Woda chociaż nie dostarcza energii ani składników odżywczych, jest jednym z niezbędnych i podstawowych składników życiowych. Jej brak lub niedostatek działa znacznie bardziej szkodliwie niż brak pożywienia. Woda jest głównym ilościowo składnikiem ustroju i stanowi środowisko, w którym przebiegają reakcje biochemiczne leżące u podłoża procesów życiowych.

 Przy prawidłowym żywieniu, ptak wypija odpowiednią ilość wody dziennie oraz wprowadza ją ponadto do ustroju pobierając wraz z paszą. Ptaki bardzo źle znoszą brak wody i szybciej giną bez dostępu do wody, niż bez pożywienia. Utrata 10% wody z organizmu prowadzi do zaburzenia funkcji życiowych, a ubytek 20% do śmierci, podczas gdy dla przykładu utrata całej ilości tłuszczu z organizmu oraz połowy białka ustrojowego, nie wpływa na trwałe zakłócenie normalnych funkcji życiowych organizmu.
 Zapotrzebowanie na wodę przez poszczególne gatunki drobiu jest różne i zależy od warunków utrzymania, żywienia, temperatury otoczenia oraz produkcyjności (tempa wzrostu, nieśności). W praktyce hodowlanej zazwyczaj mamy do czynienia z niedoborem wody u zwierząt. Nadmiar wody nie występuje u drobiu, który nie pije jej więcej, niż potrzebuje. W warunkach chowu naturalnego, ptaki same regulują zapotrzebowanie na wodę. Gorzej sprawa przedstawia się w przypadku hodowli kierowanej, gdzie zwierzęta mają ograniczony dostęp do wody i to przede wszystkim w okresie przebywania w pomieszczeniach inwentarskich.
 W produkcji drobiarskiej woda wpływa na takie cechy jak masa jaja, jakość skorupy, jakość tuszki oraz na komfort utrzymania drobiu. Średnio na każdy gram spożytej paszy drób zużywa 2-3 gramy wody pitnej. Ilość pobranej przez ptaki wody zależy m.in. od stopnia nieśności, wieku ptaków oraz temperatury panującej w kurniku.
 Ptaki powinny mieć możliwość pobierania wody w dowolnej porze przez całą dobę. Jest to możliwe tylko przy stosowaniu poideł automatycznych. Ten sposób pojenia jest powszechny w chowie wielkostadnym. W przypadku chowu drobiu rozróżnia się poidła kropelkowe (smoczkowe) z miseczkami lub bez oraz dzwonowe. Wybór odpowiedniego systemu zależy od gatunku i typu użytkowego ptaków. Poidła kropelkowe powinny być przeznaczone do pojenia kurcząt brojlerów oraz kur niosek. Nie sprawdzają się w przypadku chowu indyków, dla których odpowiednie są poidła dzwonowe.
 Woda przeznaczona do pojenia drobiu musi być świeża, a jej temperatura powinna wynosić 15-18°C. Jakość wody do pojenia nie może odbiegać od ogólnie przyjętych norm dla wody pitnej przeznaczonej dla ludzi (tab. 1). I tak, nie powinna mieć więcej suchej pozostałości po odparowaniu niż 500 mg/litr; tlenku wapnia i magnezu (łącznie) do 200 mg, zaś jej twardość nie powinna przekraczać 20. Powinna być wolna od takich pierwiastków jak ołów, miedź i arsen. Za zdatną do pojenia należy uznać wodę jeżeli zawiera:
• ołowiu – najwyżej 0,1 mg/litr
• arsenu – najwyżej 0,05 mg/l
• fluoru – najwyżej 1,0 mg/l
• miedzi – najwyżej 3,0 mg/l
• cynku – najwyżej 5,0 mg/l
Odczyn pH wody do picia powinien mieścić się między 6,5 a 8,5.
 Żelazo w wodzie wpływa na jej smak i powoduje mętność wody. Jego ilość nie powinna przekraczać 0,3 mg/litr. Podobnie mangan nie powinien przekraczać 0,1 mg/litr. Chlorki w wodzie toleruje się przy zawartości do 250 mg/l. Woda nie może zawierać amoniaku. Azotany i azotyny w wodzie nasuwają podejrzenie o organicznym jej zanieczyszczeniu. Woda nie powinna zawierać azotynów pochodzenia zwierzęcego. Chloru nie powinno być w wodzie więcej niż 0,1 mg/l.

 Obok fizykochemicznych badań jakości wody wykonywane są badania bakteriologiczne. Mają one na celu stwierdzenie, czy woda nie zawiera w nadmiarze drobnoustrojów i czy nie występują w niej drobnoustroje chorobotwórcze. Specjalną uwagę zwraca się na miano coli, czyli zawartość drobnoustrojów z grupy pałeczek okrężnicy, które uważa się za wskaźnik zanieczyszczenia wody odchodami ludzkimi i zwierząt. Jest to najmniejsza objętość wody, w której stwierdza się jeszcze pałeczkę okrężnicy. Im miano jest mniejsze, tym wyższy jest stopień zanieczyszczenia wody. Polskie przepisy dopuszczają przy zaopatrywaniu indywidualnym ze studni, miano coli = 10, przy zaopatrywaniu centralnym – 50. Dobra woda natomiast winna mieć miano coli = 100.
 Oprócz jakości stosowanej wody, ważne jest również utrzymywanie systemów pojenia w odpowiedniej czystości. Najmniej podatnym na zanieczyszczenie w kurniku sposobem pojenia jest system kropelkowy. Woda podawana jest za pomocą specjalnie skonstruowanych smoczków zakończonych grzybkiem, na którym zatrzymuje się duża kropla wody. W takim systemie istnieje możliwość dezynfekcji podawanej wody dla całego stada, jak również dawkowanie i podawanie leków. Przy tym systemie pojenia nie ma możliwości przedostawania się z dzioba resztek pokarmu do wody w pojemnikach. Resztki te powodują szybkie kwaśnienie wody i rozwój niebezpiecznej dla zdrowia ptaków flory bakteryjnej. Wszystkie zatem poidła dla ptaków typu rur, wanienek, misek itp. naczyń, w których znajduje się zastała i pełna gnijącej karmy i bakterii woda, powinny z naszych budynków inwentarskich jak najszybciej zniknąć. Liczne badania wskazują, że utrzymywanie jakości wody zadawanej ptakom na właściwym poziomie, znacznie ogranicza problemy związane z biegunkami. Z tych względów, wszystkie linie pojenia należy dokładnie zdezynfekować wewnątrz, po skończonym rzucie brojlerów. Najprostszym środkiem odkażającym jest woda utleniona. 2% roztwór tego związku (Perhydrol) pozostawia się wewnątrz systemu pojenia przez dobę, po czym urządzenie przepłukuje się czystą wodą. Po tym zabiegu można dodatkowo przeprowadzić antyseptykę roztworem wody i kwasu organicznego.
 Linie, którymi doprowadzana jest woda do poideł dla drobiu powinno się czyścić także podczas cyklu produkcyjnego. Konieczna jest każdorazowa dezynfekcja po przeprowadzonych szczepieniach i podawaniu leków, jak również witamin podawanych w formie rozpuszczonej w wodzie. Cukry bowiem, wchodzące w skład wielu leków, mogą stanowić doskonałą pożywkę dla bakterii oraz drobnoustrojów chorobotwórczych. Dezynfekcję można przeprowadzić przy pomocy roztworu kwasu organicznego, który należy stosować zawsze zgodnie z zaleceniami producenta preparatu.
 W instalacjach wykonanych z rur ocynkowanych nie można do czyszczenia używać kwasów ani środków zasadowych, gdyż oddziałują one korodująco. W takiej sytuacji rozwiązaniem jest dezynfekcja z wykorzystaniem wody utlenionej, którą, w zależności od stopnia zabrudzenia linii, używa się w stężeniu od 1 do 3%.
 Powstające w rurach rozprowadzających wodę do pojenia różnego rodzaju osady są przede wszystkim źródłem zarazków. Rozrastając się, stają się też przeszkodą dla przepływającej wody, co spowalnia jej dostarczanie do poideł.
  W handlu znajduje się szereg preparatów chemicznych pomocnych w utrzymaniu higieny w systemach doprowadzających wodę dla zwierząt.
 W Polsce, zagadnienia związane z higieną wody reguluje Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia ludzi (Dziennik Ustaw nr 61 z 2007 r.). Zgodnie z tym rozporządzeniem woda będzie bezpieczna dla zdrowia ludzi i zwierząt, jeżeli będzie wolna od mikroorganizmów chorobotwórczych i pasożytów oraz od wszelkich substancji chemicznych w ilościach zagrażających zdrowiu. W rozporządzeniu tym można znaleźć wymagania mikrobiologiczne i chemiczne, jakim woda powinna odpowiadać.
 Regularne przepłukiwanie wszystkich części systemu pojenia gwarantuje zachowanie odpowiedniej higieny. Ważne jest również częste sprawdzanie przepływu wody oraz stan poideł kropelkowych i porównywanie zgodności uzyskanych wyników z danymi producenta systemu pojenia.

Tags: zoohigiena