W ostatnich latach w Polsce stwierdza się wzrostową tendencję przeciętnej wydajności mleka krów. Należy jednak pamiętać, że w przetwórstwie mleczarskim o wydajności gotowych produktów mlecznych nie decyduje wyłącznie ilość surowca, lecz również jego jakość, która zależy od: zdrowotności wymion, higieny doju, chłodzenia mleka oraz stanu technicznego dojarki, w tym gum strzykowych.

Gumy strzykowe stanowią jeden z elementów kubków udojowych. Ich podstawowym zadaniem jest odprowadzenie wydojonego mleka. Dzielą one kubek udojowy na komorę międzyścienną (obejmującą przestrzeń między cylindrem zewnętrznym i gumą) oraz komorę podstrzykową. Do komory międzyściennej jest doprowadzane na przemian podciśnienie i ciśnienie atmosferyczne, natomiast w komorze podstrzykowej panuje zawsze podciśnienie. Takie rozwiązanie pozwala na wyciąganie mleka ze strzyków (faza ssania) oraz odpowiedni ich masaż (faza masażu) (Rys. 1).

 Gumy strzykowe są jedynym elementem dojarki, które mają bezpośrednią styczność ze strzykiem, dlatego materiał z którego są wykonane powinien być miękki, delikatny, a jednocześnie sprężysty. W czasie pracy nie powinien ulegać stopniowemu odkształcaniu oraz powinien być odporny na tworzenie mikropęknięć, które najczęściej są dogodnym miejscem dla bakterii i innych mikroorganizmów, będących źródłem skażenia mleka. Jednocześnie materiał użyty na gumy strzykowe nie może wchodzić w reakcję z mlekiem, wodą i środkami myjąco-dezynfekcyjnymi stosowanymi do mycia instalacji udojowej.

Rodzaje gum
Obecnie na rynku są dostępne tradycyjne gumy czarne oraz silikonowe. Te ostatnie charakteryzują się gładkimi powierzchniami, do których na ogół przylega mniej zanieczyszczeń, co znacznie ułatwia utrzymania w czystości. Silikon użyty do produkcji gum strzykowych charakteryzuje się znacznie wyższą trwałością eksploatacyjną w porównaniu z gumami wykonanymi technologiami tradycyjnymi. Ponadto jest bardziej odporny na wnikanie tłuszczu oraz wytrzymuje oddziaływanie wody wrzącej podczas sterylizacji, jednocześnie w niskich temperaturach nie zmienia elastyczności. Jedną z zalet przezroczystych gum silikonowych jest możliwość wykrywania zanieczyszczeń w ich wnętrzu, przy czym należy zaznaczyć, że większość producentów barwi gumy na różne kolory. Należy oczekiwać, że z czasem gumy silikonowe wyprą tradycyjne gumy czarne. Niezależnie z jakiego materiału są wykonane gumy strzykowe muszą one być dopuszczone do kontaktu z produktami spożywczymi.

Właściwości gum
Na cechy gumy strzykowej obok rodzaju gumy wpływa także kształt trzonu. Na polskim rynku dominują gumy o okrągłym przekroju trzonu, lecz spotkać można również gumy z trzonami o przekroju kwadratowym. Ponadto wdrażane są gumy o kształtach z trzonem trójkątnym lub siedmiokątnym. Charakteryzują się one różnym rozkładem nacisków masujących koniec strzyka. Wielkość gum strzykowych powinna być tak dopasowana, aby można było poprawnie wydoić krowy. Muszą one dobrze obejmować strzyk i równocześnie nie mogą powodować jego zgniatania.

Zmiana gum po 2500 dojów
Prawidłowa eksploatacja gum strzykowych polega przede wszystkim na okresowym ich przeglądzie oraz ich wymianie zgodnie z zaleceniami producenta. Taką wymianę użytkownik może przeprowadzić sam. Należy przy tym pamiętać, że gumy strzykowe powinny być dobierane do danego typu dojarki. Nie zawsze gumy przeznaczone dla jednego typu dojarki są odpowiednie dla innego. Nieodpowiednie dobranie gum może być przyczyną chorób wymienia. Średnio gumy strzykowe powinny być wymieniane po 2500 dojach, jednak nie później jak po pół roku użytkowania, niezależnie od liczby wydojonych krów. Stopniowe zużycie gum strzykowych w czasie eksploatacji zmienia charakterystykę ich pracy oraz parametry robocze. Szybkie i nierównomierne twardnienie gum strzykowych, zwłaszcza nieoryginalnych, niekorzystnie wpływa na masaż końcówki strzyka. Dlatego zaleca się kupowanie oryginalnych gum strzykowych posiadających oznaczenia firmowe. Stosowanie gum gorszej jakości skraca okres ich eksploatacji i wymusza na użytkowniku wymianę częstszą niż pół roku, co w konsekwencji podnosi koszty doju.
 Eksploatacja gum strzykowych obejmuje również ich dokładne mycie oraz comiesięczne sprawdzenie stanu technicznego. Stwierdzenie szorstkiej i chropowatej, wewnętrznej strony kubka udojowego, eliminuje gumę strzykową z dalszej eksploatacji, ponieważ w czasie pracy takiej gumy może następować podrażnienie skóry strzyka, a nawet jej uszkodzenie. Należy zaznaczyć, że przed rozpoczęciem eksploatacji nowej gumy strzykowej trzeba ją dokładnie umyć, ponieważ często wewnętrzna powierzchnia nowych gum jest pokryta substancją przypominającą stearynę, powstającą w procesie produkcji gumy strzykowej.

 Uwagę należy również zwracać na ułożenie gum strzykowych w cylindrach. Nie powinny być one skręcone, ponieważ prowadzi to do niedokładnego doju. Specjaliści zalecają co pewien czas obracanie gum strzykowych względem cylindra, ze względu na ich stopniową deformację. Ponadto ważna jest siła naciągu gumy w cylindrze kubka udojowego. Nieprawidłowe napięcie gum może powodować zakłócenia w procesie doju. Przy zróżnicowanym naciągnięciu gum w kubkach pojedynczego aparatu następuje nierównomierne wydojenie poszczególnych ćwiartek, co w konsekwencji może powodować schorzenie wymienia.
 W podsumowaniu można stwierdzić, że hodowcy krów mlecznych, jako użytkownicy dojarek powinni dużo uwagi zwracać na prawidłowy dobór i eksploatację gum strzykowych, uwzględniając m. in. opinię fachowców, cenę oraz własne i innych doświadczenia.

Piśmiennictwo u autorów

Tags: dojarka , gumy strzykowe , higiena doju , urzadzenia udojowe