są zaniżane.
 
Ważniejsze gatunki ziół pastewnych
r    Babka lancetowata – Plantago lanceolata L. jest gatunkiem powszechnie występującym na średnio wilgotnych i przesychających łąkach i pastwiskach. Wąskie i wznoszące się liście wyrastające rozetowo przy powierzchni ziemi są dobrze pobierane na pastwisku. Na łąkach wysoko koszonych tylko część blaszek liściowych i pędów kwiatostanowych stanowi plon rolniczy, jest zatem uważana za gatunek obniżający plony. Należy do smacznych roślin pastewnych o walorach dietetycznych. Lwu = 7. Dwa inne gatunki z tej rodziny, często rosnące na ekstensywnie użytkowanych łąkach i pastwiskach: babka zwyczajna i babka średnia tworzą rozety liściowe zbyt blisko ziemi aby stanowiły wartościowy element runi. 
r    Barszcz zwyczajny – Heracleum sphondylium L. należy do licznie reprezentowanej na użytkach zielonych rodziny Baldaszkowate. Można go spotkać na większości stanowisk, jednak najliczniej – bardzo często w nadmiarze – opanowuje łąki średniowilgotne i wilgotne. W młodych fazach rozwojowych jest jedną z lepszych roślin pastewnych. Jednak jego liście zawierają dużo wody, zatem plon suchej masy jest niewielki. Łatwo również kruszą się w trakcie suszenia. Pędy kwiatostanowe wykształca zazwyczaj w drugim pokosie. Grube i sztywne łodygi długo wysychają i często są przyczyną pleśnienia siana. Twarde i suche nie są pobierane przez zwierzęta. Lwu = 6. Dwa podobne gatunki: dzięgiel leśny i rzadziej występujący, chroniony starodub łąkowy mają gorszą wartość paszową. 
 
r    Biedrzeniec mniejszy – Pimpinella saxifraga L. podobnie jak barszcz zwyczajny należy do rodziny Baldaszkowate i powszechnie rośnie na stanowiskach okresowo przesychających i suchych. Jest cennym ziołem o bogatym składzie chemicznym, chętnie zjadanym na pastwiskach i w sianie gdyż łodygi jego są stosunkowo delikatne. Lwu = 5. Zdecydowanie większy, rosnący na wilgotnych łąkach biedrzeniec wielki zawiera wiele cennych substancji jednak stwarza podobne problemy w konserwacji paszy jak barszcz zwyczajny. Lwu = 5. 
 
r    Brodawnik jesienny – Leontodon autumnalis L. jest niską byliną podobną nieco do mniszka pospolitego. Liście zebrane w różyczkę są głęboko wcinane. Od połowy czerwca, a więc po przekwitnięciu mniszka, wytwarza rozgałęzione w górze bezlistne pędy na których wyrastają, mniejsze i bardziej płaskie niż u mniszka, koszyczki z żółtymi kwiatami. Powszechnie występuje na średnio wilgotnych i przesychających użytkach zielonych. W użytkowaniu pastwiskowym wykazuje cenne właściwości dietetyczne natomiast w użytkowaniu kośnym tylko w nieznacznym stopniu tworzy plon rolniczy i z tego powodu uznawany jest za roślinę obniżającą plony. Lwu = 7.
 
r    Kminek zwyczajny – Carum carvi L., znany również jako popularna dwuletnia roślina zielarska z rodziny Baldaszkowate, spotykany jest na żyznych średniowilgotnych łąkach. Ze względu na swoje dietetyczne i smakowe właściwości może stanowić krótkotrwały komponent mieszanek do odnawiania łąk. Niezależnie czy występuje naturalnie czy w nowych zasiewach, poprawia wyjadanie siana i przeciwdziała wzdęciom dlatego zalecany jest jako dodatek do pasz z dużym udziałem motylkowatych. Lwu = 7.
 
r    Krwawnik pospolity – Achillea millefolium L. podobno nazwę rodzajową zawdzięcza Achillesowi, który według legendy leczył skutecznie rany sokiem z krwawnika. Ta bardzo trwała bylina kłączowa występuje powszechnie w różnych zbiorowiskach roślinnych zwłaszcza na glebach średniowilgotnych i posusznych. Krwawnik ma szerokie spektrum korzystnego oddziaływania na zwierzęta. Chętnie zjadany stymuluje przemianę materii i krążenie krwi. Długotrwałe skarmianie pasz z dużym jego udziałem może być jednak szkodliwe ze względu na występujące w nim alkaloidy i glikoalkaloidy. Lwu = 6.
 
r    Krwiściąg lekarski – Sanguisorba officinalis L. rośnie na łąkach trwałych o zmiennej wilgotności. Łatwy do rozpoznania po nieparzystopierzastych liściach, których listki są wyraźnie ząbkowane i kwiatostanach w kształcie wydłużonych szyszek o barwie brunatnoczerwonej. Ceniony jest za właściwości dietetyczne i dużą zawartość składników pokarmowych. Najcenniejsze listki łatwo kruszą się po wysuszeniu. Zanika na skutek intensyfikacji nawożenia i użytkowania. Lwu = 6.
r    Marchew zwyczajna – Daucus carota L. jest bardzo łatwo rozpoznawalna po aromacie marchwi (szczególnie silnie pachną żółte, zgrubiałe korzenie palowe) oraz po kwiatostanie baldaszkowatym, który podczas owocowania stula się gniazdowato. Powszechnie występuje na suchszych łąkach i w sprzyjających warunkach wypiera inne rośliny. W nadmiarze może wywoływać zaburzenia pokarmowe. Lwu = 4.
 
r    Mniszek pospolity – Taraxacum officinale L. jest powszechnie znaną rośliną intensywnie rosnącą i kwitnącą wiosną. W okresie letnim jego wzrost jest znacznie słabszy i wydaje się jakby ustąpił z runi. W umiarkowanych ilościach jest cennym ziołem pastwiskowym o wszechstronnym działaniu, zwłaszcza mlekopędnym. Pomimo, że jest chętnie zjadany, to z powodu dużej zawartości wody zwierzęta nie pobierają odpowiedniej ilości suchej masy. Jeżeli nie natrafia na konkurencję traw wzmaganą nawożeniem rozprzestrzenia się bardzo szybko i degraduje użytek zielony. Lwu = 6.
 
r    Przywrotnik pasterski – Alchemilla pastoralis Bus. Występuje zwłaszcza w terenach podgórskich, z mniejszym nasileniem na większości łąk w kraju. Jest niską rośliną kłączową, której dolne długoogonkowe liście kształtu kolistonerkowatego osiągają do 10 cm średnicy. Mniejsze liście łodygowe są siedzące (bez ogonków). Drobne żółtozielone kwiaty wytwarza od maja do września. Ze względu na dużą zawartość białka i substancji mineralnych jego wartość paszowa bywa porównywana do koniczyn. Zawiera substancje ułatwiające przemianę materii, przeciwdziała nieżytom jelit, zwiększa sekrecję mleka i dodatnio wpływa na jego wartość. Lwu = 7.
 
    Gatunkami o mniejszym znaczeniu lecz często spotykanymi są również:
r    Pasternak zwyczajny – Pastinaca sativa L. uznawany jest za krótkotrwałe, dwuletnie zioło pastewne o właściwościach dietetycznych spotykane nie tylko na naturalnych łąkach, ale również na stanowiskach ruderalnych. Lwu = 5.
 
r    Rdest wężownik Polygonum bistorta L. gdy występuje w dużych ilościach na silnie uwilgotnionych łąkach traktowany jest jako uciążliwy, trudny do zniszczenia chwast kłączowy. Jest łatwy do rozpoznania po różowej barwie kwiatów tworzących zbity, walcowaty kłos. W niewielkich ilościach gatunek ten, gdy występuje w fazie wegetatywnej, stanowi wartościowy komponent paszy. Silnie zdrewniałe pędy obniżają wartość siana. Lwu = 5.
 
r    Żywokost lekarski – Symphytum officinale L. dość powszechnie uznawany za zioło, wykorzystywany w medycynie ludowej i do niedawna w ziołolecznictwie, ma bardzo niewielkie znaczenie rolnicze. W ostatnich latach wykryto w nim związki kancerogenne, bardzo źle wysycha, a najwartościowsze elementy liści kruszą się i nie stanowią plonu rolniczego. Lwu = 5.