giełda online

Zboża paszowe
cena netto zł/t
pszenica520-570
kukurydza500-545
owies420-480
jęczmień540-570
Śruty
rzepakowa830
sojowabrak ofert
żródło:www.rolpetrol.com.pl
Pomór małych przeżuwaczy PDF Drukuj Email
Hodowca Bydła
Wpisany przez Zdzisław Gliński, Krzysztof Kostro   

 Do egzotycznych chorób, które nie występują na terenie Polski, należy pomór małych przeżuwaczy (Peste des petits ruminants). Ta choroba na którą chorują kozy i owce, zaś u krów występują zakażenia bezobjawowe, znajduje się w Polsce w wykazie chorób zakaźnych zwierząt podlegających obowiązkowi zwalczania wg ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. 69, poz. 625, 2004.). Pomór małych przeżuwaczy został umieszczony w wykazie chorób zakaźnych zwierząt zgłaszanych do Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (OIE).

Objęcie tej choroby restrykcjami znajduje co najmniej dwa uzasadnienia. Po pierwsze choroba występuje w Afryce, na Środkowym Wschodzie, Półwyspie Arabskim i w Południowej Azji, gdzie jest przyczyną dużych strat ekonomicznych, skąd może zostać zawleczona do Europy przy istniejącej globalizacji handlu. Po drugie objawy pomoru małych przeżuwaczy wykazują bardzo duże podobieństwo do groźnych chorób zwierząt jakimi jest pryszczyca, księgosusz i choroba niebieskiego języka. Tym samym mogą przyczynić się do nieprawidłowej diagnozy tej choroby, fałszywej oceny sytuacji epizootycznej i podejmowania nieodpowiednich działań weterynaryjnych i administracyjnych. Informacje na temat pomoru małych przeżuwaczy są nie tylko ważne z tych względów, ale poszerzają wiedzę o nowych zagrażających chorobach, ale wskazują też na trudności na jakie może napotkać służba weterynaryjna i hodowcy bydła, owiec i kóz, w przypadku pojawienia się dotychczas nie występujących chorób zakaźnych zwierząt.
 Pomór małych przeżuwaczy jest wysoce zakaźną chorobą wirusową owiec i kóz, a także niektórych dzikich gatunków małych przeżuwaczy o przebiegu ostrym lub podostrym, którą cechuje wysoka gorączka, martwicowe zapalenie jamy gębowej, zapalenie jelit i zapalenie płuc, surowiczo-ropne zapalenie oczu i nosa, wysoka zachorowalność i duża śmiertelność. Choroba przebiega ciężej u kóz aniżeli u owiec.

Etiologia i patogeneza
Przyczyną pomoru małych przeżuwaczy jest wirus z rodzaju Morbillivirus, rodziny Paramyxoviridae. Do tego samego rodzaju należy wirus księgosuszu, odry człowieka, nosówki psów, nosówki fok, morbiliwirusy delfinów i morświnów. Pleomorficzna cząsteczka wirusa o średnicy 60-300 nm i długości 1000-10000 nm zawiera 6 białek strukturalnych, z których glikoproteina F i H są odpowiedzialne za przyłączenie i penetrację wirusa do komórki gospodarza i w zakażonym organizmie indukują syntezę przeciwciał zobojętniających wirus. Ta właściwość glikoprotein F i H została wykorzystana do konstrukcji nowoczesnych szczepionek przeciwko pomorowi małych przeżuwaczy. Istnieje tylko jeden serotyp wirusa pomoru małych przeżuwaczy.
 Wirus ginie w pH poniżej 4,0 i powyżej 10, po wpływem eteru, alkoholu, detergentów, promieni ultrafioletowych, środków odkażających zawierających zawierających fenol i 2% wodorotlenku sodowego i temperatury 60°C działającej przez 1 godz. Szybko ginie w tkankach padłych zwierząt, w wyschniętym materiale przeżywa do 4 dni, ale długi czas przeżywa w zamrożonych tuszach.
 Na zakażenie wirusem pomoru małych przeżuwaczy oprócz owiec i kóz podatne jest też bydło. U dobrze utrzymanego bydła choroba z reguły przebiega w postaci subklinicznej, podczas gdy bydło wyniszczone choruje wśród objawów przypominających księgosusz. Znane są przypadki zachorowania i upadki cieląt po zakażeniach eksperymentalnych. U świń występują zakażenia bezobjawowe.
 W wyniku zakażenia rozwija się wiremia i wirus rozprzestrzenia się z krwią i limfą po całym ustroju. Wirus replikuje się w układzie limfatycznym, błonach śluzowych przewodu pokarmowego, dróg oddechowych i w płucach. Uszkadza on naczynia włosowate błon śluzowych, powodując martwicę i nadżerki błon śluzowych. Działa przy immunosupresyjnie szczególnie w ostrej fazie choroby, po czym rozwija się odpowiedź immunologiczna.

Wrota i drogi zakażenia
Wirus występuje we łzach, ślinie, wycieku z nosa, plwocinie, kale i moczu w okresie wylęgania i trwania choroby i za ich pośrednictwem zanieczyszcza wodę, paszę i środowisko, stwarzając w ten sposób wtórne źródło zakażenia. Utrzymuje się ono jednak krótko, ze względu na krótki okres przeżywalności wirusa poza organizmem zwierzęcia. Głównym źródłem zakażenia są chore zwierzęta. Do zakażenia dochodzi najczęściej przez kontakt bezpośredni drogą oddechową (aerozolową) i przez przewód pokarmowy. Nie stwierdzono nosicielstwa wirusa przez zwierzęta zdrowe i przez ozdrowieńców.

Objawy kliniczne
Po okresie wylęgania choroby wynoszącym średnio 6 dni rozwija się postać choroby nadostra, ostra, podostra lub przewlekła. Na postać nadostrą najczęściej chorują kozy. Przy zachorowalności dochodzącej do 90%, a w ostrej postaci do 100%, śmiertelność waha się od 50 do 80%. Znane są przypadki padnięcia do 100% chorych zwierząt, jak również brak zachorowań owiec kontaktujących się z chorymi kozami przy wysokiej zachorowalności kóz.
 U kóz i owiec nadostrą postać choroby cechuje nagłe wystąpienie wysokiej gorączki, silna depresja i padnięcia jeszcze przed rozwinięciem się objawów typowych dla tej choroby.
 W ostrej postaci choroby nagle pojawia się wysoka gorączka (41-41°C), osowienie, nastroszenie sierści, suchość śluzawicy, utrata łaknienia, surowiczy a następnie śluzoworopny wyciek z nosa, przekrwienie spojówek i wyciek z worków spojówkowych, a nawet rozlane nieżytowe zapalenie spojówek (Fig. 1). Wyciek z worków spojówkowych utrudnia rozwieranie powiek. Gorączka utrzymuje się przez 3-5 dni. Po 1-2 dniach po wystąpieniu gorączki dochodzi do przekrwienia dziąseł, ślinotoku, martwicy i nadżerek na błonie śluzowej jamy gębowej. Ogniska martwicy, zabarwione na szaro w miarę upływu czasu zlewające się ze sobą, występują na dziąsłach podniebieniu, wargach, wewnętrznej stronie policzków i górnej powierzchni języka, mogą też występować na sromie i w pochwie. Po 2-3 dniach w ciężkich przypadkach pojawia się wodnista o nieprzyjemnym zapachu biegunka z domieszką krwi. Dochodzi do odwodnienia i wychudzenia. Rozwija się odoskrzelowe zapalenie płuc, któremu towarzyszy duszność, kaszel i szmery opłucnowe. Ciężarne samice ronią. Często pod koniec choroby pojawiają się guzowate zmiany na skórze wokół śluzawicy. W postaci nadostrej i ostrej zwierzęta padają w ciągu 4-10 dni od wystąpienia choroby. Przy prawie 100% zachorowalności śmiertelność dochodzi do 100%.
 W postaci podostrej i chronicznej PPR choroba trwa 10-15 dni, przy czym objawy są słabiej zaznaczone i nie występują wszystkie objawy stwierdzane w postaci ostrej choroby. Okres zdrowienia trwa długo i często w tym okresie uaktywniają się zakażenia latentne i dochodzi do zakażeń wtórnych.

Zmiany anatomopatologiczne
Zwłoki padłych zwierzą są wychudzone i odwodnione. Na przekrwionych błonach śluzowych jamy gębowej, a w ostrych przypadkach podniebienia twardego, gardzieli i przełyku, rzadko w żwaczu, czepcu i księgach, występują nadżerki. Drobne pasmowate wybroczyny, a niekiedy owrzodzenia, występują w początkowym odcinku dwunastnicy i tylnym odcinku jelita biodrowego. Płytki Peyera ulegają martwicy, a niekiedy też owrzodzeniu. Przekrwienia i charakterystyczne wybroczyny równolegle ułożone wzdłuż wierzchołków fałdów śluzówki jelita ślepego i okrężnicy (Zebra striping) obserwuje się w jelitach grubych, szczególnie przy ujściu jelita ślepego. Jednakże nie występują one we wszystkich przypadkach. Drobne nadżerki i punkcikowate wybroczyny pokrywają śluzówkę jamy nosowej, małżowin nosowych, gardzieli i tchawicy. Nadżerki mogą też występować w pochwie i na wargach sromowych. Obserwuje się odoskrzelowe zapalenie płuc, zwłaszcza szczytowych odcinków, czasami zapalenie opłucnej i wysięk opłucnowy (Fig. 2). Śledziona i większość węzłów chłonnych jest powiększona i przekrwiona.
 Badaniem mikroskopowym stwierdza się syncytia i kwasochłonne ciałka wtrętowe w cytoplazmie i w jądrach makrofagów pęcherzyków płuc i w syncytiach.

Rozpoznanie
Rozpoznanie choroby opiera się o: analizę sytuacji epidemiologicznej, wywiad, objawy kliniczne, zmiany sekcyjne i badania laboratoryjne. Materiałem do badań laboratoryjnych są wymazy z worka spojówkowego, jamy gębowej, nosa, odbytu, wycinki chorobowo zmienionych narządów wraz z regionalnymi węzłami chłonnymi, krew. W wywiadzie uwzględnia się endemiczne występowanie choroby, transfer zwierząt z terenów, gdzie choroba występuje, zachorowalność kóz i owiec przy braku zachorowań bydła będącego w kontakcie z chorymi zwierzętami, wysoką zachorowalność i śmiertelność.
 Decydującą role odgrywają badania laboratoryjne, które nie tylko umożliwiają zdiagnozowanie pomoru małych przeżuwaczy, ale też jego odróżnienie od księgosuszu. Badania laboratoryjne obejmują izolowanie i identyfikację wirusa, wykrycie kwasu nukleinowego wirusa w tkankach i swoistych przeciwciał w surowicy krwi.
 W badaniach serologicznych wykorzystuje się odczyn seroneutralizacji, precypitacji w żelu agarowym (AGID), odczyn immunofluorescencji pośredniej (IFA), test ELISA i jego modyfikacje, RT-PCR. W diagnostyce histopatologicznej są wykorzystywane testy immunohistochemiczne z użyciem przeciwciał monoklonalnych. Ostatnio w diagnostyce różnicowej odróżnienia pomoru małych przeżuwaczu od księgosuszu oprócz testu RT-PCR jest stosowany test morbillivirus cELISA.
 W rozpoznaniu różnicowym uwzględnia się księgosusz, pryszczycę, chorobę niebieskiego języka, zakaźną pleuropneumonię kóz, pasterelozę, ektymę, kokcydiozę, niektóre rodzaje zatruć, zakaźną puchlinę osierdzia.

Postępowanie
Istnieje zakaz importu zwierząt z terenów występowania PPR. Zgodnie z Dyrektywą Unii Europejskiej w przypadku pojawienia się choroby chore zwierzęta podlegają wybicie, ustanawia się strefę zapowietrzoną o promieniu 1,5 km i strefę zagrożoną o promieniu 10 km. Po wybiciu zwierząt, utylizacji zwłok i odkażeniu restrykcje zostają cofnięte po co najmniej 21 dniach. W Polsce szczegółowe postępowanie w przypadku pomoru małych przeżuwaczy określa Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 22 stycznia 2005 r. (Dz. U. nr 18, poz. 163).
 Na terenach endemicznego występowania choroby jest stosowane szczepienie kóz i owiec oraz profilaktycznie i leczniczo surowice odpornościowe, a w przypadku powikłań antybiotyki. Obecnie jest zalecana szczepionka z atenuowanym wirusem pomoru małych przeżuwaczy, która działa ochronnie przez okres 3 lat i nie daje siewstwa wirusa szczepionkowego.
 W badaniach są szczepionki podjednostkowe (DIVA) wykorzystujące glikoproteinę F i H wirusa pomoru małych przeżuwaczy w różnych nośnikach, np. wirusie krwianki.

Tags: choroby kóz , choroby owiec , zdrowie