W ostatnich latach rozwinęła się znacząco uprawa rzepaku. Jest to oczywiście ściśle związane z produkcją oleju spożywczego, ale przede wszystkim z wytwarzaniem estrów metylowych kwasów tłuszczowych, czyli biopaliw.

Podczas tłoczenia i ekstrakcji z nasion rzepaku powstaje szereg produktów ubocznych. Obecna od dawna na rynku śruta sojowa jest coraz częściej zastępowana śrutą rzepakową, co nie powoduje obniżenia efektywności żywieniowej mieszanek paszowych. Wytłoki wykorzystywane w żywieniu zwierząt gospodarczych stanowią cenne źródło energii.

Wytłoki rzepakowe, czyli makuch to produkt uboczny powstały podczas tłoczenia w prasach nasion rzepaku. Z jednej tony rzepaku można otrzymać ok. 650 kg makuchu rzepakowego. Wytłoki rzepakowe są bardzo bogate w tłuszcz (10-20% suchej masy) i białko (30-35% suchej masy).
Odmiany gorzkie rzepaku, czyli tradycyjne są rzadko stosowane w żywieniu zwierząt. Spowodowane jest to dużą zawartością substancji antyodżywczych w takich odmianach. Zaliczamy do nich głównie glukozynolany oraz kwas erukowy. Pierwsze z wymienionych substancji ulegają hydrolizie i przekształcają się w związki toksyczne, które powodują zmniejszenie przyswajania paszy, zahamowanie wzrostu, powiększenie tarczycy, pogorszenie rozrodu. Kwas erukowy powoduje zwłóknienie, otłuszczenie i uszkodzenie narządów wewnętrznych. Związki fenolowe występujące w nasionach rzepaku odpowiadają za pogorszenie smakowitości pasz (ostry i gorzki smak). Aby zmniejszyć szkodliwość wymienionych związków oraz poprawić smak, należy stosować różne zabiegi obejmujące obróbkę termiczną, hydrotermiczną, barotermiczną, mechaniczną itp.
Odmiany rzepaku wykorzystywane w żywieniu zwierząt to odmiany podwójnie ulepszane („00”). Charakteryzują się one śladową ilością kwasu erukowego lub jego zupełnym brakiem, jak również małą zawartością glukozynolanów.
Nasiona rzepaku przed podaniem zwierzętom powinny być uprzednio rozdrobnione, gdyż w przeciwnym razie większość z nich zostanie wydalona z kałem. Zalecane jest wymieszanie nasion rzepaku z innymi ziarnami zbóż lub nasionami strączkowymi przed gnieceniem lub śrutowaniem ze względu na wydobywanie się oleju podczas tych procesów. Dłuższe przechowywanie rozdrobnionych nasion powoduje jełczenie zawartego w nich tłuszczu, należy, więc skarmiać je w stosunkowo krótkim czasie.
Stosowanie wytłoków rzepakowych, po uprzedniej obróbce termicznej, w żywieniu przeżuwaczy jest coraz bardziej powszechne. Białko wytłoków rzepakowych po takich zabiegach jest odporniejsze na rozkład w żwaczu i lepiej trawione w jelitach. Jednak nadmierne ogrzewanie może spowodować obniżenie tej strawności. Kolejnym aspektem żywienia jest odpowiednie dawkowanie i zbilansowanie pod względem białka i energii podawanych pasz. Przekroczenie dobowej dawki ok. 2 kg/sztukę (krowy mleczne), 0,5-1 kg/sztukę (bydło opasowe) może spowodować pogorszenie jakości mięsa oraz mleka (zmniejszenie zawartości jodu w mleku i nieprzyjemny zapach mleka i mięsa). Ponadto doprowadzić to może do zmniejszenia strawności oraz pogorszenia funkcji żwacza.
Nasiona rzepaku mogą stanowić do 10% udziału w mieszankach paszowych dla bydła dorosłego. Jednak wskazana jest ostrożność w przypadku żywienia cieląt. Należy także pamiętać o odpowiednim zbilansowaniu białkowym i energetycznym takich pasz. Obróbka termiczna nasion rzepaku czy też wytłoków rzepakowych korzystnie wpłynie na przyswajalność pokarmu, jak również cechy jakościowe otrzymanego mleka i mięsa.

Literatura dostępna u autora

Tags: pasze , wytłoki rzepakowe , żywienie , żywienie bydła