| Kolejna wycena buhajów w 2008 |
 |
 |
 |
| Hodowca Bydła | |||
| Wpisany przez Ryszard Bzowski | |||
|
Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka w dniu 30.09 2008 opublikowała ostatnią w tym roku listę buhajów, których nasienie proponowane jest do wykorzystania przez polskich producentów mleka. Ze względu na to, że w najbliższych latach wyceny buhajów będą ukazywać się trzykrotnie a wymieniona lista staje się praktycznie podstawowym dokumentem informującym, jakie ocenione buhaje są w danym momencie dostępne na rynku, wydaje się koniecznym poinformowanie czytelników przez kogo i jakie prowadzone są działania, aby taka lista powstała i jak praktycznie z tej listy korzystać. Lista ta jest bardzo pomocna hodowcom przy typowaniu nasienia do swoich stad krów i powinna być stale przez hodowców wykorzystywana.
Lista każdorazowo publikowana jest na stronie internetowej PFHBiPM (www. pfhb. pl) i jest dostępna w każdym Centrum Unasieniania. Omówmy więc zasady przepływu informacji i kompetencje poszczególnych jednostek mających wpływ na powstawanie tej listy. Ocenę mleczną krów oraz księgi hodowlane prowadzi przez swoich przedstawicieli Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka. Wyniki każdego próbnego udoju, każdej ocenianej krowy i jej dokumentacja hodowlana przekazywane są do ośrodka obliczeniowego ZETO w Olsztynie. Ośrodek ten wylicza wydajności mleczne dla poszczególnych krów i stad a wyniki te przekazuje hodowcom PFHB i PM w tzw. raportach wynikowych RW 1 i RW 2. Równocześnie ZETO w Olsztynie przetworzone wyniki poszczególnych udojów przesyła do Instytutu Zootechniki w Krakowie, gdzie poprzednio metodą BLUP a od stycznia 2008 metodą TDM, wyliczana jest wartość hodowlana poszczególnych buhajów (ojców krów ocenianych) oraz indeksy hodowlane dla tych buhajów. Lista wyników wyceny wszystkich ocenionych buhajów (a jest ich tysiące, bo w obliczeniach uwzględniane są wydajności krów z wielu poprzednich lat) zostaje przekazana do czterech w Polsce Centrów Unasieniania zlokalizowanych w SHiUZ Bydgoszcz, WCHiRZ Tulce (Poznań), MCHiRZ Łowicz (Warszawa) i MCB Krasne (Rzeszów). W oparciu o te wyniki w ścisłym porozumieniu Centrów Unasieniania i PFHBiPM zostaje opracowana a potem opublikowana lista wycenionych buhajów, których nasienie jest proponowane hodowcom. Tak więc publikowana przez PFHBiPM lista buhajów wycenionych proponowanych do wykorzystania jest podstawowym dokumentem mówiącym o tym, jakich buhajów nasienie jest aktualnie dostępne i jaką wartość hodowlaną te buhaje przedstawiają. Lista nie uwzględnia buhajów, które uzyskały nawet wysoką ocenę, ale brak jest ich nasienia lub liczebność ich córek jest tak niska, że wynik może być niewiarygodny. Bezpośrednio po zakończeniu wyceny Instytut Zootechniki wysyła wyniki wycen do międzynarodowej organizacji zlokalizowanej w Szwecji INTERBUL. Organizacja ta zrzesza obecnie 42 kraje, a 25 z nich przesyła tam swoje wyceny. Rolą tej instytucji jest takie przekształcenie wycen ocenionych buhajów, aby można było buhaja ocenionego w jednym kraju ocenić według przeliczeń innego kraju. Przeliczenie to daje możliwość porównania wyników buhajów utrzymywanych i ocenianych np. w USA czy Francji z buhajami ocenianymi w Polsce lub odwrotnie, wyceny buhaja ocenionego w Polsce można przeliczyć tak, aby były porównywalne w wynikami wyliczonymi według systemu amerykańskiego czy francuskiego. Bezwzględnie należy pamiętać, że bez przeliczeń INTERBULU nie wolno porównywać ze sobą buhajów wycenionych w Polsce z buhajami ocenionymi w innych krajach. Sprawa dotyczy oczywiście i innych krajów, tam wyniki polskie są przeliczane na ich systemy wycen. Dopiero wtedy buhaje są porównywane między sobą. Pokazywanie wyników nie przeliczonych jest podstawowym błędem firm importujących nasienie buhajów do Polski. Instytut Zootechniki i INTERBUL wyliczają i publikują wyceny buhajów trzy razy w roku – w styczniu, kwietniu i sierpniu, stąd też około miesiąc później PFHBiPM publikuje omawiane listy zawierające tylko buhaje wycenione w Polsce. Ze względu na to, że w Hodowcy Bydła omawiana lista 2008/3 publikowana jest po raz pierwszy, spróbuję omówić ją bardziej szczegółowo nie wchodząc już w porównania z poprzednio publikowaną listą. Lista buhajów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej odmiany czarno-białej proponowanych do wykorzystania w sztucznym unasienianiu po sezonie 2008/3 jest uszeregowana według indeksu PF – produkcyjność i funkcjonalność. Lista ta zawiera 87 buhajów uszeregowanych od buhaja z najwyższym indeksem PF do buhaja z indeksem najniższym. Praktycznie hodowcy operują buhajami z czołówki listy, stąd załączone buhaje powinny wystarczyć. Pełne listy można znaleźć jak pisałem wyżej w internecie lub w każdym Centrum Inseminacyjnym. Tabela w pierwszej chwili wygląda groźnie, więc spróbuję poszczególne rubryki trochę przybliżyć.  Rubryka 2 nie wymaga komentarza, to nazwa i nr buhaja, jeżeli nr buhaja zaczyna się od liter PL to buhaj urodził się w Polsce, jeżeli ma inne litery to znaczy, że urodził się w innym kraju, a do Polski był importowany i tu oceniony. Również rubryka 3 jest zrozumiała i nie wymaga większego komentarza, znajduje się tu nazwa i nr ojca buhaja. Typując buhaja dla konkretnej krowy czy grupy krów trzeba zawsze uważać, aby u ich potomstwa nie zwiększyć spokrewnienia (bo jest to raczej niekorzystne), stąd też rubryka ta jest bardzo ważną i zawsze wymaga zastanowienia. Rubryka 4 – powtarzalność oceny mlecznej – informuje z jakim prawdopodobieństwem kolejna ocena będzie zbliżona do oceny tu publikowanej, to znaczy czy WH dla kg mleka i składników mleka w kolejnych ocenach będą wynikami podobnymi. Generalnie powtarzalność poniżej 0,85 należy uznać za niską, od 0,84-0,89 za dobrą, powyżej jako bardzo wysoko wiarygodną. Powtarzalność w głównym stopniu zależy od liczby córek buhaja biorących udział w wycenie i liczby stad, w których te córki występowały. Mała liczba córek w wycenie powoduje, że wynik łatwo ulega zmianie, w przypadku gdy w kolejnej wycenie ilość córek wyraźnie wzrasta. Instytut Zootechniki publikuje już buhaje z powtarzalnością 0,70, ale w takim przypadku korzystając z nasienia takiego buhaja możemy bardzo wygrać, ale można i stracić, bo buhaj w kolejnej wycenie może swoją ocenę bardzo poprawić albo bardzo obniżyć. Rubryki od 5 do 9 są hodowcom dobrze znane bo występują już w katalogach od końca lat osiemdziesiątych. Przypominam, że WH jest tylko miernikiem, który wynika z przeliczeń bo wg definicji – WH to – „uwarunkowana genetycznie zdolność zwierzęcia do przekazywania określonej cechy potomstwu”. W polskim przypadku średnią wartość hodowlaną krów urodzonych w 2000 r przyjęto jako bazę genetyczną a WH wszystkich krów i buhajów wyrażane są jako odchylenia od tej bazy. Każdy kraj ma przyjętą inną bazę stąd WH buhajów wycenianych w różnych krajach bez specjalnych przeliczeń nie są ze sobą porównywalne. Praktycznie informacja, że buhaj pierwszy na liście Undeutroi ma WH dla kg mleka 1839 nie oznacza wcale, że on swoim córkom o tyle poprawi wydajność mleka, a oznacza to, że buhaj ten ze wszystkich buhajów ocenianych w tej wycenie najbardziej u swojego potomstwa poprawia mleko. Oceniając przedstawione na tej liście wartości hodowlane dla cech mlecznych należy zwrócić uwagę, że większość czołowych buhajów w znacznym stopniu obniża u swoich córek zawartość tłuszczu w mleku, co jest zresztą zgodne z tendencją ogólnoświatową. Buhajami, które zwracają uwagę wysoką WH dla zawartości białka w mleku są Smith, Swing, Ugeni, Niko, Zetor, Maler, Malinowy, a to jest cecha, na której hodowcom powinno zależeć. W oparciu o wyliczoną wartość hodowlaną dla kg tłuszczu i kg białka został w końcu lat dziewięćdziesiątych ustalony indeks produkcyjny, który przyjęto jako sumę WH dla kg tłuszczu + 2 x WH dla kg białka. Indeks ten znajduje się w rubryce 10 omawianej tabeli. Do stycznia 2007 indeks produkcyjny – P był podstawowym indeksem w Polsce, a buhaje były szeregowane według tego indeksu. Dla cech produkcyjnych indeks ten jest w dalszym ciągu uważany za podstawowy i stąd też w tej tabeli występuje. Od stycznia 2008 PFHBiPM zdecydowała, że poza cechami produkcyjnymi należy do indeksu wprowadzić cechy funkcjonalne takie jak pokrój ogólny, kaliber, typ i budowę, nogi i racice, cechy płodnościowe i skłonność do zapaleń wymienia. Te pozornie, zupełnie niezwiązane z sobą cechy, w odpowiedni sposób przeliczono i zsumowano co w efekcie dało aktualnie podstawowy indeks stosowany w Polsce indeks PF – produkcyjność i funkcjonalność. Indeks ten zestawiony jest w rubryce 11 i wszystkie oceniane buhaje są według tego indeksu uszeregowane. Aby można było utworzyć taki indeks należało wartości hodowlane dla określonych cech tak przetworzyć, aby można je było zsumować stąd w kolejnych rubrykach pojawiają się nowe nazwy podindeks produkcyjny rubryka 12 i podindeksy pokrojowe rubryki od 13 do 17, podindeks płodności rubryka 18 i WH dla komórek somatycznych rubryka 19. Ta pozycja dodatkowo jest tak przekształcona, że im cyfra w tej rubryce wyższa, tym u potomstwa buhaja występuje mniej komórek somatycznych w mleku Tak przetworzone WH mogą trochę peszyć. Szczególnie mylący jest indeks produkcyjny (rubryka 10) i podindeks produkcyjny (rubryka 12) bo choć dotyczą tego samego podane liczby bardzo się od siebie różnią. Przykładowo Indeks P buhaja Ginter wynosi 103,7 a podindeks produkcyjny 121, a buhaja Uskaro indeks P wynosi 59,1 a podindeks 109. Generalnie nie wolno rubryki 10 porównać z rubryką 12, bo będzie to bardzo mylące. Podindeks produkcyjny został tak przeliczony, aby można było cechy produkcyjne sumować z cechami funkcjonalnymi. Wzór ogólny na indeks PF Produkcyjność i Funkcjonalność wygląda następująco: PF = 0,5 PI prod. + 0,3 PI pokr. + 0,1 PI płod. + 0,1 WH kom. som. Co odpowiada temu, że o ostatecznym wyniku indeksu decyduje suma wartości WH w 17% tłuszczu, 33% białka, 30% cechy pokrojowe, 10% cechy płodności i 10% komórki somatyczne. Omówienie, co wchodzi w skład każdego podindeksu, wymagałoby dodatkowego artykułu. Istotną jest więc informacja, że indeks PF obejmuje wiele cech, więc jest indeksem syntetycznym, i w chwili obecnej w hodowli bydła, jest to indeks podstawowy. Typując buhaja do stada powinniśmy wstępnie szukać go w grupie buhajów czołowych, a więc praktycznie do połowy listy. Stworzenie indeksu zawierającego wiele cech spowodowało, że buhaj o bardzo wysokim indeksie produkcyjnym, a słabych cechach funkcjonalnych, może znaleźć się na dalszych miejscach listy i odwrotnie, buhaj o bardzo dobrych cechach funkcjonalnych, a słabszych produkcyjnych, może znajdować się wysoko na liście. Zawsze należy pamiętać, że informacje podane na liście proponowanych buhajów są informacjami syntetycznymi i wcale nie są wystarczające. Po wstępnym wytypowaniu buhaja trzeba zawsze dotrzeć do jego karty katalogowej, aby sprawdzić dokładnie poszczególne wartości hodowlane. Powód jest prosty. Na każdy z podindeksów składa się szereg wartości hodowlanych, stąd ostateczny wybór buhaja musi być już oparty o bardziej szczegółowe informacje. Nie mniej już na podstawie indeksów i podindeksów można sobie wyrobić zdanie na temat buhaja i wstępnie podtypować buhaje nas interesujące. Dla ułatwienia hodowcom decyzji, PFHBiPM zaznacza w omawianej tabeli kolorem szarym te buhaje i te podindeksy buhajów, z których wynika że mogą określone cechy poprawić. Przykładowo PFHBiPM wyróżnia buhaje Undeutroi, Fabrycy i Smith jako najbardziej uniwersalne ze wskazaniem na Fabrycego i Smith, bo wyraźnie poprawiają cechy produkcyjne a dodatkowo jeszcze sygnalizując, że buhaj Fabrycy u swoich córek wyraźnie poprawia nogi. Federacja wskazuje buhaja Uscaro, który w cechach produkcyjnych jest mierny, ale jest wybitny jeżeli chodzi o poprawę pokroju ogólnego, nóg i racic i wymienia. Podobna sytuacja jest z buhajem Iwonicz, który jak wskazuje jego podindeks wyraźnie poprawia budowę wymienia u swoich córek, choć w cechach produkcyjnych jest średni. W oczach Federacji znalazły uznanie buhaje znajdujące się nawet na 57 i 61 miejscu listy, jako buhaje poprawiające pokrój ogólny, typ, nogi i wymię. Przykłady te jeszcze raz pokazują, że dla określonego stada niekoniecznie trzeba typować pierwszego buhaja z listy. Będzie to z reguły nasienie drogie a niekoniecznie buhaj ten będzie najkorzystniejszy dla naszego stada. Ważne jest, aby buhaja dla naszego stada szukać w grupie tych buhajow, które nie pogarszają u córek cech, które są dobre a poprawiły te cechy w stadzie, które są słabsze. W omawianej tabeli jest jeszcze bardzo ważna cecha, która na razie ze względów organizacyjnych nie mogła być wprowadzona do indeksu, chodzi o rubrykę 20 – WH dla przeżywalności. Nikomu nie trzeba tłumaczyć, jak ważną cechą ze względów ekonomicznych jest czas użytkowania krowy. Praktycznie każde brakowanie jest stratą. Okazuje się, że wiek produkcyjny krowy jest w pewnym stopniu dziedziczony i średnio, córki jednego buhaja są utrzymywane w stadzie dłużej, jak córki innych buhajów. Miernikiem tej cechy jest właśnie WH dla przeżywalności. Cechy tej w obecnym polskim systemie nie można liczyć przy pierwszej ocenie buhaja, bo wiadomo że wszystkie pierwiastki żyją, ale liczy się już tą cechę w kolejnych wycenach. Pomimo tego, że odziedziczalność tej cechy nie jest wysoka, warto na tą rubrykę zwracać uwagę i raczej typować buhaje, u których WH dla przeżywalności przekracza 100. Dla tej cechy może warto zwrócić uwagę na buhaja Anek pozycja 32 który dla WH przeżywalność osiągnął wynik 145. Ostatnia rubryka tej listy podaje nazwę Centrum Inseminacyjnego które jest właścicielem buhaja. Centra Unasieniania starają się na swoim terenie rozprowadzać nasienie swoich buhajów, co nie oznacza, że nie można przez nie zakupić nasienia z innego Centrum, o tym zapomina się często a jest to bezwzględna strata dla hodowli. Na zakończenie chciałbym czytelnikowi zwrócić uwagę na konieczność kompleksowej oceny omawianej listy, przykładowo na liście tej wśród przedstawionych 55 buhajów jest 20 buhajów, których oceny ukazały się po raz pierwszy. W większości przypadków buhaje te mają powtarzalność na poziomie do 0,85 a często tylko trochę ponad 0,70 powtarzalność taka jest niską, a decyzja wyboru obarczona jest sporym ryzykiem. Niemniej jeżeli w grupie 55 czołowych buhajów jest aż 11 synów Gartera, w tym cztery w ścisłej czołówce to można przypuszczać, że w kolejnych wycenach buhaje te nie pogorszą swoich ocen. Na przedstawionej liście jest czterech synów Marshalla. Cała czwórka charakteryzuje się wysoką WH dla przeżywalności, stąd można być w dużym stopniu pewnym, że wnuczki tego buhaja będą pozostawać nam w stadzie dłużej, jak córki innych buhajów. Jak wynika z tych przykładów chcąc zdecydować o wyborze buhaja nie wolno podejmować decyzji posiadając informacje o jednym tylko buhaju. Zawsze istnieje konieczność porównania proponowanego buhaja z innymi, a im wybór będzie dokonywany z większej grupy buhajów, tym lepiej. Lista buhajów proponowanych do wykorzystania w rasie HF odmiany czerwono-białej, obejmuje w tej wycenie 11buhajów. Lista skonstruowana jest według tego samego wzoru, stąd nie ma powodu jej już omawiać. Na zakończenie zwracam uwagę, że oceny będą się ukazywać trzy razy w roku, stąd nie ma sensu dokonywać dużych zakupów nasienia. Korzystniej jest typować buhaje po każdej ocenie bo zawsze może pojawić się nowy ciekawy buhaj.
|
