Gospodarka wolnorynkowa oraz wymagania konsumenta wymuszają na producentach żywności większą dbałość o jakość produktów żywieniowych, a to wymaga od polskiego mleczarstwa spełnienia coraz wyższych standardów jakościowych, szczególnie w produkcji surowca o wysokich parametrach higienicznych.

    Jakość higieniczna pozyskiwanego mleka w dużej mierze zależy od warunków oraz sposobu prowadzenia doju, który powinien zostać poprzedzony odpowiednim przygotowaniem pomieszczeń, dojarzy, krów oraz sprzętu i urządzeń dojarskich. Tymi ostatnimi zajmiemy się na łamach tego artykułu.

    Posiadanie w gospodarstwie nawet najnowocześniejszych urządzeń do doju nie zagwarantuje produkcji mleka o wysokich standardach mikrobiologicznych. Praktyka wskazuje, że jednym z głównych czynników pogarszających jakość mleka jest brak dbałości o czystość systemów udojowych. Podstawowe wymogi dla sprzętu i urządzeń dojarskich są następujące:
➲    powinny być wykonane z materiału o gładkiej powierzchni, łatwej do czyszczenia i dezynfekcji,
➲    powinny być wykonane z materiału odpornego na korozję, z którego nie przenikają do mleka substancje szkodliwe dla zdrowia lub pogarszające skład mleka i jego właściwości organoleptyczne,
➲    urządzenia i sprzęt stosowany do doju, przelewania i chłodzenia mleka powinny być wyczyszczone, umyte i poddane dezynfekcji po każdym doju,
➲    po myciu i dezynfekcji urządzenia i sprzęt do doju, chłodzenia, przechowywania i transportu mleka muszą być płukane wodą spełniającą normy jakościowe dla wody zdatnej do spożycia,
➲    urządzenia do doju i chłodzenia mleka oraz ich wszystkie części muszą być zawsze czyste i utrzymane w dobrym stanie fizycznym (wymagane jest posiadanie potwierdzenia sprawności urządzenia po dokonanym okresowym przeglądzie przez autoryzowaną ekipę serwisową).
    Resztki mleka pozostające w na ściankach urządzeń do doju są doskonałą pożywką dla bakterii, które podczas kolejnego doju zanieczyszczają nowo pozyskane mleko. Dlatego cały używany do doju sprzęt musi być każdorazowo wymyty i wydezynfekowany, bezpośrednio po zakończeniu doju. Zabieg ten obejmuje następujące czynności:
➲    mycie z zewnątrz aparatów udojowych, które ma na celu niedopuszczenie do przedostawania się brudu do instalacji w trakcie i po myciu,
➲    wstępne przepłukanie wodą o temperaturze poniżej 35°C, która usuwa resztki mleka i zapobiega zasychaniu ich w instalacji. Wstępne płukanie należy wykonać niezwłocznie po zakończeniu doju. Na tym etapie nie można stosować gorącej wody, ponieważ ścina ona białko i powoduje wytrącenie się kamienia mlecznego na ściankach naczyń i przewodów. Zabieg wstępnego płukania powinien trwać tak długo, aż z instalacji zacznie wypływać czysta woda. Tak przeprowadzone płukanie usuwa około 90% zanieczyszczeń,
➲    mycie gorącą wodą w temperaturze 50-70°C z dodatkiem odpowiedniej ilości środka myjąco-dezynfekującego. Na tym etapie usuwane jest białko, tłuszcz oraz niepożądane bakterie. Mycie właściwe wykonuje się w myjni automatycznej dojarki lub ręcznie przy użyciu specjalnych szczotek, które umożliwiają dokładne oczyszczenie wszystkich krawędzi, szpar oraz załamań,
➲    płukanie końcowe letnią wodą, wykonywane w celu usunięcia resztek roztworu myjąco-odkażającego,
➲    suszenie instalacji udojowej, zapobiega ponownej infekcji, gdyż bakterie do rozwoju potrzebują wilgoci.
    Dobór odpowiednich środków myjących jest istotnym czynnikiem decydującym o skuteczności mycia. Dobry środek powinien skutecznie usunąć wszelkie pozostałości po mleku oraz zapobiegać osadzaniu się kamienia na ściankach naczyń i urządzeń. Ponadto powinien on utrzymać resztki mleka w postaci płynnej, co umożliwia ich łatwe wypłukanie. Preparaty myjąco-dezynfekcyjne nie mogą niszczyć powierzchni, na które działają, muszą być łatwe do stosowania i dozowania, również nie mogą zawierać substancji ujemnie wpływających na mleko. Ze względu na skuteczność usuwania poszczególnych zanieczyszczeń podczas mycia właściwego naprzemiennie stosuje się środki alkaliczne i kwaśne, np. rano środek zasadowy, wieczorem środek kwaśny. Środki zasadowe skutecznie redukują liczbę bakterii oraz usuwają pozostałości tłuszczu i białka, natomiast środki kwaśne przeciwdziałają powstawaniu kamienia mlecznego i osadów. W gospodarstwach, w których występuje miękka woda (poniżej 180SH) powinno stosować się mycie z przewagą środków o odczynie zasadowym, co polega na myciu urządzeń udojowych środkiem o odczynie zasadowym i ograniczeniu używania środka o odczynie kwaśnym do dwóch razy w tygodniu. Stosując środki do mycia urządzeń udojowych należy mieć na uwadze, że powinny być one stosowane przy odpowiedniej temperaturze wody, zgodnie z zaleceniami producenta (właściwe stężenie). O efekcie końcowym mycia decyduje obok środka myjącego i temperatury roztworu myjącego długość mycia zasadniczego. Powinno ono trwać tak długo, aby skutecznie zadziałał użyty środek myjący, ponadto w czasie mycia temperatura środka myjącego nie powinna spaść poniżej 40°C. Całkowity czas mycia niezależnie od użytych środków powinien trwać od 5 do 15 minut.
    Obecnie dój krów dojarkami bańkowymi jest jeszcze jednym z częściej spotykanych sposobów pozyskiwania mleka w Polsce. Dlatego warto zapoznać się z rutynowymi działaniami przy myciu i dezynfekcji takiej dojarki, które powinny przebiegać w kolejności:
➲    bezpośrednio po doju należy umyć z zewnątrz kubki udojowe i przewody mleczne, a następnie przepłukać wewnątrz letnią, bieżącą wodą w celu usunięcia pozostałości mleka. Jest to ważna czynność, ponieważ resztki mleka mogą neutralizować preparat myjący, osłabiając tym samym jego działanie,
➲    dojarki konwiowe wyposażone są w myjnie automatyczną, umożliwiającą mycie i odkażanie jednocześnie 2-3 zestawów udojowych, dlatego wannę myjni należy wypełnić około 15 litrami gorącej wody oraz dodać w odpowiedniej proporcji jeden ze środków myjąco-dezynfekcyjnych. Następnie po podłączeniu aparatów udojowych myjnię należy włączyć prawie na 20 minut,
➲    odłączyć pulsator od pokrywy bańki, wytrzeć go do sucha i umieścić na osłonie pompy próżniowej dojarki,
➲    odłączyć pokrywę bańki i wyjąć uszczelkę pokrywy i zawór zwrotny pulsatora. Odłączone elementy oraz bańkę należy wypłukać w letniej, bieżącej wodzie, a następnie starannie umyć gorącą wodą z dodatkiem środka myjąco-dezynfekującego, używając szczotek będących w wyposażeniu dojarki. Wszystkie umyte elementy należy dokładnie przepłukać ciepłą wodą i umieścić na wieszakach w stanie rozmontowanym, aż do wyschnięcia. Bańka powinna wisieć do góry dnem,
➲    wyjąć aparaty udojowe z myjni i wypłukać pod ciepłą bieżącą wodą,
➲    podłączyć ponownie aparaty udojowe do myjni automatycznej, wlewając wcześniej do miski 15 litrów czystej wody i płukać je około 5 minut,
➲    odłączyć aparaty udojowe, umieścić na wieszakach w pozycji umożliwiającej najszybsze wyschnięcie,
➲    aparaty udojowe złożyć dopiero po całkowitym wyschnięciu wszystkich elementów.
    Zasada działania stosowanej w konwencjonalnej dojarce bańkowej automatycznej myjki polega na zasysaniu i cyrkulacji płynu z miski przez kubki aparatu udojowego i gumowy przewód myjki. Obieg płynu umożliwia podciśnienie doprowadzone do górnej komory pompy pulsacyjnej, które oddziałując na przeponę wprawia w ruch ciecz myjącą.
    Podsumowując należy stwierdzić, że nie da się pozyskać mleka całkowicie pozbawionego bakterii, lecz chcąc uzyskać surowiec o dobrych parametrach higienicznych, obok prawidłowego przygotowania pomieszczeń i krów do doju, należy szczególną uwagę poświęcić procesowi mycia i dezynfekcji systemów udojowych.
 
 
Piśmiennictwo u autorów

Tags: bydło , bydło mleczne , dój mechaniczny , jakość mleka , zoohigiena