Posiadanie najnowszych informacji o wartości hodowlanej buhajów jest podstawą prawidłowego prowadzenia stada. Dla każdego interesującego się hodowlą wiadomym jest, że jednym z elementów postępu hodowlanego jest czas odstępu międzypokoleniowego.

Świadomość ta legła u podstaw decyzji międzynarodowych organizacji hodowlanych, aby nowe wyceny hodowlane buhajów publikować trzy razy w roku, a nie jak w latach poprzednich tylko dwukrotnie.
Aktualnie PFHBiPM umieściła na swojej stronie internetowej ranking buhajów z drugiej wyceny 2009 wyliczonej przez Instytut Zootechniki. Kolejna trzecia ocena powinna ukazać się na przełomie sierpnia i września.

 Opublikowane zestawienie obejmuje 97 buhajów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej odmiany czarno-białej i 12 buhajów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej odmiany czerwono-białej. Dotyczy ono buhajów, których nasienie dostępne jest w Centrach Rozrodu i inseminatorów. Ze względu na to, że odmiana czarno-biała stanowi w strukturze rasowej ocenianych krów mlecznych w Polsce 93,56 % a odmiana czerwono-biała tylko 3,00% możliwości testowania (a tym samym liczby ocenianych buhajów) są nieporównywalne. Pomimo wyraźnej różnicy liczby proponowanych buhajów oba rankingi są jednakowo ważne dla każdego hodowcy tych ras.
 Przeciętna liczba ocenianych krów w kraju w 2008 wynosiła 567477 krów, co stanowi 21,32% ogółu utrzymywanych krów mlecznych w Polsce. Jest to zdecydowanie mniej jak w krajach przodujących w hodowli bydła. Niemniej pewną szansą na wzrost oceny może być to, że większość krów utrzymywanych w Polsce jest inseminowana nasieniem buhajów ocenionych
 Centra Rozrodu wspólnie z Polską Hederacją Hodowców Bydła i Producentów Bydła po każdej ocenie ustalają ilość buhajów, które będą proponowane do wykorzystania w sztucznym unasienianiu proponując listę zawierającą dużą liczbę buhajów. Polska Federacja dobrze wie, że w gospodarstwach objętych oceną będzie wykorzystywane nasienie buhajów najlepiej ocenionych (to jest tych zgrupowanych na czele listy rankigowej) oraz nasienie buhajów testowych.
 Nasienie pozostałych buhajów z tej listy wykorzystywane jest w chowie masowym (oborach nie ocenianych).
 Na Krajowej Liście Buhajów proponowanych do wykorzystania przez PFHBiPM w sezonie 2009. 2
buhaje, jak w poprzednich latach uszeregowane są według malejącego indeksu PF (Produkcyjność i Funkcjonalność). W indeksie tym 50% stanowią cechy produkcyjne i 50% cechy funkcjonalne, stąd też zdarza się, że buhaj o średnich cechach produkcyjnych znajduje się wysoko na liście bo charakteryzuje się bardzo dobrymi cechami funkcjonalnymi
 Zasady tworzenia wartości hodowlanych indeksów omawiane były w poprzednich numerach więc tym razem do tego nie wracam.

 Z grupy 97 buhajów odmiany HO zaproponowanych przez Centra Rozrodu i Polską Federację hodowcy stad ocenianych powinni w pierwszym rzędzie zwrócić uwagę na pierwsze 23 buhaje. Pozostałe 74 buhaje z małymi wyjątkami będą raczej wykorzystywane w chowie masowym.
 Z załączonego rankingu buhajów wynika że bezwzględnie najlepszym w tej wycenie buhajem jest buhaj Fabrycy PL000609496042. Buhaj ten już po raz czwarty jest w ścisłej czołówce wycenionych buhajów a tym razem jest już na pierwszym miejscu. Jest on dodatni we wszystkich cechach produkcyjnych, co jest na ogół rzadkością (często buhaje o wysokim WH dla mleka, obniżają WH dla % zawartości tłuszczu lub WH dla % białka). Buhaj Fabrycy ma też bardzo wysokie podindeksy pokrojowe (szczególnie nóg i racic) oraz wysokie WH dla komórek somatycznych. Ma on nieznacznie niższe WH dla przeżywalności, ale różnica nie jest właściwie istotna.
 Ze względu na cechy produkcyjne należy zwrócić uwagę na piątego w rankingu buhaja Outstanding PL005053304327 o wysokim WH dla kg mleka i obojętnym WH dla % białka, ale wysoko ujemnym WH dla % tłuszczu. Ósmego na tej liście buhaja J. Smith PL005046110133 o wysokim WH dla kg mleka, o bardzo wysokim WH dla % białka przy nieznacznie obniżającym WH dla % tłuszczu.
 Pod względem cech produkcyjnych ciekawymi buhajami są jeszcze buhaj Ulson FR 2941264866 znajdujący się na 13 pozycji mocno poprawiający kg mleka, ale niestety obniżający mocno % tłuszczu i % białka oraz buhaj Chianti DE 0347953887 z 22 miejsca o wysokim WH dla kg mleka nieznacznie obniżający WH dla % tłuszczu i nieznacznie poprawiający WH dla % białka.
 Dla hodowców uwzględniających w pierwszej kolejności produkcję mleka, a dopiero potem zawartość tłuszczu i białka ciekawymi buhajami mogą być buhaje Undeutroi FR3554213336, Torana FR 2921632745 i Ginter PL005082998221 wybitnie poprawiające mleko, ale bardzo znacznie pogarszające skład mleka. Te trzy buhaje znajdują się w pierwszej dziesiątce omawianej listy.
 Oczywiście typując buhaja nie wolno kierować się wyłącznie wysokimi wycenami cech produkcyjnych, bo nie mniej ważne są cechy funkcjonalne.
 W grupie omawianych 23 buhajów z ostatniej wyceny w zakresie cech funkcjonalnych warto zwrócić uwagę na omawianego już buhaja Fabrycy. Świetnymi wynikami dla wszystkich cech funkcjonalnych charakteryzują się buhaje Undeutroi, Fan i Gamin. Bardzo dobre wyniki w zakresie podindeksu pokroju ogólnego, wymienia, WH dla komórek somatycznych uzyskuje buhaj Treglonou.
 Pomimo słabych wycen produkcyjnych (skład mleka) ciekawym buhajem pod względem cech pokrojowych jest buhaj Ginter o bardzo wysokim podindeksie typu i budowy oraz buhaj Tombeur o bardzo wysokich podindeksach pokroju ogólnego, nóg i racic oraz dla komórek somatycznych.
 Nie wolno zapominać, że podindeksy pokrojowe obejmują zawsze kilka cech, stąd konieczność szczegółowej oceny kart katalogowych bo podindeks nie pokazuje poszczególnych elementów oceny.
 Jak wynika z przedstawionej analizy, poza nielicznymi wyjątkami, nie ma buhajów idealnych i wytypowanie buhaja dla swojego stada czy krowy nie jest sprawą łatwą. Poprawienie w równym stopniu wszystkich cech jest niemożliwe, stąd konieczność ustalenia celów podstawowych pilnując jednocześnie, aby nie pogorszyć innych ważnych z punktu hodowlanego cech.
 W hodowli bydła wszystkich ras coraz większym problemem staje się wzrost pokrewieństwa, który niesie za sobą niebezpieczeństwo obniżenia cech płodności i zdrowotności. Pojawienie się na liście rankingowej nowych buhajów, których ojcowie jeszcze na listach nie występowali jest dobrą wiadomością. Wśród 23 czołowych buhajów z tej listy cztery nowe buhaje mają ojców, którzy do tej pory występowali na listach. Dotyczy to buhajów Vaillant i Lancaster synów Lancelota, Uncero Dane syna Dane i Vainqueur syn Ozzie. W wielu przypadkach korzystnym dla stada jest użycie buhaja niekoniecznie z samej czołowki listy, ale nie spokrewnionego z krowami występującymi w naszym stadzie.
 O ile omawiana kwietniowa Krajowa lista buhajow odmiany HO w porównaniu z listą styczniową różni się dość znacznie, szczególnie w grupie buhajów umieszczonych na tej liście pozycjach od 11 do 23 (pojawia się na niej pięć nowych buhajów a dwa doszły z pozycji 24 i 28 poprzedniej listy), o tyle kwietniowa lista dla odmiany HR jest praktycznie prawie taka sama jak poprzednio. Bez zmiany najwyższe wyceny uzyskały, tak jak poprzednio buhaje Makler Trival i Fagot.
 W wielu rejonach kraju pokutuje ciągle informacja o rejonizacji inseminacji. W rzeczywistości rejonizacja dotyczy zatrudnienia inseminatorów a nie dotyczy w najmniejszym stopniu przepływu nasienia pomiędzy rejonami, stąd też jeżeli hodowca wytypuje z omawianej listy buhaja, który nie jest własnością Centrum Rozrodu działającego w jego rejonie, to nasienie będzie niezwłocznie dostarczone. Ostatnia kolumna listy rankingowej jest tylko pomocą dla hodowców, aby wiedzieli skąd nasienie będzie ewentualnie sprowadzone.
 Na terenie kraju poza Centrami Rozrodu w zakresie rozprowadzania nasienia działa wiele firm importujących nasienie. Przedstawiciele tych firm przedstawiają katalogi nasienia importowanego. Otrzymując taki katalog należy pamiętać, że poszczególne WH i indeksy nie są bezpośrednio porównywalne z wynikami polskimi, stąd też trzeba pamiętać, że ustawa o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich wprowadziła w przypadku buhajów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej obowiązek dołączania do nasienia (katalogu) dokumentu hodowlanego zawierającego wyniki międzynarodowej oceny wartości hodowlanej wyliczonej na bazie polskiej. Tego wyliczenia należy się bezwzględnie domagać.
 Dopiero ta informacja pozwala hodowcy porównać wyniki proponowanego buhaja z wynikami polskich buhajów zestawionymi na omawianej Krajowej Liście Buhajów, co daje szansę wiarygodnej oceny. Importerzy sprowadzają dużo nasienia buhajów wartościowych, ale też dużo nasienia buhajów średnio lub wręcz słabo ocenionych, a na takie nasienie naprawdę szkoda pieniędzy.

Tags: buhaje , hodowla , wycena