Technologia produkcji
Miejsce usytuowania rękawów powinno być wyrównane i poziome (w przypadku terenu o pewnym nachyleniu, należy napełniać rękawy,, pod górę”, nigdy w poprzek zbocza). Maszyny przeznaczone do napełniania rękawów nazywane prasami silosowymi zbudowane są z materiałów odpornych na działanie czynników atmosferycznych i kwasów organicznych – co pozwala na stosowanie dodatków do zakiszania w trakcie napełniania rękawa. Średnica stosowanych rękawów wynosi najczęściej od 2,4 m do 3,6 m, a długość do 150 m. Prasy te mogą napełniać rękawy wyłącznie rozdrobnionymi (zielonki z traw, lucerny, kukurydzy, wysłodki buraczane, młóto browarniane, CCM) lub sypkimi (wilgotne ziarno kukurydzy lub innych zbóż).
 Stopień zagęszczenia (ubicia) surowca w rękawie zależy od jego rodzaju i wilgotności oraz regulacji prasy. Ze względu na znaczny koszt ponoszony na zakup rękawa foliowego metoda ta powinna być stosowana do konserwowania materiałów paszowych o najwyższej wartości pokarmowej lub trudno kiszących się.
 Spośród zielonek w pierwszej kolejności w rękawie powinna być zakiszana lucerna (pod warunkiem, że będzie podsuszona do min. 30%) zbierana przy pomocy sieczkarni lub przyczepy zbierającej z zespołem tnącym. Jeśli zielonka będzie rozdrobniona niewłaściwie (zbyt długa sieczka) prasa będzie nierównomiernie napełniała rękaw. Natomiast użycie zielonki zbyt wilgotnej powoduje duże straty w związku z ubytkiem soków wyciśniętych przez prasę. Należy dodać, że istnieją także urządzenia do napełniania rękawów belami prostopadłościennymi lub cylindrycznymi.

Zalety kiszonek w rękawach
Jakość z kiszonek z lucerny produkowanych w technologii rękawów może być lepsza od sporządzanej w formie bel cylindrycznych owijanych czterema warstwami folii. Kiszonki produkowane w rękawie ulegają intensywniejszym procesom fermentacji. Wynika to z lepszego ubicia materiału zakiszanego oraz z jego rozdrobnienia, które zapewnia lepszy dostęp bakterii do soku kiszonkowego. Pomimo bardzo dobrych warunków do przebiegu fermentacji, jakie stwarza rękaw foliowy, zasadne jest stosowanie w tej technologii, dodatków ułatwiających zakiszanie. Przykładem tego może być kiszonka z traw uzyskana w rękawie foliowym z dodatkiem kwasów organicznych, która charakteryzowała się niższą zawartością kwasów fermentacyjnych. Odznaczała się ona jednocześnie wyższą zawartością cukrów rozpuszczalnych w wodzie, była także chętniej pobierana przez zwierzęta. Zaletą technologii produkcji kiszonek w rękawach foliowych jest jej duża wydajność, dochodząca do 40 ton zakiszanej masy na godzinę. Jest to jednocześnie mankament, zwłaszcza w przypadku zielonek i ziarna, ponieważ wymaga jednoczesnego zaangażowania odpowiednio dużej ilości środków do zbioru i transportu. W związku z tym technologia ta jest stosowana przez gospodarstwa wielkoobszarowe i firmy usługowe.
 Jedną z najczęściej zakiszanych pasz w rękawach są wysłodki buraczane. Konserwowane w rękawie powinny zawierać powyżej 20% suchej masy. Jest to podyktowane względami zarówno żywieniowymi, jak i ekonomicznymi. Taka zawartość suchej masy gwarantuje lepszą jakość kiszonki oraz wartość pokarmową właściwą do zastosowania w żywieniu krów wysokomlecznych. Dlatego też zakupując wysłodki należy sprawdzić w nich zawartość suchej masy, ponieważ często odbiega od deklarowanej.

Alternatywny sposób konserwowania ziarna na paszę
Specjalne znaczenie technologia ta posiada w przechowywaniu wilgotnego ziarna zbóż. Wartość pokarmowa i rynkowa ziarna kukurydzy oraz wysokie koszty suszenia powodują, że zastosowanie technologii rękawów foliowych jest konkurencyjnym sposobem jego konserwowania i przechowywania na cele paszowe. W rękawach możemy zakiszać wilgotne ziarno kukurydzy w trzech formach: w całości z przeznaczeniem do produkcji spirytusu, śrutowane dla trzody chlewnej oraz gniecione dla bydła (tab. 1). Kiszone ziarno kukurydzy może zawierać 55-70% suchej masy, a jego wartość energetyczna wynosi 8,0-8,5 MJ NEL.

 Kiszone śrutowane ziarno kukurydzy ze względu na wyższą wartość pokarmową oraz mniej kłopotliwy zbiór powinno zastąpić w dawkach dla trzody CCM. Optymalną formą kiszonego ziarna kukurydzy w żywieniu bydła jest natomiast ziarno gniecione. Ulega ono wolniej rozkładowi w żwaczu w porównaniu ze śrutą oraz nie zawiera części pylistych i nadmiernie rozdrobnionych. Ponadto gniotowniki charakteryzują się dużo wyższą wydajnością niż śrutowniki. Gniotowniki firm MURSKA (Finlandia) lub ROMILL (Czechy) mogą zgniatać ziarno odbierane wprost z kombajnu z wydajnością 20 ton na godzinę. Do zakiszania ziarna w rękawach oferowane są obecnie specjalistyczne prasy połączone z gniotownikami (fot. 1), które usprawniają organizację pracy i skracają okres od momentu zbioru kombajnem do umieszczenia rozdrobnionego ziarna w rękawie. Zastosowanie takiej technologii skraca czas kontaktu wilgotnego ziarna z powietrzem co ogranicza rozwój pleśni i drożdży obecnych w ziarnie. Tą samą technologią może być konserwowane wilgotne ziarno pszenżyta lub jęczmienia zbierane w niesprzyjających warunkach pogodowych.

Optymalna wilgotność ziarna
Na podstawie oceny jakości wilgotnego ziarna przechowywanego w rękawie (fot. 2,3) można stwierdzić, że nastąpiło całkowite zepsucie ziarna w centralnej części rękawa (z widocznymi objawami porażenia pleśnią). W pozostałej części ziarna kukurydzy pomimo właściwej barwy można spodziewać się wysokiego poziomu mykotoksyn. Na podstawie analiz chemicznych stwierdzono, że główną przyczyną zepsucia ziarna była zbyt wysoka zawartość suchej masy (zbyt mała wilgotność zakiszanego ziarna) w momencie zakiszania. Zawartość wody w próbach tego ziarna po zakiszeniu na poziomie 31% świadczy, że w momencie zakiszania wilgotność ziarna mogła wynosić ok. 25%. Zwiększenie wilgotności ziarna w trakcie przechowywania nastąpiło w wyniku powstawania wody z węglowodanów na skutek ich fermentacji oraz tlenowego rozkładu. Biorąc pod uwagę, że wystąpiły procesy nieprawidłowe o charakterze tlenowym, o czym świadczy obecność pleśni (pleśnie nie rosną bez obecności tlenu) ilość powstałej wody mogła być jeszcze większa niż w trakcie prawidłowej fermentacji.

Stosuj dodatki do zakiszania
Optymalna wilgotność ziarna dla stabilnego przechowywania poprzez zakiszanie drogą naturalnej fermentacji powinna wynosić 35-40%. Jednak nawet w takich warunkach zaleca się stosowanie dodatków chemicznych takich jak kwas mrówkowy, propionowy, sorbowy, benzoesowy, celem dodatkowego zabezpieczenia ziarna przed pleśniami, ponieważ naturalnie powstały kwas mlekowy jest bardzo słabym środkiem przeciwgrzybowym.

Właściwe ugniecenie
Niska wilgotność zakiszanego ziarna w omawianym przypadku spowodowała niewystarczającą aktywność bakterii fermentacji mlekowej i w związku z tym słabe zakwaszenie ziarna (pH ziarna zakiszonego powinno wynosić poniżej 4). Zbyt niska wilgotność ziarna utrudniła ponadto jego ugniecenie i spowodowała pozostanie znacznej ilości tlenu w rękawie (w przestrzeniach między cząstkami paszy), a w efekcie zagrzanie się ziarna oraz zużycie cukrów rozpuszczalnych. Jak z tego wynika centralna część rękawa (w osi ślimaka napychającego) była bardziej napowietrzona, a ponadto wolniej ulegała ochładzaniu. W części zewnętrznej rękawa czynnikiem, który zapobiegł zepsuciu ziarna była niska temperatura otoczenia, która zapobiegała rozprzestrzenianiu się kolonii pleśni w całym rękawie.
 Bardzo niski poziom kwasu mlekowego stwierdzony w próbkach analizowanego ziarna świadczy z jednej strony o małej produkcji tego kwasu, z drugiej zaś strony, z rozkładu przez rozwijające się pleśnie (kwas mlekowy jest traktowany przez drożdże i pleśnie jako substrat energetyczny). Zjawisko rozkładu kwasu mlekowego przez pleśnie potwierdził bardzo niski jego poziom w analizowanym przykładzie zapleśniałego ziarna.

Sposób na suche ziarno
Standardowym i skutecznym sposobem konserwowania ziarna kukurydzy, nadmiernie suchego jest zaprawianie go konserwantami chemicznymi stosowanymi w wysokiej dawce minimum 5-6 l/tonę “nie oglądając” się na naturalną fermentację. Zbyt niska dawka preparatu (2 l/t), która została zastosowana w analizowanym przypadku spowodowała zahamowanie rozwoju niektórych gatunków pleśni szczególnie wrażliwych na ten rodzaj preparatu. Pozostałe gatunki pleśni niewrażliwe na małe dawki tego konserwantu w takich warunkach rozwinęły się ze zwielokrotnioną dynamiką i szybko namnożyły się w ziarnie (potwierdza to opanowanie ziarna przez kolonie o jednolitej niebieskiej barwie).
 Podsumowując, należy stwierdzić, że zbyt mała dawka konserwanta nie daje żadnych gwarancji w przechowywaniu wilgotnego ziarna, natomiast zastosowaniu konserwantów w zalecanej przez producentów dawce umożliwia uzyskanie stabilnych warunków przechowywania przez okres 18 miesięcy oraz ogranicza do minimum straty składników pokarmowych.

Tags: gospodarka paszowa , kiszonki , pasze