Podstawowym celem każdego właściciela stada krów mlecznych jest uzyskanie jak najwyższej wydajności mleka od krowy przy możliwie najniższych kosztach. Cel ten będzie możliwy do osiągnięcia tylko wówczas, gdy krowy będą żywione w sposób racjonalny. Oznacza to, że krowa w zjedzonej paszy powinna pobrać taką ilość składników pokarmowych, która jest niezbędna do syntezy takiej ilości mleka, na którą pozwala jej potencjał genetyczny.

 Wbrew pozorom optymalne pokrycie potrzeb pokarmowych krowy jest zadaniem bardzo trudnym. Jest to obecnie jedna z podstawowych przyczyn ograniczających poziom wydajności mleka. Pierwszym, ale nie jedynym i niewystarczającym miernikiem informującym o stopniu pokrycia potrzeb pokarmowych krowy mlecznej jest ilość pobranej suchej masy w zjedzonej paszy. Maksymalna ilość pobieranej suchej masy z paszy zależy od masy ciała krowy i dobowej wydajności mleka. Zależność tę przedstawiono w tabeli 1.
Ilość pobranej suchej masy przez krowę ma podstawowe znaczenie dla uzyskania wysokiej wydajności mleka. Tak więc wszystkie przedsięwzięcia zmierzające do zwiększenia ilości pobieranej suchej masy z dawki pokarmowej, zwłaszcza przez krowy świeżo wycielone w pierwszej tercji laktacji, mają korzystny wpływ na poziom wydajności mleka. Do czynników, które w największym stopniu mają wpływ na ilość pobieranej suchej masy przez krowę należą: zbilansowanie dawki pokarmowej, jakość i strawność pasz objętościowych, rodzaj pasz treściwych i ich smakowitość, częstość zadawania paszy, długość żłobu przypadająca na krowę (dostępność do żłobu), dostęp do wody pitnej, system utrzymania krów, pogoda (temperatura, wilgotność powietrza, stopień zanieczyszczenia powietrza szkodliwymi gazami, zwłaszcza amoniakiem itp.). Zawartość suchej masy zwłaszcza w paszach objętościowych (zielonki, kiszonki) jest podstawową informacją o ich wartości pokarmowej i jakości. Nieznajomość zawartości suchej masy w paszy prowadzi do błędnego oszacowania jej wartości pokarmowej i przeszacowania ilości pobieranej przez krowę paszy, co w rezultacie prowadzi do niepełnego pokrycia zapotrzebowania pokarmowego.

Prosty sposób szacowania sm dawki
Zawartość suchej masy w paszy można w prosty sposób oznaczyć w każdym gospodarstwie. Do tego celu potrzebna jest waga umożliwiająca ważenie z dokładnością do 0,5 dag (5 g) i źródło ciepła niezbędne do wysuszenia paszy. Może to być mocniejsza żarówka (promiennik podczerwieni), grzejnik elektryczny z dmuchawą, kuchenka mikrofalowa itp. Wystarczy pobrać reprezentatywną próbę świeżej paszy (ok. 0,5 kg) i umieścić ją w pojemniku sporządzonym z gęstej siatki metalowej tak, aby cząstki paszy nie wysypywały się. Dokładnie zważoną próbkę świeżej paszy podsuszamy do momentu aż cząstki tej paszy będą łatwo kruszyć się przy zgniataniu palcami. Po wysuszeniu ważymy ponownie (za każdym razem odejmujemy masę naczynia). Masę suchej pozostałości dzielimy przez masę świeżej paszy i mnożymy przez 100. W ten sposób otrzymamy zawartość suchej masy w %.
 Znając ilość pasz zjadanych przez krowę można z wystarczającą dokładnością oszacować ilość pobieranej suchej masy. Jak już wspomniano wcześniej oszacowanie ilości pobieranej suchej masy przez krowę informuje hodowcę o pokryciu potrzeb pokarmowych, jednakże w stopniu dalece niewystarczającym. Wynika to z faktu bardzo dużego zróżnicowania wartości pokarmowej suchej masy skarmianych pasz. Z tego względu istnieje konieczność zestawienia racjonalnej dawki pasz dla krowy. Właściwe bowiem żywienie oznacza podanie krowie składników pokarmowych w ilościach dostosowanych do aktualnej wydajności mlecznej oraz stanu fizjologicznego.
 Pełne pokrycie potrzeb pokarmowych krowy jest warunkiem uzyskania wysokiej wydajności mleka, dobrego stanu zdrowia krów, prawidłowego rozrodu i co się z tym wiąże wysokiej opłacalności produkcji mleka. Warto mieć na uwadze, że na kg mleka przy wydajności 8000 kg rocznie krowa zużywa o ¼ mniej energii i białka w porównaniu z ilością tych składników zużywanych na kg mleka przy wydajności 3000 kg. Świadomi hodowcy są zgodni, że żywienie jest najważniejszym czynnikiem decydującym o opłacalności produkcji. Koszt żywienia bowiem przekracza 50% wszystkich kosztów związanych z produkcją mleka. Tak więc największe możliwości obniżenia kosztów produkcji mleka są w racjonalizacji żywienia. Racjonalne żywienie oznacza przestrzeganie następujących zasad:

•  Zapewnienia pobrania dostatecznej ilości suchej masy przez zwierzę,
• Dostarczenia odpowiedniej ilości białka i energii,
•  Zagwarantowania odpowiedniego udziału włókna (18-20% w suchej masie całej dawki pokarmowej),
•  Pełnego pokrycia potrzeb w zakresie składników mineralnych i witamin.

Współczynnik strawności co najmniej 70%
Aby spełnić tak wysokie wymagania produkowane pasze dla krów mlecznych powinny być najwyższej jakości i charakteryzować się współczynnikiem strawności na poziomie co najmniej 70%, a dla krów wysoko wydajnych (produkujących powyżej 7000 kg mleka w ciągu roku) współczynnik strawności substancji organicznej powinien wynosić ok. 80%. Pasze objętościowe, w których współczynnik substancji organicznej będzie niższy od podanych wartości, nie gwarantują pobrania wymaganej ilości suchej masy z tych pasz i tym samym nie zapewniają pełnego pokrycia potrzeb pokarmowych krowy. Racjonalnie zestawiona dawka pokarmowa to taka, w której stosunek ilości suchej masy pochodzącej z pasz objętościowych do ilości suchej masy zawartej w paszach treściwych wynosi 1:1. Przy bardzo wysokiej wydajności (powyżej 8000 kg mleka od krowy rocznie) i przy żywieniu wg systemu TMR z użyciem wozu paszowego udział suchej masy z pasz treściwych może dochodzić do 60%.

Jakość pasz objętościowych
Jakość pasz objętościowych (zielonek, kiszonek, sianokiszonek) jest szczególnie ważna w żywieniu krów wysoko wydajnych i znajdujących się w pierwszej tercji laktacji. Gorszej jakości pasz objętościowych, charakteryzujących się niższą wartością pokarmową, nie da się skompensować skarmianiem większej ilości pasz treściwych. Wyższe od podanych wyżej dawki pasz treściwych prowadzą do upośledzenia funkcji żwacza, zmniejszenia ilości wydzielanej śliny, co powoduje zakwaszenie żwacza. Włókno zawarte w paszy objętościowej jest gorzej rozkładane, co wydłuża okres zalegania paszy w żwaczu i istotnie zmniejsza ilość pobieranej suchej masy. W efekcie dochodzi do wystąpienia groźnych schorzeń metabolicznych, przede wszystkim kwasicy i ketozy. Aby uniknąć tego rodzaju zaburzeń należy bilansować dawki pokarmowe dla krów mlecznych.

Na czym polega bilansowanie diet?
Wyczerpujące informacje na ten temat zawarte są w normach żywienia zwierząt. Pozwalają one określić zapotrzebowanie krów mlecznych na składniki pokarmowe oraz pokrycie tych potrzeb na podstawie informacji dotyczących wartości pokarmowej dostępnych pasz. Obecnie są również opracowane programy komputerowe umożliwiające bilansowanie dawek dla krów mlecznych, jednakże dla większości hodowców podane źródła informacji nie są jeszcze powszechnie dostępne. Ponadto korzystanie z nich wymaga odpowiedniego przygotowania. Również jak dotąd hodowcy bydła mlecznego w ograniczonym zakresie korzystają z pomocy doradców żywieniowych. W tej sytuacji wydaje się, że podanie podstawowych informacji dotyczących bilansowania dawek dla krów mlecznych może być przydatne dla wielu hodowców, zwłaszcza utrzymujących mniejsze stada. Pierwszym krokiem jest określenie zapotrzebowania krów mlecznych na składniki pokarmowe. Zrobimy to w oparciu o normy DLG. Zapotrzebowanie bytowe (związane z utrzymaniem się krowy przy życiu bez produkcji mleka) podano w tabeli 2.
Z danych przedstawionych w tabeli 4 wynika, że wraz ze wzrostem wydajności mleka powinna wzrastać nie tylko ilość pobieranej suchej masy w zjadanej paszy, lecz także koncentracja w niej energii i białka. W suchej masie dawki pokarmowej dla krowy produkującej 40 kg mleka/dobę w porównaniu z suchą masą dawki dla krowy o wydajności 10 kg mleka koncentracja energii jest wyższa o ok. 30%, zaś białka o 60%. Tutaj tkwi podstawowa bariera uniemożliwiająca pełne pokrycie zapotrzebowania pokarmowego krów wysoko wydajnych. Z tych względów wartość pokarmowa pasz objętościowych (w przeliczeniu na suchą masę) winna dorównywać wartości pokarmowej pasz treściwych, co w praktyce jest bardzo trudne do osiągnięcia.
 Po ustaleniu wysokości zapotrzebowania krowy mlecznej na energię i białko należy przystąpić do ułożenia takiego zestawu pasz, aby to zapotrzebowanie w pełni pokryć. Do tego celu niezbędna jest znajomość wartości pokarmowej pasz, którymi chcemy żywić krowę. W tabeli 5 podano wartość pokarmową pasz najczęściej stosowanych w żywieniu krów mlecznych. Dane te należy traktować jako wartości przybliżone. Aby dokładnie ocenić wartość pokarmową skarmianych pasz w danym gospodarstwie należałoby wykonać analizy chemiczne w laboratorium paszowym.

Różnicę taką można uznać za dopuszczalną. Brakujące 0,84 kg suchej masy krowa pobierze chętnie ze słomy jarej, lekki nadmiar energii przyda się na poprawę kondycji, ponieważ krowa jest już po szczycie laktacji, zaś bilans białka można uznać za zerowy. Dawkę taką należy koniecznie uzupełnić dodatkiem mieszanki mineralno-witaminowej.

Firmy paszowe oferują bardzo szeroki asortyment takich mieszanek, których skład jest dostosowany do rodzaju skarmianych pasz. Mieszankę taką należy stosować według wskazań producenta. Powyższa dawka spełnia wszystkie kryteria, o których była mowa wyżej. Stosunek ilości pasz objętościowych do ilości pasz treściwych wskazuje na przewagę ilości pasz objętościowych, co zapewni jednocześnie właściwą strukturę fizyczną dawki.

Pojenie krów równie ważne
Obok racjonalnego żywienia istotny wpływ na wydajność mleka wywiera pojenie krów. Należy przestrzegać zasady, aby podawana woda była czysta i wolna od bakterii chorobotwórczych oraz od azotanów i azotynów. Niedopuszczalne jest pojenie krów wodą spływającą do sadzawek i różnego rodzaju zagłębień terenowych z pól uprawnych (wypłukiwane są nawozy mineralne!). Eksperymentalnie wykazano, że zamiana tradycyjnych poideł automatycznych (w których krowa, aby napić się wody, musi przycisnąć śluzawicą metalową dźwignię) na poidła typu wannowego, z których krowa pije wodę pełnymi łykami, spowodowało wzrost wydajności mleka nawet o 1000 kg rocznie od krowy, przy tych samych paszach. Krowy powinny mieć stały dostęp do świeżej i czystej wody, zarówno w oborze, jak i na pastwisku, ponieważ woda ma duży wpływ zarówno na zdrowie jak i na ilość pobieranej paszy oraz jej wykorzystanie. Krowa dojna potrzebuje 2,5 litra wody na każdy litr udojonego mleka. Krowa utrzymywana w oborze pije wodę około 14 razy na dobę. Z tych względów w oborach uwięziowych jedno poidło powinno przypadać na 2 krowy, zaś w oborach wolnostanowiskowych - na 20 krów.
 Reasumując należy jeszcze raz bardzo wyraźnie podkreślić, że racjonalne żywienie krów mlecznych, polegające na starannym bilansowaniu diet jest obecnie jednym z najważniejszych czynników umożliwiających dalszy znaczący wzrost wydajności mleka przy jednoczesnej poprawie jego jakości i stanu zdrowia zwierząt.

Tags: bydło , pasze , żywienie , żywienie bydła