Osiągnięcie wysokiej wydajności mlecznej krów powoduje często określone problemy związane m. in. ze zwiększonym występowaniem zaburzeń metabolicznych (np. ketoza, kwasica), który towarzyszy nieodłącznie zmniejszenie produkcyjności krów i pogorszenie składu chemicznego mleka, w tym również zmniejszenie zawartości białka. Równolegle obserwuje się pogorszenie wskaźników rozrodu. W efekcie następuje pogorszenie opłacalności produkcji mleka związane m.in. z nadmiernym wydłużeniem okresów międzywycieleniowych, jałowością, zwiększonym brakowaniem oraz skróceniem okresu użytkowania krów. Źródłem tych niepowodzeń są trudności związane z pokryciem potrzeb pokarmowych wysokowydajnych krów, przede wszystkim w zakresie wysokiego zapotrzebowania na energię u krów, zwłaszcza w początkowym okresie laktacji (tj. od ocielenia do 100-120 dni laktacji). Występuje wówczas duży niedobór energii w organizmie krowy prowadzący do występowania niekorzystnych zjawisk metabolicznych.

Ujemny bilans energetyczny
Z praktycznych obserwacji wynika, że pełne pokrycie potrzeb energetycznych krów produkujących powyżej 35 kg/dobę mleka jest przedsięwzięciem bardzo trudnym, a przy wydajności przekraczającej 40 kg/dobę mleka – staje się często niemożliwe do realizacji. Z tych względów w stadach krów o wysokim potencjale genetycznym ujemny bilans energetyczny dotyczy co najmniej 80% zwierząt. W sytuacji niedoborów energetycznych w organizmie krowy uruchamiane są rezerwy tłuszczu zapasowego własnego ciała. Jednakże w przypadku występowania dużego niedoboru energetycznego gwałtowne uruchomienie rezerw tłuszczu zapasowego z reguły prowadzi do zaburzeń metabolicznych na tle upośledzenia gospodarki lipidowo-węglowodanowej (w warunkach ujemnego bilansu energii). 
■    Dodatek pasz treściwych
Jednym ze sposobów zwiększenia koncentracji energii w dawkach pokarmowych dla krów wysokowydajnych jest zwiększenie dodatku pasz treściwych, zawierających przede wszystkim skrobię. Sposób ten jest skuteczny tylko do pewnego momentu, bowiem pamiętać trzeba o optymalnym stosunku ilości suchej masy pasz treściwych do ilości suchej masy pasz objętościowych, który w dietach dla wysokowydajnych krów powinien wynosić 50:50, a w żadnym przypadku nie powinien przekraczać 60:40. Dalsze zwiększanie udziału pasz treściwych prowadzi nieuchronnie do zachwiania proporcji udziału kwasów tłuszczowych powstających w wyniku mikrobiologicznej fermentacji węglowodanów w żwaczu. Gromadzi się wówczas w nadmiernych ilościach kwas mlekowy, który jest przyczyną występowania kwasicy żwacza. 
 
■    Dodatki energetyczne
Aby zmniejszyć niedobór energetyczny u wysokowydajnych krów stosuje się często w praktyce dodatki energetyczne do dawki pokarmowej np. tłuszcz paszowy w różnej formie i postaci. Wartość energetyczna jest ponad dwukrotnie wyższa w porównaniu z zawartością energii w węglowodanach (skrobia, cukry) oraz w stosunku do białku (9 kcal vs. 4 kcal). 
 
 
Jak zastosować tłuszcz do dawki?
Zanim podejmiemy decyzję o stosowaniu dodatku tłuszczu do dawek dla krów, należy odpowiedzieć na pytanie kiedy i w jakiej sytuacji taki dodatek będzie uzasadniony. W pierwszej kolejności należy starannie przeanalizować aktualnie stosowaną w żywieniu krów dawkę pokarmową ze szczególnym uwzględnieniem charakterystyki jej wartości energetycznej i zawartości białka ogólnego. Jeżeli nie ma możliwości pełnego pokrycia potrzeb energetycznych krów w wyniku zwiększonego udziału pasz treściwych wówczas dodatek tłuszczu może być uzasadniony. Tłuszcz w przeciwieństwie do węglowodanów zawartych w paszy (skrobia, cukry proste) nie jest wykorzystywany przez bakterie żwacza jako źródło energii niezbędne do ich rozwoju. 
 
 
Formy tłuszczu
W handlu dostępne są dwie formy tłuszczu paszowego przeznaczonego jako dodatek do paszy: tłuszcz naturalny niechroniony, a więc nie poddany żadnej obróbce oraz tzw. „tłuszcz chroniony”.
    Tłuszcz niechroniony to przede wszystkim oleje roślinne występujące w postaci płynnej lub zawarte w makuchach oraz olej rybny. Tłuszcz „chroniony” w preparatach paszowych występuje najczęściej w formie mydeł wapniowych kwasów tłuszczowych oraz pełnotłustych nasion roślin oleistych poddawanych zabiegowi ekstruzji. 
    Tłuszcz „chroniony” występujący najczęściej w postaci mydeł wapniowych nie ulega rozkładowi w obojętnym środowisku żwacza i dzięki temu nie zakłóca zachodzących tam procesów fermentacyjnych. Preparaty zawierające tłuszcz „chroniony” najczęściej zawierają więcej kwasów tłuszczowych nasyconych, chociaż coraz częściej pojawia się na rynku także tłuszcz „chroniony” z dużym udziałem kwasów nienasyconych, posiadających korzystny wpływ na jakość i wartość dietetyczną uzyskiwanego mleka i mięsa wołowego. Produkty takie zalicza się do tzw. żywności funkcjonalnej. 
    Dodatkową zaletą tłuszczu „chronionego” jest jego postać stała (sypka), co umożliwia stosowanie go w żywieniu krów w technologii TMR lub do produkcji mieszanek paszowych w wytwórniach pasz. Tym samym ogranicza się m.in. niekorzystny zapach tych preparatów, które mogą wpływać na zmniejszenie ilości pobieranej sm przez krowy. Olej rybny zawiera również znaczne ilości kwasów tłuszczowych nienasyconych, jednakże nie poddany żadnej obróbce ze względu na specyficzny zapach może przyczynić się do zmniejszenia ilości pobieranej przez krowę paszy, jak również może mieć niepożądany wpływ na jakość otrzymywanych produktów zwierzęcych (smak i zapach). Problem ten może być rozwiązany po poddaniu oleju rybnego specyficznej obróbce technologicznej. Z obserwacji praktycznych wiadomo, że przy dawkach oleju rybnego nieprzekraczających 200 g/szt/dobę ww. negatywne skutki nie występują. Ze względu na niebezpieczeństwo związane z występowaniem choroby BSE (gąbczaste zwyrodnienie mózgu) w Polsce obowiązuje zakaz stosowania tłuszczów pochodzenia zwierzęcego jako dodatków paszowych. Dodatek preparatów tłuszczowych do diet dla wysokowydajnych krów, obok wpływu korzystnego, może także dawać efekty niepożądane. 
    Dodatek preparatów tłuszczowych pozwala na energetyczne dowartościowanie paszy (dawki) oraz sprzyja poprawie wykorzystania energii dawki na cele produkcyjne (w procesie syntezy mleka w gruczole mlekowym w porównaniu z tłuszczem zapasowym zawartym w ciele zwierzęcia). W ostatnich latach coraz częściej podkreśla się dodatni wpływ stosowanych dodatków tłuszczowych na gospodarkę hormonalną w organizmie krowy, co przejawia się prawidłowym funkcjonowaniem jajników, dzięki czemu ruje są regularne i mają prawidłowy przebieg oraz zmniejsza się śmiertelność zarodków w początkowym stadium ich rozwoju. 
    Do chwili obecnej nie ma jednoznacznej opinii dotyczącej wpływu dodatku tłuszczu do dawek dla krów na wskaźniki rozrodu. Wyniki wielu badań na ten temat wskazują na celowość stosowania dodatku tłuszczu do dawek dla krów wysokowydajnych. 
    Zalety stosowania dodatku tłuszczu w żywieniu krów:
✦    poprawa wskaźników pierwszej inseminacji oraz zmniejszenie liczby zabiegów inseminacyjnych na skuteczne pokrycie,
✦    wzrost skuteczności zacieleń średnio o ok. 17%,
✦    skrócenie okresu międzyciążowego,
✦    zwiększenie rozwoju i tempa wzrostu pęcherzyków jajnikowych, 
✦    zwiększenie rozmiaru i funkcjonowania ciałka żółtego,
✦    zmniejszenie tempa metabolizowania progesteronu,
✦    zmniejszenie sekrecji prostaglandyny PGF2α.
    Zmniejszenie niedoborów energii w organizmie krowy w wyniku zastosowania dodatku tłuszczu powoduje wzrost poziomu cholesterolu we krwi, z którego powstaje progesteron – hormon ciążowy, a dostarczane w tych preparatach wielonienasycone kwasy tłuszczowe przyczyniają się do zmniejszenia sekrecji prostaglandyny PGF2α.
    Efekt uzyskany przy stosowaniu dodatku tłuszczu do dawek pokarmowych krów uzależniony jest w dużej mierze od ich kondycji. Z obserwacji praktycznych wynika, że niewłaściwa kondycja krowy w momencie wycielenia i inseminacji oceniana w skali 5-cio punktowej na 1,5 punktu (krowa bardzo chuda) lub powyżej 4,0 punktów (krowa bardzo tłusta) może niekorzystnie wpływać na rozród.
 
 
Dodatek tłuszczu – zalety…
Dodatek preparatów tłuszczowych do dawek dla krów mlecznych ma także wpływ na środowisko naturalne. Wpływa on na ograniczenie emisji do atmosfery metanu i dwutlenku węgla, które powstają w trakcie przemian i trawienia w przewodzie pokarmowym. Oleje roślinne wykorzystywane do produkcji preparatów tłuszczowych zazwyczaj zawierają znaczne ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych, które dostając się do dwunastnicy są wykorzystywane w niezmienionej formie w procesie syntezy tłuszczu mlekowego i tłuszczu śródmięśniowego u opasanych zwierząt. Dzięki temu mleko i mięso od zwierząt żywionych z dodatkiem preparatów tłuszczowych charakteryzuje się wyższą zawartością kwasów nienasyconych, którym dietetycy żywieniowi przypisują bardzo korzystny wpływ na zdrowie konsumentów, łącznie z działaniem. 
 
 
… i wady
Ujemne oddziaływanie dodatków tłuszczowych do dawek dla krów polega na hamowaniu procesów fermentacyjnych w żwaczu, w wyniku obniżenia aktywności bakterii celulolitycznych występujących w żwaczu. Prowadzi to w konsekwencji do obniżenia strawności węglowodanów strukturalnych (występujących w skadzie włókna surowego) i tym samym do zmniejszenia stopnia wykorzystania energii zawartej w dawce pokarmowej. Może więc wystąpić efekt odwrotny do zamierzonego, tj. zamiast zmniejszenia deficytu energetycznego może wystąpić jego pogłębienie. Dodatek tłuszczu zwłaszcza w formie niechronionej może spowodować obok zmniejszenia wydajności mleka także obniżenie koncentracji białka i tłuszczu w mleku, ponieważ może on ograniczać pobieranie sm dawki pokarmowej. 
 
 
Bilans strat i zysków
Biorąc pod uwagę zarówno zalety jak i wady związane ze stosowaniem dodatku tłuszczu paszowego do dawek dla krów dojnych podjęcie właściwej decyzji nie jest zadaniem łatwym. W celu zmniejszenie niekorzystnego wpływu dodatku tłuszczu niechronionego na fermentację w żwaczu zaleca się zwiększenie koncentracji wapnia oraz magnezu w dawce pokarmowej (np. 1,1% Ca w sm dawki). Negatywny wpływ dodatku tłuszczu na zawartość białka w mleku można również zmniejszyć stosując dodatek niacyny. W celu ograniczenia bądź wyeliminowania niepożądanych efektów związanych ze skarmianiem preparatów tłuszczowych na procesy fermentacyjne w żwaczu stosuje się zazwyczaj dodatki paszowe w postaci tzw. tłuszczu „chronionego”. Tłuszcz „chroniony” nie ulega zmianom w żwaczu natomiast jest dobrze trawiony w kwaśnym środowisku dwunastnicy i dalszych odcinkach jelita cienkiego. Przy jego stosowaniu można uzyskać korzystne efekty, jednakże należy pamiętać, że preparaty paszowe zawierające tłuszcz „chroniony” są dwukrotnie droższe od dodatków z tłuszczem niechronionym. Stosowanie więc preparatów z tłuszczem chronionym może mieć uzasadnienie w dawkach dla krów o wydajności przekraczającej 50 kg mleka/dobę, po uprzednim bardzo starannym zbilansowaniu dawki pokarmowej pod względem zawartości białka, włókna z uwzględnieniem jego frakcji oraz udziału w dawce węglowodanów niestrukturalnych. Chodzi tutaj m.in. o utrzymanie pH treści żwacza na odpowiednim poziomie (powyżej 6,0). W celu zwiększenia pH treści żwacza można stosować dodatek substancji buforujących np. kwaśnego węglanu sodu. 
    Dodatek preparatów tłuszczowych, zawierających zarówno tłuszcz „niechroniony” jak i „chroniony” nie może być środkiem niwelującym wszelkie mankamenty związane ze zbyt niską wartością pokarmową pasz podstawowych, zwłaszcza materiałów objętościowych i z niewłaściwym zbilansowaniem dawki pokarmowej. Dodatek tych preparatów znajduje ekonomiczne uzasadnienie w żywieniu krów o bardzo dużej wydajności, charakteryzujących się wysokim potencjałem produkcyjnym po uprzednim zbilansowaniu dawki pokarmowej wg obowiązujących u nas systemów oceny wartości pokarmowej pasz i żywienia przeżuwaczy (INRA lub DLG). Zalecane ilości dodatków preparatów tłuszczowych na bazie tłuszczu „niechronionego” mogą kształtować się następująco:
✦    400-600 g/szt/dobę (nie więcej niż 3% sm dawki),
✦    zwiększenie zawartości Ca do 1,1% i Mg do 0,35% w sm dawki,
✦    dodatek niacyny ok. 10g/szt/dobę.
    Dodatki tłuszczu „chronionego” mogą stanowić do 3,5% sm dawki (do 700 g/szt/dobę). Podobnie jak w przypadku preparatów tłuszczowych zawierających tłuszcz niechroniony należy zwiększyć zawartość Ca i Mg w sm dawki. Krowy powinny być stopniowo przyzwyczajane do pobierania zwiększonych ilości tłuszczu w dawce. W okresie stosowania dodatków tłuszczowych do diety krów mlecznych należy starannie kontrolować ilość suchej masy pobieranej z dawki pokarmowej przez krowy i wydajność mleka, aby nie dopuścić do zmniejszenia ilości pobieranej energii. 
    Podsumowując, należy stwierdzić, że podjęcie decyzji dotyczącej stosowania dodatku preparatów tłuszczowych do dawek pokarmowych dla wysokowydajnych krów powinno być poprzedzone bardzo staranną i rzetelną analizą zbilansowania dawki pokarmowej, zarówno pod względem zawartości energii oraz białka ogólnego, jak również rodzaju węglowodanów zawartych w paszach, tj. frakcji włókna (NDF, ADF) oraz węglowodanów niestrukturalnych, ze szczególnym uwzględnieniem ilości i rodzaju skrobi. Nie należy również zapominać o prawidłowym pokryciu zapotrzebowania krów na składniki mineralne (makro- i mikroelementy) oraz witaminy, jak również o tym, że fundamentalnym czynnikiem w żywieniu krów jest wysoka jakość i wartość pokarmowa pasz objętościowych, które stanowią podstawę dawki pokarmowej.