Zakiszanie podsuszonej zielonki w balotach lub rękawach charakteryzuje się szeregiem korzyści bilansujących nakłady ponoszone na tę formę konserwacji pasz objętościowych w porównaniu z zakiszaniem w silosach i pryzmach.

 Produkcja paszy w balotach jest równoznaczna z przygotowaniem w sezonie zbioru pojedynczych porcji zakiszanej masy, co w późniejszym okresie znacznie ułatwia realizację zadań związanych z jej skarmianiem. Dostosowanie wielkości pojedynczego balotu do dziennego zapotrzebowania na zakiszane pasze objętościowe dla danego pogłowia zwierząt w stadzie znacznie ogranicza ewentualne straty paszy, jakie na ogół powstają w trakcie jej dłuższego przechowywania po odkryciu. Zaletą balotów jest także możliwość ich ustawiania, a zarazem przestawiania w relatywnie dowolne miejsca w gospodarstwie lub poza gospodarstwem, co ma szczególne znaczenie przy organizowaniu ich transportu. Baloty z paszą stanowią jednocześnie korzystne rozwiązanie w tych gospodarstwach, gdzie ilość zielonki z jednego pokosu nie wystarcza do całkowitego napełnienia silosu przejazdowego.
 Jeśli są przestrzegane właściwe zasady, to przechowywaniu kiszonki w balotach towarzyszą na ogół mniejsze straty w porównaniu z metodami zakiszania w silosach przejazdowych i pryzmach. Nie obserwuje się wyciekania soku z balotów w trakcie przechowywania, stąd ogranicza się zagrożenie dla środowiska. Ponadto nie ma strat spowodowanych rozrzucaniem części masy sianokiszonki, jak ma to często miejsce w czasie jej wybierania z silosu. W porównaniu z silosem mniejsze jest też ryzyko pogorszenia jakości paszy wynikające z kontaktu z powietrzem po otwarciu balotu.
 Problemem pozostaje stosunkowo wysoki koszt nabycia folii, a także konieczność jej utylizacji po usunięciu z balotów. Koszty folii można obniżyć przez owijanie nie pojedynczych, ale jednocześnie dwóch lub więcej usytuowanych szeregowo balotów z paszą objętościową. Równocześnie zwraca się uwagę na to, że w porównaniu z technologią przygotowywania sianokiszonki w pryzmach lub silosach, sformowanie i owinięcie folią balotów wymaga zastosowania co najmniej dwóch niezależnych maszyn, gdy tymczasem w przypadku technologii gromadzenia paszy w pryzmach bądź silosach może to być tylko przyczepa samozbierająca. Jednak i w tym przypadku istnieje możliwość skorzystania z alternatywnego rozwiązania, jakim jest praso-owijarka przeznaczona do prasowania i owijania balotów, stanowiąca pojedynczą maszynę. Tego typu rozwiązanie nie jest jednak dotychczas rozpowszechnione na szeroką skalę wśród krajowych gospodarstw mlecznych.
 Środki techniczne wymagane w technologii produkcji sianokiszonki w balotach, tj. prasy zwijające, owijarki i ewentualnie urządzenia transportowe do przemieszczania balotów z użytku zielonego do miejsca ich składowania znajdują się w ofercie zarówno krajowych jak i zagranicznych producentów maszyn rolniczych.

Prasy do zwijania balotów
Cylindryczne baloty z zakiszaną zielonką zwijano w początkowym okresie wdrażania rozpatrywanej technologii zbioru pasz objętościowych głównie w prasach o stałej komorze prasowania. Do zwijania balotów z zakiszaną zielonką dostosowano również prasy o zmiennej komorze prasowania, co pozwoliło na spełnienie ważnego celu, jakim jest możliwość precyzyjnego dostosowania wielkości beli do dziennego zapotrzebowania na pasze w stadzie bydła mlecznego.

 Istotną cechą pras zwijających, przydatną w procesie produkcji pasz objętościowych jest przystosowanie maszyn do jednoczesnego ze zbiorem cięcia masy zielonki. W efekcie pocięcia materiału roślinnego sprzyja się zwiększaniu stopnia zagęszczenia bel i uformowaniu ich prawidłowego kształtu. Pocięty na krótkie odcinki materiał ulega szybszemu zakiszaniu, zaś w trakcie przygotowywania do skarmiania przez zwierzęta nie wymaga dodatkowego rozdrabniania, co jest szczególnie istotne w przypadku, gdy gospodarstwo nie posiada wozu paszowego lub innych specjalistycznych urządzeń przystosowanych do zadawania pasz objętościowych. Rozdrobniona przed zakiszaniem zielonka jest na ogół lepiej pobierana przez przeżuwacze.
 Poszczególni producenci pras zwijających oferują szeroką gamę coraz nowocześniejszych konstrukcyjnie maszyn o bogatym wyposażeniu zapewniającym nie tylko wysoką jakość działania, ale też funkcjonalność obsługi oraz użytkowania.
 Jako przykład można przytoczyć ofertę firmy Metal-Fach z Sokółki, w której znajduje się kilka modeli pras zwijających, a wśród nich Z-562 i Z-587. W pierwszym z modeli, w efekcie zastosowania kompletnego systemu walcowego uzyskano wysoki stopień zgniotu, trudny do osiągnięcia w przypadku tradycyjnych pras łańcuchowych. Wprowadzenie opcji szerokiego podbieracza pozwala zaś na zwiększenie wydajności zbioru materiału roślinnego. Opcja zainstalowania aplikatora na prasie stanowi cenne rozwiązanie w przypadku potrzeby łączenia zbioru zielonki z rozprowadzaniem środków chemicznych sprzyjających inicjowaniu procesów fermentacji w zakiszanej masie. W odróżnieniu od rozwiązania hydraulicznego, zastosowanie mechanicznej blokady tylnej klapy pozwala na odciążenie hydrauliki ciągnika.
 Wyrazem ogólnych tendencji w doskonaleniu konstrukcji pras jest ich wyposażenie w szerokie koła jezdne, dzięki którym maszyny są przystosowane do pracy na terenach o dużej wilgotności.
 Typowym standardem wyposażenia w coraz większej liczbie modeli pras zwijających staje się cyfrowy panel sterowania z opcją regulacji siły prasowania, licznikiem bel i funkcjami serwisowymi. Ponadto, nowoczesne prasy są uzupełniane zamkami mechanicznymi tylnej klapy, dźwiękowymi sygnalizatorami wypełnienia komory, a także dodatkowymi wariantami smarowania kół łańcuchowych.
 Wśród przykładów nowoczesnych modeli pras zwijających można również wymienić rozwiązania SaMasz Mascar i ich poszczególne wersje konstrukcyjne. W wersjach Corsa L zwiększono roboczą szerokość podbieracza do 2 m, wprowadzając dodatkowo boczne podajniki ślimakowe. Ponadto, w modelach Corsa 120 i 150 zwiększono prędkość obrotową podbieracza, ulepszono mechanizm owijania siatką, zmiany szpuli i hamulca siatki, pozostawiając w standardzie wyposażenie do podwójnego owijania balotów sznurkiem. W ofercie SaMasz, tak jak w przypadku większości producentów znajdują się również modele maszyn przystosowanych do cięcia masy zielonki przed jej prasowaniem połączonym ze zwijaniem (Tuareg Cut 125 i 155).
 Bogaty wybór modeli pras zwijających, w tym także przystosowanych do cięcia zielonki znajduje się w ofercie firmy Sipma. Prasy zwijające z siekaczem Power Cut charakteryzują się wyposażeniem każdego z noży tnących w niezależny system zabezpieczenia przed uszkodzeniem, a także proste rozwiązania demontażu wybranych noży, co pozwala w łatwy sposób regulować długość cięcia. Wzrostowi wydajności transportowania materiału sprzyja zastosowanie rotacyjnego zespołu podająco-rozdrabniającego. W przypadku zbioru materiału nie wymagającego rozdrobnienia przewidziano możliwość wyłączenia siekacza, dzięki umocowaniu wszystkich noży na ramie sterowanej siłownikami hydraulicznymi. Noże są dodatkowo zabezpieczane przed skutkami działania kamieni. Do równie istotnych cech prasy Power Cut zalicza się także, dzięki zmianie proporcji wymiarów wewnętrznej komory a tym samym zmianie wymiarów formowanego balotu, możliwość zmniejszenia zużycia folii do owijania w przeliczeniu na jednostkę objętości masy. Tak jak w każdej nowoczesnej prasie istnieje możliwość wyboru sposobu owijania balotów. Prasa jest  standardowo wyposażona w obwiązywacz z pojedynczym i podwójnym sznurkiem oraz siatką.
 Na uwagę potencjalnych użytkowników zasługują innowacje wdrażane w konstrukcji pras zwijających. Jest ich wiele, i to zarówno tych prostych jak i bardziej złożonych. Wśród prostych warto wymienić rozwiązanie zastosowane w prasie Unia-Famarol DF 120.2 polegające na wprowadzeniu dwóch kół z gumowymi zębami umieszczonych po obu stronach podbieracza, dzięki którym zwiększa się roboczą szerokość podbierania masy z wałka.
 Obok wymienionych producentów (Metal-Fach, SaMasz, Sipma, Unia-Famarol), prasy zwijające są również oferowane przez inne firmy, wśród których można wymienić: Claas, Feraboli, John Deere, Krone, McHalle, New Holland, Pol-Mot Warfama, Pronar.

Owijarki do balotów
Aby osiągnąć wysoką jakość zakiszanej paszy objętościowej konieczne jest precyzyjne owinięcie balotów. Do owijania balotów używa się folii o grubości 0,025-0,030 mm i szerokości wynoszącej najczęściej 50 lub 75 cm. Dokładność owijania polega na tym, aby uzyskać wstępny naciąg folii rzędu 55-70%, a także doprowadzić do wzajemnego zachodzenia na siebie (w granicach 50%) kolejnych pasów folii. W przypadku folii o szerokości 50 cm i 75 cm założenie wynosi odpowiednio minimum 21 cm i 31 cm. W praktyce, po jednokrotnym owinięciu balotu, w każdym jego punkcie powinny znajdować się dwie warstwy folii. Prawidłowo przygotowany balot do zakiszania charakteryzuje się okryciem, które składa się z czterech warstw folii (w systemie 2 + 2 z 50%-owym zachodzeniem warstw). Gdy zakiszany materiał roślinny cechuje się silnym podsuszeniem z dużym udziałem twardych włókien lub balot został nieprawidłowo uformowany, to wówczas zaleca się nałożenie 6-8 warstw folii.

 Ogólne zasady pokrywania balotu dotyczą nie tylko pracy z folią, ale i czasu wykonania zabiegu. Balot powinien zostać owinięty w ciągu dwóch godzin od chwili jego uformowania. W przeciwnym wypadku dochodzi do zainicjowania niekorzystnych procesów chemicznych w masie zielonki, które prowadzą do znacznego obniżenia jakości zakiszanej paszy.
 Aby spełnić szczegółowe cele stawiane na etapie okrywania balotów folią konieczne jest zastosowanie nowoczesnych rozwiązań technicznych owijarek, oferowanych przez większość firm specjalizujących się w produkcji maszyn używanych w technologiach przygotowania pasz objętościowych. Wyróżniającą cechą oferowanych na rynku owijarek jest rozwój ich konstrukcji pod kątem automatyzacji wybranych czynności, w tym samozaładunku balotu. Obok najbardziej rozpowszechnionych owijarek budowanych jako pojedyncze, jednoczynnościowe maszyny w wersji przyczepianej bądź zawieszanej na TUZ ciągnika, w praktyce dostępne są również praso-owijarki (stanowiące połączenie prasy z owijarką na jednym podwoziu), a także prasy z opcją owijania balotu w komorze prasowania. Przykładowo w praso-owijarkach, zakres automatyzacji czynności roboczych uwzględnia: wiązanie balotu, otwarcie tylnej klapy, przemieszczenie balotu, zamknięcie tylnej klapy, owijanie folią i rozładunek.

 Oferta większości firm obejmuje na ogół po kilka modeli owijarek, różniących się szczegółami technicznymi i zakresem czynności roboczych. Jednym z przykładów jest oferta firmy Metal-Fach z trzema modelami owijarek Z-552, Z-560 i Z-561, a także owijarek samozaładowczych Z-237 oraz Z-577. W pierwszej z wymienionych grup maszyn na uwagę zasługuje to, że oprócz rozwiązań napędzanych od ciągnika dostępna jest także opcja (Z-561) przystosowana do elektrycznego napędu zespołów roboczych. Natomiast rozwiązania w drugiej z grup różnią się systemem załadunku, odpowiednio: z tyłu i z boku maszyny.
 Model owijarki z tylnym załadunkiem wyposaża się w specjalne ramię załadowcze do podbierania balotu, który następnie podlega owijaniu w czasie przejazdu do następnego balotu lub do miejsca składowania. Dzięki delikatnemu układaniu balotu na podłożu zabezpiecza się jego powierzchnię przed uszkodzeniami mechanicznymi. Owijarka jest wyposażona w uniwersalny podajnik na folię o szerokości 500 mm i 750 mm oraz urządzenie odcinająco-chwytające folię, którego obsługa polega jedynie zakładaniu nowej rolki folii. Sterowanie przeprowadza się z kabiny ciągnika za pośrednictwem rozdzielacza hydraulicznego. Owijarka jest wyposażona w panel ze wskazaniami aktualnej liczby owinięć balotu, czasu pracy, liczby owiniętych balotów i liczby balotów wykonanych średnio w ciągu godziny.

 Wersje owijarek z bocznym załadunkiem wyposaża się z boku w chwytak załadowczy. Zbiór i owijanie przeprowadzane są w trakcie przejazdu do następnego balotu lub miejsca ich składowania. Dzięki regulacjom ramienia załadowczego maszyna jest przystosowana do owijania balotów o różnych gabarytach. Zastosowanie systemu obracania osi prawego koła pozwala na zmniejszenie szerokości transportowej maszyny i jednocześnie zachowanie stabilności w czasie pracy. Owinięcie jednego balotu folią zajmuje ok. 2 minuty. Sterowanie funkcjami roboczymi przeprowadza się z kabiny operatora za pomocą dźwigni sterujących. Podobnie jak scharakteryzowane wyżej rozwiązanie, owijarka z bocznym załadunkiem jest wyposażona w panel monitorujący najważniejsze wskaźniki robocze. W konstrukcji owijarki zainstalowano rozwiązania do stawiania balotów w położeniu pionowym.

 Wśród innych przykładów dostępnych na rynku owijarek można wymienić ofertę firmy Sipma. Owijarki Z-274 oraz Z-274/1, przeznaczone dla małych i średnich gospodarstw rolnych są agregatowane z ciągnikiem za pośrednictwem trzypunktowego układu zawieszenia. Pierwsza z wymienionych wersji jest przystosowana do folii o szerokości 50 cm, natomiast wersja Z-274/1 jest wyposażona w uniwersalny podajnik na dwie szerokości folii: 50 cm i 75 cm. Ponadto, owijarka posiada licznik wskazujący aktualną liczbę owinięć balotu, a także sygnalizator akustyczny informujący o zakończeniu cyklu owijania. Do innych modeli owijarek zalicza się również maszyna Z-557, wyposażona w urządzenie samozaładowcze do balotów. Wyróżniającą cechą maszyny jest stosunkowo niskie zapotrzebowanie na moc do napędu. Do innych ważnych cech owijarek zalicza się łagodny kontakt – dzięki zastosowaniu gumowej płachty zrzutowej – z owijanymi balotami, co ogranicza możliwość uszkodzenia folii. Obok wymienionych owijarek zawieszanych na TUZ ciągnika w ofercie dostępna jest również owijarka przyczepiana Z-281/1. Charakterystyczną cechą tej samozaładowczej maszyny jest większa masa własna i gabaryty zewnętrzne.
 Alternatywą dla owijarek do pojedynczych balotów są oferowane na rynku maszyny przeznaczone do szeregowego owijania większej liczby balotów z paszą objętościową. Tego typu rozwiązania znajdują się m.in. w ofercie firmy SaMasz, obejmującej owijarki Stretch-O-Matic dostępne w wersji ze sterowaniem ręcznym i automatycznym. Najważniejszą zaletą pracy tych maszyn jak i realizowanego za ich pośrednictwem systemu owijania jest znaczne, bo według danych producenta dochodzące do 60% obniżenie kosztów

ponoszonych na zużywaną folię, wynikające z oszczędności folii w efekcie owijania jedynie walcowej powierzchni balotów. Zasada obsługi owijarki polega na umieszczaniu na stole załadowczym kolejnych balotów, które maszyna przesuwa, dociska i owija wraz z równoczesnym układaniem na podłożu. W działaniu owijarki przewidziano możliwość przeprowadzania regulacji liczby warstw folii, owijanej na balocie. Maszyna jest przeznaczona do owijania zarówno balotów cylindrycznych jak i wielkogabarytowych kostek prostopadłościennych. Charakterystyczną cechą owijarki jest również to, że została przystosowana do napędu pochodzącego z własnego silnika, co eliminuje konieczność stosowania ciągnika.
 W produkcję owijarek do balotów zaangażowana jest większość firm specjalizujących się w produkcji pras zwijających, co ułatwia wyposażenie gospodarstwa w kompletny zestaw maszyn niezbędnych w technologii przygotowywania pasz objętościowych w balotach.

Sprzęt do transportu balotów
Zadania transportowe w technologii produkcji sianokiszonki w balotach łączy się z ich bezpiecznym rozładunkiem i składowaniem na okres przechowywania. Są to złożone czynności, bowiem wymagają dużej ostrożności przy przemieszczaniu balotów z uwagi na możliwość uszkodzenia folii, które przekłada się na znaczne obniżenie jakości zakiszanej masy roślinnej. W przypadku uszkodzenia powierzchni folii zalecane jest jej natychmiastowe zaklejenie. Bele składuje się w jednej lub 2-3 warstwach (w przypadku wyższej

zawartości suchej masy w kiszonce), najkorzystniej w pozycji prostej (na płaskim końcu). Przy transporcie bel zaleca się zachowanie najwyższej ostrożności lub rezygnację z ich przemieszczania przez okres co najmniej pierwszych czterech tygodni po owinięciu. Wybrane do składowania miejsce powinno być równe i suche, a także, jeśli to możliwe, nie położone pod drzewami lub w pobliżu stromych stoków, z ograniczonym dostępem dla zwierząt (szczególnie kotów), które mogą uszkadzać folię.
 Jednym z przykładów rozwiązania przystosowanego do transportu balotów jest wózek samozaładowczo-sterujący T-150/1 Sipma. Ładowność wózka, przystosowanego do transportu maksymalnie ośmiu balotów wynosi 6,5 t. Charakterystyczną cechą wózka jest możliwość rozładunku na trzy strony i pionowe stertowanie balotów. Załadunek balotów przeprowadza się z wykorzystaniem bocznego chwytaka podbierającego.

Wprowadzanie dodatków ułatwiających zakiszanie
W przypadku zakiszania zielonej masy ze znacznym udziałem roślin o niskiej zawartości cukru (do których zalicza się przykładowo rośliny motylkowate) pojawia się – obok przewiędnięcia – potrzeba dodania środków wspomagających proces zakiszania. Najlepsze wyniki w tym zakresie osiąga się przy zastosowaniu preparatów chemicznych z udziałem kwasu mrówkowego i mieszanek z innymi kwasami (np. propionowym, sorbinowym i benzoesanem sodu). W przypadku jednak zbyt niskiej zawartości cukru (na ogół poniżej 2%) w materiale do zakiszania, dodatek tych preparatów może nie przynieść spodziewanych efektów. W miejsce środków chemicznych proponuje się również stosowanie dodatku śruty zbożowej w ilości 3-5% w stosunku do zakiszanej masy. Dzięki dodatkowi gniecionego ziarna obserwuje się m.in. mniejsze straty spowodowane przez wyciekające soki i wyższe spożycie suchej masy przez zwierzęta.
 Na ogół dodatki do zakiszania nie stanowią uniwersalnego środka na wszystkie problemy związane z przygotowaniem pasz na drodze procesów fermentacji. W przypadku bowiem, gdy nie będą przestrzegane podstawowe zasady praktyczne przy zakiszaniu, a zielonka zostanie zanieczyszczona glebą, odchodami, bądź przesiąknięta deszczem, to wówczas dodatki do kiszenia nie są w stanie wnieść skutecznej pomocy w osiągnięciu celu, jakim jest sporządzenie wysokiej jakości pasz objętościowych. Dodawanie preparatów chemicznych do zakiszanych pasz objętościowych ułatwiają specjalne dozowniki, montowane na prasach zwijających.

Tags: baloty , pasze , produkcja kiszonek , sianokiszonki