| Dodatki ziołowe w żywieniu bydła |
 |
 |
 |
| Hodowca Bydła | |||
| Wpisany przez Edyta Kowalczuk, Renata Klebaniuk, Monika Łechtańska Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie | |||
|
 W Polsce pozyskuje się zioła z około 100 roślin leczniczych dziko rosnących, które występują w różnych zbiorowiskach. Spotykamy je wśród roślin przydomowych, chwastów pól uprawnych, nieużytków, łąk, torfowisk lasów i przydroży. Mogą to być też drzewa i krzewy. Należy zaznaczyć również, że uprawa ziół stale się rozwija w wielu krajach, e tym także w Polsce. Co wpływa na jakość ziół? Na wartość zdrowotną ziół ma wpływ wiele czynników, ale przede wszystkim właściwie przeprowadzony zbiór i konserwowanie uzyskanego materiału, m.in. przez suszenie. Związki chemiczne są gromadzone w różnych częściach rośliny i w określonych fazach jej rozwoju. Termin zbioru, a często nawet pora dnia, ma duże znaczenie dla wartości ziół. Oczekiwane efekty terapeutyczne można uzyskać tylko stosując zioła nabyte z pewnego źródła. Często bowiem mała skuteczność stosowanych ziół spowodowana jest tym, że ich pochodzenie, sposób suszenia, magazynowania, termin zbioru czy okres przechowywania nie odpowiadały ustalonym rygorom. Niedotrzymanie wymogów dotyczących choćby jednego z tych czynników powoduje utratę dietetycznych i leczniczych właściwości ziół, które mogą nawet stać się toksyczne i być przyczyną różnych dolegliwości oraz schorzeń. Jakie zioła lubi krowa?  W praktyce zastosowanie ziół w żywieniu zależy od wielu czynników takich jak: gatunek zwierząt, wiek, kierunek produkcji, rodzaj i forma podawanej paszy oraz warunki technologiczne chowu. Sposób ich zastosowania w żywieniu zwierząt może być zróżnicowany. Zioła można stosować pojedynczo lub w mieszaninie (tab. 2), w postaci roślin świeżych lub suszonych, lizawek ziołowych, suszów i naparów, względnie odwarów, a nawet maceratów. Zioła nie są jednakowo pobierane przez zwierzęta. Bydło ma znacznie większe wymagania (tab. 3) niż owce czy kozy. Owce unikają ziół olejkowych i wybitnie gorzkich, a pobierają chętnie rośliny rosnące w bezpośrednim sąsiedztwie tych ziół, wcale ich nie uszkadzając. Krowy zaś chętnie wyjadają: ziele tymianku, krwawnika, tasznika, kłącze perzu, korzenie arcydzięgla, korę wierzby, ziele rumianku, melisy, tysiącznika, drapacza lekarskiego, jaskółczego ziela, liście babki, kwiat głogu. Szczególnie chętnie zjadana przez krowy i kozy jest kora wierzby. Zawiera ona związki salicylowe i garbniki, związki spełniające ważną rolę, zwłaszcza w okresie skarmiania dużych ilości zielonek i kiszonek. Salicylany zawarte w korze wierzby działają dezynfekująco na przewód pokarmowy, przeciwdziałają procesom gnilnym w żwaczu, garbniki zaś „przeszkadzają” w zbyt szybkim przechodzeniu treści pokarmowej w przewodzie pokarmowym. Znacznie mniej chętnie zjadają krowy: ziele prawoślazu, kocimiętki, połonicznika, ruty, liść brzozy, ziele macierzanki czy kwiat lipy. Bydło, a szczególnie krowy zdecydowanie unikają kłączy tataraku, ziela piołunu, dzięgla, korzenia mniszka i liści podbiału.  Wyniki doświadczeń  W badaniach poświeconych stosowaniu ziół w żywieniu przeżuwaczy stwierdzono wiele pozytywnych efektów ich działania, ale nie zawsze wyniki są jednoznaczne. Mieszanka ziołowa z odpadami ziela kolendry jest szczególnie chętnie wyjadana przez cielęta i buhajki. Również mieszanka ziołowa w skład której wchodziły: melisa lekarska, nagietek lekarski, oraz bez czarny, podawane w postaci odwaru, była bardzo chętnie pobierana przez cielęta. Wpłynęła ona pozytywnie na parametry odpornościowe i hodowlane, zwłaszcza poprawę kondycji żywionych cieląt i przyrosty masy ciała. W krwi tych zwierząt po podaniu preparatu ziołowego obserwowano zwiększenie miana przeciwciał oraz wzrost liczby granulocytów fagocytujących, co świadczy o jego wpływie na układ odpornościowy. Zastosowanie mieszanki ziołowej zawierającej pokrzywę, dziurawiec, rumianek, szałwię zwyczajną, rzepik pospolity oraz majeranek wpłynęło na poprawę apetytu, stymulację procesów trawiennych oraz działanie osłonowe na błony śluzowe przewodu pokarmowego. Przy mieszance zawierającej bobik trójlistny, krwawnik, szałwię zwyczajną, rumianek i pokrzywę zanotowano działanie pobudzające i wzmacniające rozwój mikroorganizmów żwacza oraz stymulujące układ immunologiczny. Mieszanka z pokrzywy, dziurawca, rumianku, melisy i lukrecji wykazała działanie uspokajające i eliminujące efekty stresów wywołanych przez czynniki środowiskowe. We krwi cieląt otrzymujących tą mieszankę stwierdzono zmiany w postaci znacznego wzrostu liczby krwinek czerwonych oraz zawartości hemoglobiny. W badaniach nad zastosowaniem dodatku ziół w postaci mieszanki mineralno-ziołowej w ilości już 1,5% w dawkach dla cieląt w wieku do 3 miesięcy stwierdzono poprawę ich stanu zdrowotnego i ograniczenie upadków. Zwiększenie udziału tej mieszanki do 3,5% ujawniło tendencje poprawy wyników produkcyjnych, co świadczy o korzystnym wpływie ziół na efektywność żywieniową dawek pokarmowych. Badania te wykazały ponadto, że dodatek ziołowo-mineralny do pasz dla cieląt do 3 miesiąca życia wpłynął korzystnie na koncentrację cynku, miedzi i żelaza w surowicy krwi. W kolejnych badaniach z zastosowaniem dodatku wyciągu ziołowego sporządzonego z: pokrzywy, dziurawca, melisy, rumianku, nagietka i babki lancetowatej dla cieląt do 14. tygodnia życia, stwierdzono wyższy poziomem glukozy i białka całkowitego w surowicy krwi. Natomiast poziom cholesterolu całkowitego uległ obniżeniu, co potwierdza korzystny wpływ dodawanych ziół. Zioła w różnych postaciach i mieszankach posiadają właściwości immunogenne. Badano wpływ ziół podawanych cielętom na zawartość IgG1, IgG2 i IgM w surowicy krwi w trzecim i czwartym miesiącu życia. Cielęta reagowały zwiększeniem poziomu wszystkich immunoglobulin. Przy zastosowaniu preparatu wieloziołowego (melisa lekarska, nagietek lekarski, bez czarny) stwierdzono jego pozytywny wpływ na niektóre parametry odpornościowe. Równie interesujące było doświadczenie, w którym porównano wpływ dodatku ekstraktu z jeżówki purpurowej i borówki brusznicy na poziom immunoglobulin i wyniki wychowu cieląt. Dodatek jeżówki i borówki brusznicy zwiększył poziom najważniejszych immunoglobulin dla statusu metabolicznego cielęcia (IgG i IgM). Jednocześnie ekstrakt z jeżówki poprawił średnie dobowe przyrosty cieląt. W efekcie tych pozytywnych wyników stosowania mieszanek ziołowych, ich ekstraktów, odwarów, naparów itp. zioła otrzymały miano naturalnych immunostymulatorów. Zioła w mleku Zioła - naturalne immunostymulatory Zioła w różnych postaciach posiadają właściwości immunogenne. Zastosowanie preparatów wieloziołowych (np. melisa lekarska, nagietek lekarski, bez czarny) ma pozytywny wpływ na niektóre parametry odpornościowe. Doświadczenia wykazały, że dodatek do pasz ekstraktu z jeżówki purpurowej i borówki brusznicy zwiększył poziom najważniejszych immunoglobulin w organizmie cieląt.  Jak wiadomo w produkcji zwierzęcej zwraca się szczególną uwagę na jakość uzyskiwanego produktu. W przypadku bydła mlecznego głównie dotyczy to jakości pozyskiwanego mleka i możliwości poprawy walorów smakowych produktów wytwarzanych na bazie tego surowca. Smak, zapach czy barwa obok składu chemicznego mleka, decydują o jego jakości – a cechy te zależą zarówno od uwarunkowań genetycznych osobnika jak i od jego żywienia. Przyczyn zmian smakowo-zapachowych mleka należy szukać przede wszystkim w tym, co krowa otrzymuje w dawce. Krowa pobierając pasze roślinne otrzymuje wiele substancji występujących w roślinach (ziołach): substancje lotne, lotne kwasy tłuszczowe, olejki eteryczne oraz estry aromatyczne czy aldehydy. Związki te w znacznej ilości przechodzą z krwi do mleka, a reszta jest wydalana z moczem. Przykładem może być czosnek, którego siarczki allilu rozkładane w trakcie trawienia mogą być już wykryte w mleku w parę minut po zjedzeniu, a najsilniej wyczuwany jest zapach czosnku w mleku w dwie do trzech godzin po jego spożyciu. Innym przykładem zioła, po którego spożyciu powstaje odrażający zapach mleka jest tobołek polny, którego obecność w paszy jest przyczyną wytwarzania nadmiernych ilości indolu podczas trawienia. Spożyte liście lub żołędzie dębu wprowadzają do mleka goryczkę. Podobne właściwości mają części nadziemne dzikiej czereśni, akacji i drzew iglastych zawierające substancje gorzkie. Substancje te występują w roślinach w postaci glikozydów i krystalicznych alkaloidów. Mają, poza bardzo niekorzystną zmianą smaku i zapachu mleka, również właściwości sokopędne. Poprzez udrażnianie receptorów smaku w błonie śluzowej jamy gębowej, a dalej poprzez układ nerwowy usprawniają funkcje całego przewodu pokarmowego. Goryczki mają również zdolności usuwania wielu niepożądanych substancji z przewodu pokarmowego, łatwo wchłanianych z jelit do krwi i tą drogą docierających do wymienia i mleka. Goryczki występują w piołunie, kłączach tataraku, korzeniu mniszka lekarskiego, drapaczu oraz w krwawniku. Substancja czynna znajdująca się w roślinie działa na organizm korzystniej, niż taka sama substancja otrzymana syntetycznie. Substancja czynna w roślinie pozostaje bowiem w stanie równowagi fizjologicznej z innymi substancjami, dzięki czemu jest lepiej przyswajalna przez organizm zwierzęcia i nie działa nań szkodliwie. Właściwości chemiczne ziół są uwarunkowane właśnie zawartością substancji biologicznie czynnych, wśród których wyróżniamy m.in. alkaloidy, glikozydy, saponiny, gorycze, garbniki, związki aromatyczne, olejki eteryczne, terpeny i inne. Wprowadzenie odpowiednich mieszanek ziołowych poprawiających smak i zapach mleka jest bardzo celowe. Tą drogą można przekazać i uzupełnić również wiele substancji czynnych w organizmie ludzi. Podanie odpowiednich roślin w zestawie ziół wzbogaca organizm w witaminy, które zwierzęta w formie prowitamin otrzymują z roślin (np. karoten – prowitamina witaminy A) w sole mineralne, enzymy, hormony itp. Przykładem mieszanki ziołowej o szerokim spektrum oddziaływania może być: liście pokrzywy, kminek, anyżek, liście i korzeń pietruszki, perz, żywokost, szpinak. Owoce samego anyżu dzięki obecności olejku anyżowego, a głównie anetolu, znajdują zastosowanie w żywieniu zwierząt przeżuwających jako środek mlekopędny, przeciwwzdęciowy i pobudzający przewód pokarmowy. Działanie owoców kopru włoskiego, kolendry i kminku opiera się na obecności olejków o miłym zapachu i słodkim smaku, wybitnie poprawiającym smak, pobudzających korzystnie procesy trawienne i hamujących nadmierną fermentację jelitową. W przypadku zwierząt mlecznych wspomniane rośliny zwiększają wydzielanie mleka, wyraźnie poprawiają jego smak i zapach. Dobre wyniki otrzymuje się podając krowom mlecznym owoce kopru, kolendry i kminku, w zależności od potrzeby i wielkości zwierzęcia od 10 do 20-50 g dziennie lub słomę z tych roślin jako 10-15 % dodatek do paszy podstawowej. Przykładem badań dotyczących modyfikacji składu mleka może być również doświadczenie na krowach mlecznych, w którym stosowano 5%. dodatek mięty. Stwierdzono zmianę zapachu mleka oraz tendencję do obniżenia zawartości tłuszczu w mleku. Olejki eteryczne a CLA Ostatnio popularnym zagadnieniem w żywieniu zwierząt jest ocena obecności CLA (czyli sprzężonego kwasu linoloowego) w produktach zwierzęcych, które dzięki obecności CLA charakteryzują się specyficznymi walorami prozdrowotnymi. Stwierdzono, że dodatek olejków eterycznych w koncentracji 2 g/dzień wpłynął na zwiększenie koncentracji sprzężonego kwasu linolowego w mleku krów. Zioła poprawiające smak i zapach mleka, a wkonsekwencji produktów mleczarskich mają również korzystny wpływ na przebieg procesów trawiennych i uzyskiwane efekty produkcyjne. Z tego względu coraz częściej znajdują one zastosowanie w praktycznym żywieniu bydła oraz w różnego typu preparatach biologicznie czynnych zalecanych przez służby weterynaryjne.
|
