Krajobraz polskiej wsi jest unikalny w skali Europy. Rozdrobnienie gospodarstw, miedze, ekstensywne formy uprawy, zadrzewienia, łąki, małe stawy przyczyniły się do zachowania dużej bioróżnorodności. Polska ocaliła swoje walory przyrodniczo-krajobrazowe.

 Zbiorowisko roślinne jako żywy organizm reaguje na każdą zmianę w środowisku naturalnym, a w szczególności na te przebiegające gwałtownie na skutek intensywnej działalności człowieka. Błędy w gospodarce rolnej prowadzą do synantropizacji – procesu, który w największym stopniu kształtuje oblicze roślinności. Zmiany siedliska wiążą się ze zmianami potencjalnej roślinności naturalnej, co bywa najczęściej uwarunkowane czynnikami hydrologicznymi na skutek odwodnienia lub spiętrzenia wody.
 Ochrona zbiorowisk półnaturalnych ma na celu prowadzenie takich działań rolniczych, które przyczyniłyby się do przywrócenia lub kontynuowania ekstensywnego gospodarowania na łąkach o szczególnie wysokich walorach przyrodniczych. Celem każdego działania ochronnego powinno być zachowanie siedlisk naturalnych rzadkich i zagrożonych wyginięciem gatunków roślin i miejsc bytowania zwierząt, jak również utrzymywanie lub przywrócenie zbiorowisk do stanu jak najbardziej zbliżonego do stanu naturalnego (pierwotnego).
 Z chwilą przystąpienia naszego państwa do UE wyznaczone zostały nowe, prośrodowiskowe kierunki rozwoju gospodarki rolniczej na użytkach zielonych. Wprowadzenie programu rolnośrodowiskowego było mechanizmem zwrotnym w gospodarce rolnej. Nastąpiła zmiana podejścia do zasobów przyrodniczych przez producenta rolnego. Taka forma ochrony czynnej znalazła wielu zwolenników, nie tylko w „starych krajach UE , ale również w Polsce. Programy te cieszyły się największym powodzeniem w najbardziej zaawansowanych w rolnictwie województwach. W b.r. złożono do ARiMR po około 20 tys. wniosków rolnośrodowiskowych w woj. lubelskim, kujawsko-pomorskim i wielkopolskim. Spore było zainteresowanie pakietem rolnictwo zrównoważone. Programy rolnośrodowiskowe w swoich założeniach są formą dotacji unijnych dla właścicieli łąk i pastwisk, którzy zobowiążą się realizować zadania określone w 2 pakietach przyrodniczych.
 Najbardziej ukierunkowany na zachowanie bioróżnorodności cennych ekosystemów półnaturalnych zbiorowisk roślinnych i ptaków jest pakiet 4:.”Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000”. Pakiet ten składa się z 10 wariantów:

• wariant 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków 1200zł/ha
• wariant 4.2 Mechowiska 1200zł/ha
• wariant 4.3 Szuwary wielkoturzycowe 800zł/ha
• wariant 4.4 Łąki trzęślicowe i selernicowe 1200zł/ha
• wariant 4.5 Murawy ciepłolubne 1200zł/ha
• wariant 4.6 Półnaturalne łąki wilgotne 800zł/ha
• wariant 4.7 Półnaturalne łąki świeże 800zł/ha
• wariant 4.8 Bogate gatunkowo murawy bliźniczkowe 800zł/ha
• wariant 4.9 Słonorośla 1190 zł/ha
• wariant 4.10 Użytki przyrodnicze 550zł/ha  

oraz pakiet 5: ”Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000”. Pakiet ten także składa się także z 10 wariantów, ale o wyższych płatnościach na 1 ha.

•  wariant 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków 1370zł/ha
• wariant 4.2 Mechowiska 1390zł/ha
• wariant 4.3 Szuwary wielkoturzycowe 910zł/ha
•  wariant 4.4 Łąki trzęślicowe i selernicowe 1390zł/ha
• wariant 4.5 Murawy ciepłolubne 1380zł/ha
• wariant 4.6 Półnaturalne łąki wilgotne 840zł/ha
• wariant 4.7 Półnaturalne łąki świeże 840zł/ha
• wariant 4.8 Bogate gatunkowo murawy bliźniczkowe 870zł/ha
• wariant 4.9 Słonorośla 1190 zł/ha
•  wariant 4.10 Użytki przyrodnicze 550zł/ha

Siedliska zakwalifikowane do jednego z 10 w/w wariantów wymagają ochrony w ramach programu Natura 2000 lub występowania na obszarach rolniczych.
 Jednym z najważniejszych dokumentów jaki rolnik starający się o przyznanie płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego musi przygotować, jest plan działalności rolnośrodowiskowej. Plan działalności rolno-środowiskowej jest dokumentem niezbędnym do poprawnego przygotowania wniosku o przyznanie płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego, a w konsekwencji pomocy finansowej. Plan przygotowuje rolnik wraz z doradcą rolnośrodowiskowym, który parafuje każdą stronę takiego dokumentu. Potrzeba dużo wysiłku intelektualnego na opracowanie dobrego planu rolnośrodowiskowego, a czasu jest zazwyczaj mało ze względu na termin składania wniosków.
 Ponieważ termin składania wniosków w b.r. już minął, chętni rolnicy będą mogli je składać w przyszłym roku także do 15 maja.
 Natomiast termin realizacji planów rolno-środowiskowych obowiązuje od 1 marca.
 Sporządza się go w dwóch egzemplarzach. Jeden otrzymuje rolnik a drugi zatrzymuje doradca. Plan ten nie jest załącznikiem do wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej. Jednak rolnik musi go posiadać i w razie potrzeby okazać go służbom kontrolnym oraz instytucjom upoważnionym do oceny efektów przyrodniczych, społecznych i gospodarczych wdrażania programu rolnośrodowiskowego. Plan składa się z trzech części: ogólnej, szczegółowej i informacji o załącznikach do planu i wniosku oraz oświadczeniach i zobowiązaniach rolnika. Część ogólna jest wspólna dla wszystkich pakietów i powinna zawierać informacje o: rolniku, czasie realizacji programu, podjętych zobowiązaniach rolnośrodowiskowych oraz szacunkowej płatności rolnośrodowiskowej za realizację poszczególnych wariantów w gospodarstwie rolnym. Część szczegółowa dotyczy poszczególnych pakietów i wariantów. Wskazane są w niej wymogi, jakie powinien przestrzegać w ramach poszczególnych pakietów i wariantów oraz informacje niezbędne do realizacji tych pakietów i wariantów. Przy pakietach podana jest też zasada naliczania płatności, w tym przebieg degresywności.
 Rolnicy, którzy chcą realizować w ramach programu rolnośrodowiskowego (PROW 2007 – 2013),opisywane wyżej pakiety:

• pakiet 4. ”Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarami Natura 2000 lub
•  pakiet 5. ”Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych na obszarach Natura 2000,

 powinni skompletować odpowiednią dokumentację przyrodniczą siedliskową lub ornitologiczną.
 Uwaga! Jest ona sporządzana w roku poprzedzającym rok złożenia przez rolnika wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej do ARiMR. Należy zlecić opracowanie odpowiedniemu ekspertowi: botanikowi lub ornitologowi. Rolnicy posiadający TUZ z obszaru Natura 2000 korzystają z pakietu 5, a z pozostałych z pakietu 4. Jeśli posiadają trwałe użytki na obszarze Natura 2000 i poza nimi, mogą korzystać z obydwu pakietów. Pakiety te można łączyć na poziomie gospodarstwa, ale nie na tych samych powierzchniach.
 Dane adresowe ekspertów można będzie uzyskać od doradców rolnośrodowiskowych. Jednak musi to być ekspert znajdujący się na liście opublikowanej przez dyrektora CDR w Brwinowie. Po umówieniu się z ekspertem, na pierwszej wizycie dokonuje on oceny, czy dana działka kwalifikuje się do wariantu ptasiego lub siedliskowego. Rolnik musi się liczyć z kosztami rekonesansu po przyjeździe eksperta, bo koszty te nie stanowią oddzielnej pozycji w kosztach transakcyjnych. Jeśli działka kwalifikuje się do któregoś z wariantów, rolnik powinien zawrzeć umowę cywilno-prawną na opracowanie dokumentacji przyrodniczej. Po opłaceniu usługi rolnik może się starać o zwrot jej kosztów wraz z płatnością za pierwszy rok realizacji pakietu 4 lub 5 programu rolnośrodowiskowego.

Sporządzoną dokumentację ekspert przekazuje:

• rolnikowi,
• MRiRW do 31 grudnia roku w którym dokumentacja została sporządzona,
• doradcy.

Niestety, dzisiaj ARiMR, ani CDR w Brwinowie nie ma wykazu ekspertów.

Tags: dopłaty , dotacje , ekologia , środowisko , Unia Europejska