Produktem ubocznym w przetwórstwie owocowym i warzywnym są wytłoki powstające w czasie tłoczenia owoców i warzyw. Stanowią one od 20 do 25% przetwarzanego surowca. Każdego roku produkuje się około 260 tys. ton wytłoków owocowych i około 100 tys. ton warzywnych zawierających znaczne ilości ligniny, celulozy oraz hemicelulozy.

    Wymienione składniki wykazują wysokie właściwości sorpcyjne m.in. w stosunku do tłuszczów, kwasów żółciowych, cholesterolu a także niektórych substancji szkodliwych np. metali ciężkich. Głównie od źródła pochodzenia zależą właściwości fizykochemiczne i wartość użyteczna tych składników. Lignina, hemiceluloza i celuloza w wytłokach z różnych owoców posiada niejednakową zdolność wiązania metali ciężkich. Ostatnio w Europie i w Polsce produkty uboczne z przerobu owoców i warzyw, w postaci wytłoków coraz częściej są wykorzystywane w żywieniu zwierząt gospodarskich. Jednak do niedawna ok. 12% wytłoków owocowo-warzywnych w kraju było kierowane na wysypiska. 
 
 
Technologia produkcji
Wytłoki stanowią pozostałość po mechanicznym wytłoczeniu soku surowego przy użyciu różnego rodzaju pras w trakcie produkcji soków, win, napojów oraz koncentratów. Prasy te można podzielić ze względu na charakter pracy na: ciągłe (np. ślimakowe) i okresowe (np. koszowe). Ze względu na rozwiązania konstrukcyjno-technologiczne wyróżnia się prasy hydrauliczne, pneumatyczne oraz mechaniczne. Uniwersalna prasa do owoców jest zbudowana z kosza, w którym znajduje się układ nylonowych węży drenujących. Ułatwiają one wypływ soku z wnętrza kosza a także wielokrotne wyciskanie. 
    Jednak najbardziej znanym typem prasy jest prasa ślimakowa ze zmniejszającym się skokiem śruby. Umożliwia ona jednoczesny załadunek, wytłaczanie oraz odprowadzanie surowca. Wykorzystanie ślimaka, który jest głównym elementem konstrukcji takiej prasy (2-7obr/min), pozwala na uzyskanie wydajności takiej prasy ok. 4 t/h. Przed tłoczeniem surowiec jest rozdrabniany i doprowadzany do postaci miazgi. Produktem tej technologii tłoczenia jest uzyskiwany moszcz, a ubocznym produktem są wytłoki. 
 
 
Jakie korzyści z wytłoków?
Wytłoki z jabłek charakteryzują się znaczną zawartością pektyn, które posiadają właściwości wiązania jonów metali ciężkich oraz celulozy, podstawowego węglowodanu strukturalnego w włóknie surowym. Zastosowanie wytłoków owocowo-warzywnych podnosi walory dietetyczne mieszanek paszowych z ich udziałem (wzrost ilość monomerów antocyjanowych oraz zdolności sorpcyjnych).W skład wytłoków, w zależności od zastosowanego surowca i technologii pozyskiwania soków w wytłokach, znajduje się zróżnicowana zawartość substancji organicznej i mineralnej oraz woda. Jako sorbenty metali ciężkich, służące poprawie jakości zdrowotnej żywności można wykorzystywać kompozycje błonnikowe z wytłoków owocowych. Proces tłoczenia, a następnie suszenia ma znaczący wpływ na zwiększenie zawartości włókna surowego w wytłokach. 
    Stwierdzono, że wytłoki z jabłek charakteryzują się zarówno znaczną zawartością pektyn, które posiadają właściwości wiązania jonów metali ciężkich oraz celulozy, podstawowego węglowodanu strukturalnego w włóknie surowym. Mniejszą przydatność pod tym względem mają wytłoki z wiśni, zawierające nieznaczne ilości włókna surowego i pektyn. 
    Zawartość włókna surowego w suszonych wytłokach o zawartości 93% sm wynosi ponad 90%, w tym 43,17 g/100 g sm celulozy, 24,27 g/100 g sm hemicelulozy oraz 11,76 g/100 g sm pektyn. Zawartość suchej masy w suszonych wytłokach z wiśni wynosi zazwyczaj ponad 90%. W jej składzie występuje lignina (49,6 g/100 g sm). Inne składniki, które zaliczane są do włókna surowego, to celuloza – 13,1 g/100 g sm, hemiceluloza – 7,7 g/100 g sm i 1,1 g/100 g sm pektyny. Zawartość włókna surowego, w tych wytłokach wynosi 71,4%. Dla porównania w składzie włókna surowego wytłoków z aronii (96% sm), zawartość celulozy wynosi 33,1 g/100 g sm, hemicelulozy 32,1 g/100 g sm, lignin 23,0 g/100 g sm oraz pektyn – 7,5 g/100 g sm. 
     Suszone wytłoki jabłkowe wykorzystywane są często do produkcji pektyn lub innych preparatów biologicznie czynnych oraz na cele paszowe. Zastosowanie wytłoków owocowo-warzywnych podnosi walory dietetyczne mieszanek paszowych z ich udziałem (wzrost ilość monomerów antocyjanowych oraz zdolności sorpcyjnych). Świeże wytłoki jako produkt uboczny przemysłu owocowo-warzywnego mogą być również konserwowane poprzez zakiszanie (ograniczenie nakładów energii w porównaniu do suszenia). Wytłoki mogą być wykorzystane, jak już wcześniej wspomniano, do wiązania metali ciężkich z roztworów wodnych, co może być wykorzystane do poprawy jakości środowiska wodnego dla zwierząt. Ze względu na niski koszt, łatwość pozyskiwania, wytłoki (szczególnie z wiśni i jabłek) mogą konkurować z innymi sorbentami metali. Ekstrahowane wytłoki (płukanie wodą moszczu wtórnego), mogą być wykorzystane także do uzyskiwania naturalnych barwników oraz aromatów dla potrzeb przemysłu paszowego.
    Jak z tego wynika, racjonalne wykorzystanie produktów ubocznych przemysłu owocowo-warzywnego na cele paszowe może sprzyjać zmniejszeniu obciążenia środowiska i zwiększeniu puli materiałów paszowych przeznaczanych do żywienia zwierząt.

Tags: dodatki paszowe , pasze , żywienie bydła