W połowie ubiegłego wieku, wraz z rozwojem produkcji wielkotowarowej, a co za tym idzie intensyfikacją eksploatacji kurczących się coraz bardziej terenów uprawnych, w coraz ludniejszym, industrialnym świecie, zaszła potrzeba skonstruowania i wykorzystania racjonalniejszej i tańszej techniki dostarczania wody pod uprawy rolne. Pojawiły się nowe metody nawadniania upraw; nawadnianie kroplowe, linie nawadniające ze zraszaczami czy wreszcie – deszczowanie.
 Deszczowanie, to proces nawadniania pól przy użyciu urządzeń mechanicznych zwanych deszczowniami, służącymi do zraszania pól wodą w postaci sztucznie wytwarzanego deszczu.
 W zależności od celu, terminu agrotechnicznego możemy wyróżnić kilka zasadniczych typów zabiegu deszczowania:

• przed i posiewne, ułatwiające wzrost i ukorzenianie się młodych roślin,
• nawożące, w okresie wegetacji roślin,
• produkcyjne, w okresach ważnych dla wzrostu roślin, przy niedoborze wody w glebie,
• ochronne, w celu zwalczania szkodników czy chwastów.
   

Ocenia się, iż niedobory wody na terenie naszego kraju, w stosunku do optymalnego zapotrzebowania dla odpowiedniego wzrostu roślin, sięgają nawet do około 200 milimetrów.
 Obecnie najczęściej stosowaną metodą uzupełniania tych niedoborów jest używanie deszczowni. Oczywiście zabiegu deszczowania nie wykonuje się chaotycznie i przypadkowo, ale należy przy tym przestrzegać kilku bardzo istotnych zasad. Ogólnie rzecz ujmując, deszczowanie przeprowadza się w okresach pozbawionych odpowiedniej ilości opadów, gdy rośliny znajdują się w takiej fazie, kiedy odpowiedni poziom wody w glebie jest niezbędny dla ich prawidłowego przyrostu. Zabieg przeprowadza się przeciętnie raz w tygodniu. Podczas jednego deszczowania dostarcza się zwykle do około 20 mm wody, w zależności od rodzaju upraw. W zależności od gęstości gleby, powinno to trwać mniej więcej od jednej do dwóch godzin. Istotny jest także wybór pory dnia. Największe niedobory wody występują zazwyczaj w gorących miesiącach letnich. Aby uniknąć szybkiego odparowywania wody z nagrzanej słońcem gleby, najlepiej przeprowadzać deszczowanie wieczorem lub nocą. Należy przy tym pamiętać, iż nadmiar wody w glebie może być równie niepożądany jak jej niedobór i powodować między innymi, wypłukiwanie składników mineralnych oraz ubłotnienie gleby. Znaczący wpływ na efektywność nawadniania ma jakość użytej do tego celu wody. Wodę do deszczowni można pozyskiwać z różnych miejsc:

• z wód powierzchniowych, a więc rzek i strumieni, stawów i jezior,
• z wód podziemnych, czyli wód gruntowych i głębinowych.
   

Wody powierzchniowe zawierają zwykle wiele zanieczyszczeń mechanicznych, należy zatem zainstalować w miejscu ujęcia odpowiednie filtry. Ze względu na zanieczyszczenia przemysłowe i opady atmosferyczne, wody powierzchniowe i gruntowe mogą również nie mieć stabilnej jakości. Z kolei wody głębinowe mają zazwyczaj wysoki poziom magnezu i wapnia.
 Typowa deszczownia składa się ze stacji pomp, układu rur i zaworów doprowadzających i rozprowadzających wodę, oraz dysz – zraszaczy wytwarzających deszcz. Ze względu na szczegóły konstrukcyjne, możemy wyróżnić kilka podstawowych rodzajów deszczowni:

• rurowe,
• kołowe,
• przęsłowe,
• szpulowe.
   

Oczywiście, decydujące znaczenie przy wyborze urządzenia będą miały oprócz naszych możliwości finansowych, także rodzaj i areał upraw, jakość gleb i ukształtowanie terenu.
 Deszczownie rurowe można wykorzystywać właściwie w dowolnych warunkach terenowych i dla każdego rodzaju upraw. Składają się one z pompy zasilającej i systemu rur, do których wkręcane są zraszacze wolnoobrotowe lub poruszane uderzeniami wody. Sporym problemem przy deszczowniach rurowych, jest konieczność ich każdorazowego demontażu przy zmianie obszaru przewidzianego do nawadniania, co wymaga sporych nakładów czasowych i robocizny.
 Tego typu problemów nie nastręczają deszczownie kołowe. Aby uniknąć każdorazowego demontażu rurociągu, przymocowuje się doń koła o dużej średnicy, napędzane małymi silnikami spalinowymi lub elektrycznymi, co umożliwia łatwe i szybkie przemieszczanie całej konstrukcji po powierzchni pola. Fakt iż, cała konstrukcja znajduje się kilkadziesiąt centymetrów ponad powierzchnią gruntu, umożliwia nawadnianie również i stosunkowo wysokich roślin.
 Zmodyfikowaną odmianą deszczowni kołowych są deszczownie przęsłowe. Głównym elementem konstrukcyjnym są tu przęsła o długości do 50 metrów, każde zakończone napędzanym silnikami elektrycznymi, zespołem kół jezdnych. Przęsła można łączyć w segmenty, o całkowitej długości kilkuset metrów. Wielkość kół i wysokość przęseł, a także rodzaj zraszaczy, dobiera się w zależności od ukształtowania pól, gleby i wysokości uprawianych roślin. Wiele modeli deszczowni przęsłowych posiada sterowanie komputerowe.
 Najbardziej mobilne ze wszystkich konstrukcji są deszczownie szpulowe. Podstawowym elementem jest w nich bezobsługowo nawijany na szpulę wąż polietylenowy, na końcu którego znajduje się zwykle lekki wózek z zamontowanymi zraszaczami. Powolne zwijanie węża odbywa się za pomocą specjalnie skonstruowanego układu mechanicznego. W zależności od modelu, węże mogą mieć różną średnicę, od około 0,5 centymetra do 14 centymetrów. Deszczownie kołowe mogą współpracować ze zraszaczami różnych typów i być wykorzystywane w zróżnicowanych, nawet niedogodnych warunkach terenowych. W zaawansowanych konstrukcjach tego typu stosuje się sterowanie komputerowe.
 Deszczownie rurowe i przęsłowe stosuje się zwykle przy nawadnianiu dużych powierzchni uprawowych, sięgających kilkudziesięciu hektarów. Przy areałach niewielkich i średnich, dobrze sprawdzają się zazwyczaj deszczownie szpulowe.
 Przy pomocy deszczowni można rozprowadzać wraz z wodą równocześnie nawozy mineralne i organiczne. Do rozprowadzania gnojowicy służą specjalnie skonstruowane, przenośne deszczownie polowe, zbudowane zwykle z rur aluminiowych i pompy o odpowiedniej wydajności oraz wytwarzanym ciśnieniu roboczym, umieszczanej w pobliżu zbiorników gnojowicowych w fermach. Rozcieńczona wodą gnojowica jest rozdeszczowywana przez układ przy użyciu specjalnych zraszaczy.
  Użycie deszczowni w procesie nawadniania upraw jest jednym z możliwych sposobów jego realizacji. Urządzenia deszczujące nie należą do rozwiązań najtańszych, powoli wypierają jednak inne rozwiązania ze względu na wysoki stopień efektywności zabiegów prowadzonych przy ich pomocy i wymierne, w końcowym rozrachunku, korzyści ekonomiczne.

Tags: deszczownie , nawadnianie , technika