Skuteczne zabezpieczenie fermy drobiu przed gryzoniami stanowi jeden z podstawowych elementów szeroko pojętej prewencji oraz bioasekuracji. Ogromne znaczenie odgrywają tu działania profilaktyczne, czyli zapewnienie gryzonioszczelności obiektów oraz dbałość o higienę i porządek w obrębie fermy. Ze względu na specyfikę budynków, w których utrzymuje się zwierzęta gospodarskie całkowite ich zabezpieczenie przed wnikaniem szczurów i myszy jest bardzo trudne, a często niemożliwe. Dlatego też przygotowując obiekt do zasiedlenia przez ptaki, a także w trakcie trwania cyklu produkcyjnego należy pamiętać nie tylko o dezynfekcji oraz dezynsekcji, ale również o deratyzacji.

 Wśród stosowanych podczas zwalczania gryzoni metod wyróżnia się:
• Deratyzację mechaniczną, która polega na wykorzystaniu różnego rodzaju pułapek (gilotynek, potrzasków, żywołapek)
• Deratyzację biologiczną, polegającą głównie na ochronie pożytecznych gatunków ptaków i ssaków, które ograniczają liczbę gryzoni w przyrodzie
• Deratyzację chemiczną, w której stosuje się chemiczne preparaty gryzoniobójcze o różnym składzie i w różnych postaciach
  Metoda chemiczna bez wątpienia jest najskuteczniejsza i w przypadku masowych inwazji konieczna do zastosowania. Jednak, aby akcja zwalczania gryzoni była skuteczna należy posiadać obszerną wiedzę o składzie, postaciach, mechanizmach działania, możliwościach i sposobach stosowania chemicznych środków deratyzacyjnych, czyli tak zwanych rodentycydów. Często należą one do substancji o wysokiej toksyczności i mogą być używane jedynie przez przeszkolone i upoważnione osoby. Zakup trutki na myszy lub szczury i rozsypanie lub wyłożenie jej w przypadkowym miejscu na fermie nie gwarantuje skutecznej deratyzacji, a wręcz może zaszkodzić. Dlatego też właściciele dużych ferm coraz częściej decydują się na skorzystanie z usług specjalnie przeszkolonych w tym kierunku ekip DDD. W przypadku kiedy podejmujemy się samodzielnej walki z gryzoniami musimy zapoznać się wieloma zasadami, których należy przestrzegać podczas wykonywania tego typu zabiegów.

■ Lustracja
Przed przystąpieniem do jakichkolwiek działań należy przede wszystkim przeprowadzić tak zwaną lustrację, czyli określić z jakim gatunkiem gryzonia mamy do czynienia, jaka jest przypuszczalna wielkość populacji, gdzie znajdują się miejsca gniazdowania, wędrówek, źródła wody i pokarmu, jakimi drogami szczury lub myszy przedostają się do obiektu.

■ Strefy ochronne
Stosując preparaty chemiczne, w zależności od możliwości fermy, tworzy się strefy ochronne, w obrębie których umieszcza się karmniki deratyzacyjne, czyli tak zwane stacje trutek. Pierwsza strefa powinna być usytuowana wzdłuż ogrodzenia, a druga wokół budynku. Zastosowanie karmników pozwala na ochronę preparatów przed wpływem warunków atmosferycznych, co zwiększa ich trwałość, zapobiega przed rozwleczeniem trutki w niepożądane miejsca oraz umożliwia monitorowanie obecności szkodników. Również same gryzonie chętniej spożywają trutkę wchodząc do karmnika. Wewnątrz budynków stosuje się raczej pułapki mechaniczne, co zapobiega przed przypadkowym spożyciem trutki przez ptaki lub zwierzęta hodowlane.

■ Szczelny budynek
Należy też szczególnie zwrócić uwagę na wspomnianą na wstępie profilaktykę, gdyż w innym przypadku skuteczność deratyzacji chemicznej będzie niska. Ściany, drzwi i okna budynków muszą być uszczelnione, a wszelkie otwory wlotowe zasłonięte siatką o małych oczkach. Należy zabezpieczać wszelkie przecieki wodne i usuwać kałuże z terenu fermy, by ograniczyć szkodnikom dostęp do wody.

■ Likwidacja resztek paszy
Należy regularnie sprzątać wszelkie resztki paszy, ziarna i słomy rozrzucone w obrębie magazynów. Pasze i ściółka powinny być przechowywane w szczelnych i uporządkowanych wokół miejscach.

■ Otoczenie fermy
Bardzo ważne jest otoczenie budynków fermowych. Wszelkie składowiska i miejsca zarośnięte znacznie ułatwiają gryzoniom wnikanie do obiektów. Czują się one zdecydowanie mniej bezpieczne, gdy trawa wokół kurników jest krótko przycięta a teren uporządkowany. Również ogrodzenie z cokołem stanowi ważny element gryzonioszczelności fermy.

Środki chemiczne
Stosowane podczas deratyzacji środki chemiczne można podzielić na:
• Trucizny ostre, czyli szybkodziałające, które stosuje się zwykle w jednej dawce, jak na przykład fosforek cynku. Mogą być one stosowane w miejscach gdzie nie ma możliwości przypadkowego zatrucia zwierząt domowych i ludzi oraz gdy niezbędne jest szybkie obniżenie liczebności dużych populacji gryzoni.
• Antykoagulanty, które zaburzają krzepnięcie krwi i uszkadzają naczynia krwionośne.
 – Antykoagulanty jednodawkowe (II generacji) z opóźnionym efektem działania, ale trujące już po jednorazowym spożyciu.
 – Antykoagulanty wielodawkowe (I generacji), które gryzoń musi pobrać kilkakrotnie, a efekt toksyczny pojawia się po kilku dniach kumulacji trucizny w organizmie.
 Preparaty chemiczne przeznaczone do deratyzacji produkowane są jako koncentraty do sporządzania trutek, preparaty do opylania lub oprysku, ale przede wszystkim jako gotowe trutki, które mogą występować w różnych formach.

Formy użytkowe środków gryzoniobójczych
• Granulaty – ich twardość pobudza gryzonie do gryzienia. Zaleca się ich dozowanie bezpośrednio do nor.
• Proszki – gryzonie zanieczyszczone proszkiem zlizują go podczas toalety. Przeznaczone są one do opylania nor i ścieżek przebiegu gryzoni oraz do sporządzania trutek w połączeniu z przynętą, na przykład mlekiem w proszku lub płatkami owsianymi.
• Ziarna zbóż i płatki – mają wysokie powodzenie zwłaszcza u gryzoni myszowatych. Przeznaczone są do aplikacji do i wokół nor. Nie nadają się do stosowania w miejscach wilgotnych, w których szybko ulegają pleśnieniu.
• Woskowe bloczki, kostki i pierścienie – do mocowania w karmnikach. Ze względu na wysoką zawartość parafiny lub wosku są mniej atrakcyjne dla gryzoni. Ich zaletą jest natomiast wysoka trwałość w niekorzystnych warunkach atmosferycznych oraz możliwość stwierdzenia ilości pobranej przez gryzonie trutki. Dodatkowo tego typu formy użytkowe pozwalają na identyfikację gatunku gryzonia po śladach zębów.
• Pasta w saszetkach – jest atrakcyjna dla gryzoni. Ze względu na dużą zawartość tłuszczu jest odporna na wilgoć, lecz atrakcyjna również dla innych gatunków zwierząt, stąd konieczność jej stosowania w karmnikach.
• Kremy, żele, pianki – stosowane w okolicy otworów i wąskich przejść uczęszczanych przez gryzonie.
 Oprócz działających toksycznie substancji chemicznych rodentycydy zawierają w swym składzie także:
• atraktanty, czyli substancje wabiące,
• związki mumifikujące, które mają zapobiec rozkładowi gnilnemu padłych gryzoni, powodując ich wysychanie,
• substancje zniechęcające inne gatunki zwierząt lub ludzi przed przypadkowym spożyciem rodentycydu, na przykład bitrex o gorzkim smaku, który w żaden sposób nie przeszkadza gryzoniom.
 Zgodnie z ustawą o produktach biobójczych (Dz. U. 2002, nr 175, poz. 1433, ze zm.) wszelkie produkty biobójcze, które zostały dopuszczone do obrotu w naszym kraju znajdują się w rejestrze Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie kategorii i grup produktów biobójczych według ich przeznaczenia (Dz. U. 2003, nr 16, poz. 150) rodentycydy należą do kategorii III (jako produkty biobójcze do zwalczania szkodników) oraz grupy 14 w obrębie tej kategorii (produkty do zwalczania gryzoni). W kategorii III znajduje się też grupa repelentów i atraktantów oznaczona numerem 19. W najnowszym rejestrze z czerwca 2009 roku znajdują się 153 preparaty należących do kategorii III, grupy 14. Przedstawiono je w tabeli 1.
 Niezależnie od sposobu zwalczania gryzoni, zawsze należy mieć na uwadze własne zdrowie. Do podstawowych zasad BHP, których należy przestrzegać podczas wykonywania deratyzacji zaliczamy:
• zapoznanie się przed wykonaniem zabiegu z treścią dołączonej etykiety,
• przechowywanie preparatów w oryginalnych opakowaniach oraz w bezpiecznych miejscach,
• podczas stosowania silnie toksycznych środków wskazana jest praca z drugą osobą,
• używanie odzieży ochronnej,
• zakaz jedzenia, picia i palenia tytoniu podczas wykonywania zabiegu,
• ostrożność podczas przygotowywania roztworów roboczych, by zapobiec rozlaniu preparatu na skórę lub odzież,
• w przypadku podejrzenia zatrucia należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem udostępniając mu etykietę dołączoną do preparatu.

Po zabiegu deratyzacji
Po skutecznie przeprowadzonej akcji deratyzacyjnej bezwzględnie należy pamiętać o zabezpieczeniu obiektu przed wniknięciem nowej populacji gryzoni poprzez likwidację wszelkich kryjówek i gniazd, kontynuację działań profilaktycznych oraz ciągłe monitorowanie umieszczonych w strefie zewnętrznej stacji kontrolnych.

Tags: ochrona ferm