Nauka poszukuje wciąż nowych rozwiązań, które można wprowadzić do praktyki w celu polepszenia warunków utrzymania i żywienia krów. Zastosowanie stacji paszowych w połączeniu z odpowiednim programem komputerowym umożliwiło kontrolę i rejestrację ilości pobranej paszy treściwej. Ponieważ podstawę żywienia krów stanowią głównie pasze objętościowe, monitorowanie spożycia takich pasz przez krowy mleczne, szczególnie w warunkach utrzymania bezuwięziowego, jest bardzo trudne, zarówno w warunkach produkcyjnych, jak i w trakcie eksperymentów żywieniowych. Szczególnie placówki naukowe zainteresowane są urządzeniami do automatycznej kontroli i rejestracji spożycia pasz objętościowych. 

 W Polsce działają obecnie dwa takie systemy. Jeden z nich, oznaczony symbolem RIC (z ang. Roughage Intake Control) wyprodukowany przez holenderską firmę Insentec, zainstalowano na fermie doświadczalnej w Kosowie, należącej do Instytutu Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN w Jastrzębcu.

Jak działa system RIC?
W skład systemu zainstalowanego w IGiHZ PAN wchodzi 8 stanowisk żywieniowych. Umożliwia to prowadzenie obserwacji na kilkunastu (do dwudziestu) krowach. Każde stanowisko składa się ze żłobu umieszczonego na dwóch sensorach, które pełnią funkcję wagi. Żłób zamontowany jest na osi, co umożliwia jego przechylenie w celu usuwania niedojadów. Pasza może być podawana do żłobu ręcznie lub za pomocą paszowozu. Dostęp do żłobu jest zamknięty za pomocą przegrody, otwieranej i zamykanej siłownikiem pneumatycznym, sterowanym przez komputer. Przegroda otwiera się w momencie, gdy antena znajdująca się na stanowisku paszowym odczyta elektroniczny kolczyk, umieszczony w uchu krowy, a komputer sterujący urządzeniem stwierdzi, że dane zwierzę „ma prawo” pobierać paszę z danego żłobu. Oprogramowanie systemu pozwala na żywienie krów maksymalnie czterema różnymi paszami objętościowymi (lub mieszankami pełnoporcjowymi typu TMR). Możliwe jest żywienie „do woli” lub wyznaczanie poszczególnym krowom ilości pasz, jakie mogą pobrać. Dokonuje się także regulacji ilości paszy pobieranej w określonych przedziałach czasu.
 W czasie każdej wizyty krowy w stacji paszowej rejestrowany jest numer krowy, czas rozpoczęcia i zakończenia pobierania paszy (z dokładnością do jednej sekundy) oraz masa pobranej paszy (z dokładnością do 0,1 kg). Po zamontowaniu dodatkowych urządzeń można również monitorować pobranie wody.

Jakie są możliwości monitorowania spożycia pasz objętościowych przy użyciu systemu RIC?
Głównym kierunkiem wykorzystania tego systemu jest prowadzenie eksperymentów żywieniowych mających na celu określenie pobrania pasz objętościowych przy bezuwięziowym utrzymaniu i żywieniu mieszankami typu TMR. System RIC może być wykorzystywany do doświadczeń przeprowadzanych na krowach mlecznych w różnych etapach laktacji, na jałówkach oraz bydle opasowym. Istnieje możliwość dostosowywania urządzenia do wielkości zwierząt, na których prowadzone jest doświadczenie. Ponieważ system rejestruje każde podejście krowy do stacji paszowej, można przy jego pomocy badać dobowy rytm pobierania paszy. RIC może umożliwiać jednemu zwierzęciu dostęp do kilku rodzajów paszy, co pozwala na badanie preferencji pokarmowych zwierząt.
 Pierwsze doświadczenie, które zostało przeprowadzone na urządzeniu zamontowanym w Kosowie miało na celu obserwację „procesu uczenia się” przez krowy korzystania ze stacji paszowych. Stwierdzono, że krowy przyzwyczajały się do pobierania paszy z tych urządzeń w ciągu kilku do kilkudziesięciu godzin. W tym zakresie zanotowano jednak dużą zmienność indywidualną.
 Należy podkreślić, że dzięki automatyzacji pracy systemu eliminuje się konieczność pracochłonnego, ręcznego naważania paszy oraz usuwania i ważenia niedojadów. Pozwala to na prowadzenie długotrwałych doświadczeń.

Nie tylko dla nauki
Głównym celem, jaki przyświecał budowie systemu RIC w Kosowie było stworzenie warunków dla eksperymentów naukowych. Opisany system może jednak być z powodzeniem wykorzystany także przez inne podmioty. Instytut Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN w Jastrzębcu zaprasza zarówno przedstawicieli placówek naukowych jak i firm komercyjnych działających w obszarze żywienia bydła do współpracy. Powstanie odpowiedniej infrastruktury eksperymentalnej stwarza obecnie możliwość testowania w Polsce pasz i dodatków paszowych przeznaczonych dla polskich odbiorców. Fakt, że mogą one zostać przetestowane w praktycznych warunkach i z zastosowaniem naukowej metodyki, może być dużym atutem marketingowym. Być może, wyniki badań prowadzonych z wykorzystaniem urządzeń podobnych do opisanego systemu, posłużą w przyszłości stowarzyszeniom rolników do nadawania produktom firm paszowych certyfikatów potwierdzających ich użyteczność, tak jak dzieje się to dzisiaj w innych krajach Europy i na świecie.

Katarzyna Markowska, Krzysztof Słoniewski

 Kontakt: dr hab. Krzysztof Słoniewski
  IGiHZ PAN Jastrzębiec
  tel. 022 756 17 11 do 16 w. 262
  tel. kom. 607 598 499 

Tags: bydło , chów bydła , obora , technika , wyposażenie , żywienie bydła