Babeszjoza jest chorobą pasożytniczą przenoszona przez kleszcze, którą wywołują pierwotniaki z rodzaju Babesia. W Polsce choroba występuje sporadycznie i jest spowodowana przez Babesia divergens. U bydła może ją też wywołać mniej patogenna Babusia major. Babeszjoza wywołana przez Babesia bovis i Babesia bigemina występuje powszechnie i odgrywa ważna rolę w Afryce, Azji i Australii, Środkowej i Południowej Ameryce. Babusia bovis jest bardziej patogenna aniżeli B. bigemina and B. divergens.

 Stacjonarne występowanie babeszjozy ma związek z obecnością zarażonych kleszczy w środowisku oraz z możliwością szerzenia się zarażenia wśród kleszczy za pośrednictwem zarażonych przez pasożyta jaj. Po przechorowaniu rozwija się długotrwale utrzymująca się odporność. Występuje przy tym częściowa odporność krzyżowa. Ponieważ zwierzęta odporne na Babesia bigemina są częściowo odporne na zarażenie Babesia bovis. 
Babeszjoza znajduje się w wykazie chorób Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (OIE) zgłaszanych przez państwa członkowskie.

Etiologia i patogeneza
Żywicielem ostatecznym Babesia divergens są kleszcze - kleszcz pospolity (Ixodes ricinus) oraz kleszcz łąkowy (Dermacentor reticulatis), które zarażają się od chorego bydła podczas ssania krwi. Głównym wektorem Babesia bovis i Babesia bigeminia są kleszcze z rodzaju Boophilus. Bydło jest żywicielem pośrednim tych pasożytujących pierwotniaków. W czerwonych krwinkach bydła ma miejsce bezpłciowe rozmnażanie pasożyta (Ryc. 1). W organizmie zarażonego kleszcza pasożyt odbywa cykl rozmnażania płciowego, którego efektem jest powstanie sporozoitów. Sporozoity, które są postacią inwazyjną Babesia dla kręgowców pojawiają się w gruczołach ślinowych kleszcza. Bydło zaraża się przez sporozoity wprowadzone do skóry wraz ze śliną pasożytujących kleszczy. Pasożyt rozwija się w krwinkach powodując ich uszkodzenie. Uwolniona z uszkodzonych krwinek czerwonych hemoglobina jest wydalana z moczem. Zaburzenia w przemianie hemoglobiny prowadza do pojawienia się żółtaczki. Oprócz bezpośredniego wpływu pasożyta na krwinki czerwone zarażenie inicjuje odpowiedź układu odpornościowego, co przejawia się wzmożonym fagocytowaniem krwinek czerwonych zarażonych przez Babesia oraz części nie zarażonych krwinek, a także zwiększeniem poziomu kinin. Efektem ich działania są zaburzenia krążenia, uszkodzenie narządów wewnętrznych, zwłaszcza nerek.

Objawy kliniczne
Babeszjoza może przebiegać od postaci bezobjawowej do postaci ostrej. Pierwszym objawem klinicznym jest gorączka dochodząca do 41-42°C, która pojawia się po okresie wylęgania wynoszącym 1-3 tygodnie. Kliniczna forma babeszjozy występuje rzadko u cieląt w wieku do 6 miesięcy. U cieląt objawy kliniczne zwykle ograniczają się do wystąpienia gorączki. Następstwem uszkodzenia krwinek czerwonych przez pasożyty jest niedokrwistość (anemia) i pojawienie się krwi w moczu (hemoglobinuria). Hemoglobinuria jest charakterystycznym objawem choroby. Chore zwierzęta są zwykle osłabione, tracą apetyt, występują zaburzenia krążenia i oddychania, spojówki oczu i błona śluzowa dziąseł są blade (Ryc. 2). Na skutek pojawienia się barwnika żółciowego we krwi rozwija się żółtaczka i błony śluzowe ulegają zażółceniu. Ma miejsce atonia przedżołądków. Ciężarne krowy silnie zarażone z reguły ronią.
W ostrej postaci choroby występują objawy nerwowe w formie zaburzenia koordynacji ruchów, porażeń i śpiączki, które często prowadzą do padnięcia zwierzęcia. Śmierć następuje w ciągu jednego-dwóch dni od pojawienia się objawów chorobowych.
W łagodniejszych postaciach choroby gorączka utrzymuje się przez około tygodnia, a choroba trwa przez około 3 tygodni. Ozdrowieńcy stają się nosicielami pasożyta przez całe życie.
W inwazji wywołanej przez Babesia bigemina objawy pojawiają się później aniżeli po zarażeniu przez Babesia divergens i Babesia bovispo, żółtaczka i anemia są silnie wyrażone, występuje podniecenie i agresja przy braku objawów ze strony układu nerwowego takich jak ruchy maneżowe i konwulsje.
Babeszjozę wywołaną przez Babesia bovis charakteryzuje gorączka, utrata łaknienia, depresja, zaburzenia oddychania zwłaszcza po wysiłku, drżenie mięśni, niechęć do poruszania się, hemoglobinuria, niekiedy objawy zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego.

Zmiany sekcyjne
Na czoło zmian pośmiertnych wysuwa się niedokrwistość, wodnista krew, niekiedy żółte zabarwienie tkanki podskórnej i błon śluzowych. Pęcherz moczowy może zawierać mocz zabarwiony na czerwono. Śledziona i węzły chłonne są powiększone, nerki są przekrwione. Wątroba jest powiększona, koloru brązowego lub żółtego, a woreczek żółciowy wypełnia gęsta żółć. Często pod błonami surowiczymi występują wybroczyny, dotyczy to zwłaszcza serca i jelit.

Rozpoznanie
Podejrzenie choroby nasuwa wywiad, objawy kliniczne, zmiany sekcyjne oraz analiza sytuacji epizootycznej na danym terenie, wskazująca często na endemiczne występowanie choroby. Podstawą rozpoznania przyżyciowego są badaniem laboratoryjnym polegające na wykazaniu obecności Babesia w krwinkach czerwonych w sporządzonych rozmazach krwi. Przydatne są badania serologiczne takie jak: odczyn immunofluorescencji pośredniej, test ELISA, odczyn wiązania dopełniacza oraz test PCR.
W rozpoznaniu różnicowym uwzględnia się inne choroby, w przebiegu których występuje hemolityczna anemia. Należy do nich między innymi anaplazmoza, leptospiroza, eperytrozoonoza, chroniczne zatrucie miedzią, zatrucie rzepakiem.

Postępowanie
Dobre efekty lecznicze we wczesnym okresie choroby o ostrym przebiegu daje diminazen i imidokarb. Ważne jest też prowadzenie leczenia objawowego i wzmacniającego organizm.
W zapobieganiu chorobie istotne znaczenie odgrywa z jednej strony niedopuszczenie do zawleczenia pasożyta z chorymi zwierzętami na tereny wolne od choroby, z drugiej strony walka z przenosicielami Babesia jakimi są kleszcze. W rejonach subtropikalnych i w tropikach stosuje się profilaktycznie imidokarb, immunoprofilaktykę oraz środki chemiczne zabezpieczające bydło przed kleszczami.
W wielu krajach są stosowane żywe atenuowane szczepionki przeciwko Babesia bovis, Babesia bigemina lub Babesia divergens oparte o krew zarażonych zwierząt. Zalecane są one głównie u cieląt. Żywa atenuowane szczepionka przeciwko Babesia bovis chroni skutecznie bydło przed zachorowaniem. Jest ona produkowana z krwi splenektomizowanych cieląt zarażonych pasożytem na drodze sztucznej. Odporność poszczepienna pojawia się po 3-4 tyg. po szczepieniu i utrzymuje się nawet po jednorazowym podaniu szczepionki przez kilka lat.
W niektórych krajach również są produkowane szczepionki przeciwko kleszczom i są one stosowane w zintegrowanych programach zwalczania babeszjozy. Programy te obejmują szczepienie, leczenie chorych zwierząt, profilaktyczne stosowanie amidokarbu oraz szczepienie bydła przeciwko kleszczom.

Tags: choroby bydła