Ptaki utrzymywane w intensywnym chowie stale narażone są na kontakt z utrzymującymi się w środowisku drobnoustrojami, co w konsekwencji może skutkować występowaniem u nich wielu różnych chorób zakaźnych. Zarazki są mikroorganizmami rozsiewalnymi, czyli zdolnymi do przechodzenia z osobnika na osobnika oraz zanieczyszczania jego środowiska. W związku z tym
ich źródłem w kurniku może być powietrze, ściółka, pasza, woda, zwierzęta, ludzie oraz sprzęt i wyposażenie budynku. Do zakażenia dochodzić może drogą pokarmową, oddechową, a także przez skórę, zwłaszcza uszkodzoną. 

 
Nie tylko ptaki, ale również pracownicy i inne osoby odwiedzające budynki fermowe są narażeni na działanie patogenów wywołujących choroby odzwierzęce, czyli tak zwane zoonozy, jak na przykład salmoneloza, kampylobakterioza, influenza, gruźlica, chlamydioza i wiele innych. Aby mogło dojść do powstania choroby konieczna jest minimalna ilość zarazków, która wniknie do organizmu, dlatego też ciągła eliminacja drobnoustrojów w budynkach fermowych poprzez zabieg dezynfekcji jest niezbędna.
 Dezynfekcją określa się zabiegi mające na celu zniszczenie patogennych drobnoustrojów w danym środowisku, przy czym nie polegają one na wyjaławianiu środowiska, ale na usunięciu jedynie wegetatywnych form mikroorganizmów. Pojęcie dezynfekcji jest bardzo szerokie, wyróżnia się bowiem różne jej rodzaje, w zależności od sytuacji epizootycznej na fermie, a także różne metody i sposoby wykonania tego zabiegu.

Rodzaje dezynfekcji

• Dezynfekcja zapobiegawcza (profilaktyczna)
  Powinna być wykonywana rutynowo, w celu likwidacji potencjalnych drobnoustrojów chorobotwórczych namnażających się w budynkach fermowych w trakcie odchowu ptaków. W obrębie tego rodzaju dezynfekcji można wyróżnić:
  1. Dezynfekcję profilaktyczną stałą – stosowaną w codziennym życiu fermy, podczas trwania procesu produkcyjnego. Prostym jej przykładem może być stosowanie mat dezynfekcyjnych lub śluz wejściowych i wjazdowych, gdzie dozowane są preparaty dezynfekcyjne.
  2. Dezynfekcję profilaktyczną okresową – wykonywaną zawsze przed wprowadzeniem nowych zwierząt do obiektu. Przestrzeganie zasady „wszystko pełne – wszystko puste” pozwala na bardzo dokładne przeprowadzenie tego zabiegu, począwszy od sanityzacji, czyli bardzo dokładnego czyszczenia budynku.
• Dezynfekcja bieżąca (ogniskowa)
  Przeprowadzana jest w przypadku wybuchu i trwania choroby zakaźnej na fermie, w celu zmniejszenia ilości zarazków wydalanych przez osobniki chore lub nosicieli. Zabieg ten ma na celu zmniejszenie zanieczyszczeń środowiska i ograniczenie ilości wtórnych źródeł zakażenia.
• Dezynfekcja końcowa
  Kończąca akcję zwalczania choroby zakaźnej, przeprowadzana po jej wygaśnięciu na fermie i przywracająca ją do normalnego funkcjonowania. W przypadku chorób zwalczanych z urzędu dezynfekcję zaleca i nadzoruje urzędowy lekarz weterynarii.

 Przed rozpoczęciem wykonywania odkażania, zwłaszcza gdy mamy do czynienia z chorobą zakaźną, należy pamiętać o tak zwanej dezynfekcji wstępnej, czyli spryskaniu miejsca przebywania ptaków preparatem biobójczym o stężeniu zgodnym z instrukcją producenta. Zabieg ten ma na celu ograniczenie liczby patogenów w dezynfekowanym środowisku, a przez to również zabezpieczenie ekipy biorącej udział w jego wykonywaniu przed ewentualnym zakażeniem.

Metody dezynfekcji

Wśród metod dezynfekcji stosowanych w pomieszczeniach inwentarskich wyróżnia się metody fizyczne, biologiczne i chemiczne.

• Dezynfekcja fizyczna na fermach polega głównie na zastosowaniu wysokiej temperatury. Ogień emitowany przez opalarki (fot. 1) lub lampy lutownicze (dające płomień o temperaturze 400-600°C) może być wykorzystywany do niszczenia zakażonego kału, ziemi, przedmiotów drewnianych oraz opalania metalowych przegród, czy betonowych lub murowanych powierzchni.
   Wysoka temperatura może być również wykorzystywana do odkażania chociażby odzieży roboczej poprzez jej gotowanie, gdyż większość wegetatywnych form drobnoustrojów ginie w temperaturze 70°C.
• Dezynfekcja biologiczna w produkcji drobiarskiej może być wykorzystywana w celu odkażania obornika. Układa się go na płytach obornikowych lub innym nieprzepuszczalnym podłożu formułując pryzmę i przechowuje odpowiednio długo. Metoda ta wykorzystuje naturalne zjawisko rozwoju bakterii termofilnych, które podnoszą temperaturę wewnątrz pryzmy do około 70°C, dzięki czemu giną zarazki oraz jaja pasożytów.
• Dezynfekcja chemiczna ze względu na wygodę i wysoką skuteczność jest najpowszechniejszą metodą odkażania stosowaną w przypadku budynków fermowych. Metoda ta polega na wykorzystaniu chemicznych preparatów biobójczych, które mogą zawierać różne substancje czynne i być rozprowadzane w różny sposób, w zależności od dostępności urządzeń oraz warunków, w których będą stosowane.

 Bez względu na skład i formę ich zastosowania osoby, które wykonują zabiegi przy użyciu tego typu środków powinny być do nich odpowiednio przygotowane. Niezbędne jest na przykład posiadanie wiedzy o tym, że istnieje wiele czynników, które mimo zastosowania najlepszego środka mogą sprawić, że jego skuteczność będzie znikoma. Ogromne znaczenie podczas dezynfekcji chemicznej odgrywają warunki środowiskowe, w których stosujemy preparat, na przykład temperatura i wilgotność powietrza i odkażanych powierzchni, pH, czy temperatura i twardość wody użytej do rozcieńczenia preparatu. Bardzo ważna jest również obecność zanieczyszczeń organicznych na odkażanych powierzchniach, takich jak resztki paszy, odchody zwierząt, czy zaschnięte wydzieliny. Takie zanieczyszczenia często utrudniają dotarcie substancji czynnej do dezynfekowanego miejsca, a nawet mogą ją zupełnie unieczynnić. 




 W związku z powyższym każdy zabieg rutynowej dezynfekcji powinien być poprzedzony wspomnianą wcześniej sanityzacją, czyli mechanicznym oczyszczeniem obiektu z jakichkolwiek zabrudzeń oraz z pewnej części drobnoustrojów. Rozpoczynamy go od usunięcia odchodów i ściółki, mechanicznego oczyszczenia sufitu, ścian, przegród, zbiorników na paszę, taśmociągów oraz wszystkich innych konstrukcji i sprzętu wykorzystywanego przy obsłudze ptaków. Następnie, po uprzednim oczyszczeniu podłogi przeprowadzamy płukanie wstępne, a w dalszej kolejności mycie pomieszczeń i sprzętu z zastosowaniem różnego rodzaju środków myjących i detergentów, których zadaniem jest przede wszystkim rozpuszczenie i łatwiejsze usunięcie wszelkich zabrudzeń. Ważnymi czynnikami znacznie zwiększającymi skuteczność sanityzacji są temperatura i ciśnienie wody stosowanej do tego zabiegu. Najwyższą skuteczność większość preparatów myjących osiąga przy temperaturze wody około 90°C. 

 


Na naszym rynku pojawia się coraz bogatsza oferta różnych urządzeń wysokociśnieniowych z możliwością podgrzewania wody, które można swobodnie wykorzystać do powyższych celów. Jednym z nich jest myjka Ehrle HD 940 Etronic 2 (fot. 2), niemieckiej firmy EHRLE, pracująca w zakresie ciśnień 30-180 bar, z możliwością podgrzania wody do temperatury 98°C, która generuje parę wodną o temperaturze do 150°C. Urządzenie tłoczy 380-840 l wody na minutę i może być wyposażone w bęben do nawijania węża o długości 40 m. Również firma KARCHER w swojej bogatej ofercie posiada myjki wysokociśnieniowe typu Karcher HDS (fot. 3) ze spalinowym podgrzewaniem wody do temperatury 80-155°C, wytwarzające ciśnienie 30-200 bar, o wydajności tłoczenia nawet do 1300 l na godzinę. Myjki są wyposażone w zbiorniki na detergenty oraz szereg akcesoriów, które można dobrać sobie w zależności od potrzeb. 

 


Innym czynnikiem, który może zadecydować o skuteczności wykonywanego przez nas zabiegu dezynfekcji jest forma rozprowadzenia użytego preparatu. Sposób wykonania odkażania musi być dostosowany do warunków pomieszczenia oraz do rodzaju użytego środka. Oprócz polewania, zamaczania, czy przecierania odkażanych powierzchni w budynkach pustych, szczelnych i odpowiednio wilgotnych można wykonać dezynfekcję poprzez fumigację lub zamgławianie. Fumigacja polega na uwolnieniu substancji działającej w postaci gazu, dymu lub pary. Zabieg ten bywa stosowany na przykład w wychowalniach piskląt, które gazuje się parami formaliny przy wilgotności względnej powietrza około 75% i uszczelnionych drzwiach i oknach. Natomiast zamgławianie jest zabiegiem, w którym rozprowadza się preparat w postaci bardzo drobnych kropli (mniejszych nawet niż 30 mikronów), czyli aerozolu, który dłużej utrzymuje się w powietrzu i dociera do najbardziej osłoniętych miejsc, dzięki czemu zużywa się mniej środka chemicznego. 




 Do wykonania tego zabiegu stosuje się różnego rodzaju zamgławiacze. Mogą być one stacjonarne lub przenośne. Zaletą tego typu urządzeń jest również ich wielofunkcyjność, wykorzystane mogą być bowiem także do zwalczania insektów, szczepień, rozprowadzania preparatów leczniczych, dezynfekcji obsadzonych pomieszczeń w przypadku występowania chorób oraz do nawilżania zbyt suchego powietrza.
 Na naszym rynku dostępna jest szeroka gama zamgławiaczy, np. zamgławiacz termiczny Airofog AR 35 (fot. 4) o ciężarze 7,7 kg, generujący krople wielkości 10-50 mikronów i maksymalnym natężeniu przepływu cieczy 42 l na godzinę. Firma IGEBA oferuje zamgławiacze termiczne, na przykład TF 35, TF W 60 (fot. 5), TF 95 HD lub TF 160 HD „Jumbo” o różnej wielkości, ciężarze (od 8,9 kg do 65 kg) i wydajności (od 42 do 160 l na godzinę) oraz zasięgu (40-80 m) i pojemności zbiornika (od 5,7 do 60 l), w zależności od zapotrzebowania. Urządzenia cięższe mogą być wykorzystywane jako stacjonarne lub posiadają możliwość (np. TF 95/160 HD) montażu na pojazdach kołowych. Zamgławiacz TF 160 HD „Jumbo” dostępny jest również w wersji ze zdalnym sterowaniem. Z kolei lżejsze wersje, mimo że są mniej wydajne (np. TF 35) doskonale mogą sprawdzać się w miejscach, w których brak odpowiednich dróg do użycia ciężkiego sprzętu. Innymi typami lekkich zamgławiaczy proponowanych przez firmę IGEBA są urządzenia Nebulo i Neburotor o ciężarze własnym 3,8 kg, niewielkich wymiarach – 40 × 35 cm i wydajności do 15 l/h. Można je stosować zarówno do pokrywania powierzchni jak i do wypełniania przestrzeni mgłą. Aparat Neburotor obraca się automatycznie o 90°, 180° lub 360° i za pomocą wspornika można go przymocować do ściany. Dodatkowo może być wyposażony w chronometr, umożliwiający automatyczne zaprogramowanie rozpylania. Nowością w ofercie firmy jest agregat do zamgławiania na zimno Unipro 5, który pracuje w technologii ULV, czyli zamgławiania z użyciem najmniejszych ilości preparatów, co ma na celu zminimalizowanie kosztów zabiegu oraz czasu pracy. Jak podaje producent, urządzenie wytwarza w 90% krople wielkości poniżej 30 mikronów. Wyposażone jest w podwozie z gumowymi kołami oraz opcjonalnie sterownik czasowy. 

 


W pomieszczeniach nieszczelnych, o dużej porowatości powierzchni, trudnych do dokładnego oczyszczenia, czy też częściowo zasiedlonych lub w przypadku gdy nie mamy do dyspozycji urządzeń zamgławiających zaleca się stosowanie metody opryskowej. Dzięki tej metodzie możemy celowo zastosować na niektóre powierzchnie większe ilości środka. Jest to metoda pracochłonna, gdyż wykonywana zwykle ręcznie, przy użyciu różnego rodzaju opryskiwaczy. W ofercie różnych firm jest wiele modeli tego typu urządzeń. Mogą to być niewielkie, 5-12 litrowe poręczne opryskiwacze wysokociśnieniowe (do 6 bar) z tworzywa sztucznego lub stali nierdzewnej, jak na przykład Ferrum lub Resistent marki MESTO, Spray Matic 5S firmy Birchmeier, Dis. Infector 12 (fot. 7), czy Proffesion Plus 12 (przystosowany też do bielenia wapnem) firmy MAROLEX. Są one wyposażone w poręczny pasek nośny, dzięki któremu można je zakładać na ramię, aby móc swobodnie operować lancą opryskiwacza, albo większe modele plecakowe o pojemności do 20 l (np. Praktikus, czy Stabilus firmy MESTO). Opcjonalnie mogą być one wyposażone w przedłużającą lancę opryskową do 2 m. Podobnie jak urządzenia zamgławiające również opryskiwacze mogą być stosowane także do dezynsekcji, czyli zabiegu zwalczania insektów, który to łącznie z deratyzacją nie powinien być pominięty podczas przygotowywania obiektu na przyjęcie nowych ptaków.

 Należy też pamiętać, że osoby wykonujące zabiegi DDD, oprócz znajomości obsługi urządzeń wykorzystywanych w tych celach jak i wiedzy na temat stosowanych środków chemicznych, koniecznie muszą być zaopatrzone w odzież ochronną (kombinezon, okulary, maski, gumowe obuwie) w celu ochrony własnego zdrowia przed ewentualnym poparzeniem lub zatruciem.

Tags: higiena