Boże Narodzenie to bez wątpienia najweselsze i najbardziej zaskakujące święta. Wszyscy cenimy ich specyficzny klimat – niepowtarzalny, pełen radości i szczodrości, niosący ciszę i skupienie. Na świecie jest kilkadziesiąt milionów chrześcijan, dla których Boże Narodzenie to jedno z najważniejszych ze świąt. Nigdzie jednak obyczaje świąteczne nie są szablonem. W każdym z krajów są odrębne, bogate w specyficzne, właściwe dla danego zakątka ziemi tradycje i zwyczaje. Nie wszędzie obchodzi się wigilię, zwyczaj łamania się opłatkiem znany jest tylko Słowianom. Święta kojarzą nam się przede wszystkim z karpiem i barszczem z uszkami – w bardzo wielu krajach daniem, które króluje na świątecznym stole jest indyk.
 Zapraszamy Państwa w bożonarodzeniową podróż po świecie.

   Anglia
Anglicy zaczynają świąteczne przygotowania już w połowie listopada. Zaczynają od kupowania gwiazdkowych prezentów dla rodziny i znajomych. Główne ulice w Londynie – Oxford i Regent Street wyglądają w tym okresie najpiękniej, a na Trafalgar Square można spotkać większość mieszkańców miasta, gromadzących się wokół olbrzymiej choinki postawionej obok pomnika Nelsona. Tam też, podczas świąt, wraz z występującymi chórami z różnych stron świata śpiewają kolędy. Brytyjczycy nie obchodzą Wigilii. Świąteczny posiłek spożywają w pierwszy dzień świąt Bożego Narodzenia, 25 grudnia, około piątej po południu. Wcześniej, o godz. 15.00 świąteczne orędzie wygłasza królowa. Tradycyjnym daniem podczas świątecznej uczty jest pieczony indyk nadziewany kasztanami lub borówkami i zupa żółwiowa. Na deser podaje się tzw. christmas pudding oraz placek z bakaliami. W drugi dzień świąt zwanym dniem pudełek – otwiera się otrzymane prezenty przyniesione przez Santa Claus.

   Australia
Ze względu na klimat, święta Bożego Narodzenia w Australii spędza się w niecodziennej scenerii. W ten najważniejszy dzień mieszkańcy gromadzą się na plażach, rozkładają śnieżnobiałe obrusy, na których nie brak niczego. Są tam pieczone indyki, małe ciasteczka z bakaliami o wymyślnych kształtach, owocowe puddingi i ciasto, przypominające polski keks. W tym dniu plaże przypominają jeden wielki świąteczny stół. Nie brakuje również prezentów, które można znaleźć pod choinką, w ogromnej wełnianej skarpecie. Australijczycy rozdają je sobie w domu, po „wielkiej uczcie” na plaży. Oprócz tego wysyłają wszystkim znajomym kartki świąteczne, a otrzymane prezentują pod choinką.

   Austria
W zależności od regionu, w Austrii kultywowane są różne tradycje. W Wiedniu na wigilijnym stole króluje karp, a w Karyntii – pieczona kaczka. Najpopularniejsze jest zwyczajne ciasto z mleka, mąki, soli, masła i miodu. Ma ono przynieść zdrowie w następnym roku. Do świątecznych przysmaków należą też pierniki, wino korzenne, gorące kasztany i pieczone migdały. W zachodniej Austrii potrawy wigilijne podaje się na zimno. W Tyrolu, w każdy czwartek Adwentu, grupa wiernych chodzi od domu do domu, śpiewając stare pieśni i składając życzenia na nadchodzący rok. W Wigilię, w małych tyrolskich miasteczkach mieszkańcy zbierają się na rynku i śpiewają kolędy. To właśnie w Austrii, w Oberndorf, małej wiosce koło Salzburga, w grudniu 1818 roku powstała jedna z najpiękniejszych kolęd świata – „Cicha noc, święta noc”. Słowa napisał ksiądz Joseph Mohr, a muzykę – organista Franz Xavier Gruber.

   Dania
Duńska choinka jest bardzo charakterystyczna: zdobią ją liczne małe chorągiewki – Dannebrog. Święta mają w Danii całkowicie świecki charakter. Najważniejszym punktem wigilijnego spotkania jest obdarowywanie prezentami. Przynosi je Julemanden (Mikołaj). Na wigilijnym stole koniecznie musi się znaleźć pieczona kaczka – danie główne oraz ris r l’amande, czyli ryż z owocami i przyprawami. Do jednej z miseczek z tą potrawą wkłada się migdał, a ten, kto go znajdzie dostaje jeszcze jeden prezent.

   Finlandia
Czas świątecznych przygotowań rozpoczyna się w tym kraju dużo wcześniej niż w pozostałych państwach UE. Najpierw obchodzone są tzw. małe święta – w każdą niedzielę Adwentu zapala się kolejne świeczki. Kiedy już wszystkie zapłoną, dzieci otrzymują pierwsze prezenty. Tradycyjnym fińskim napojem świątecznym jest grog – napój z czerwonego wina z ziołami, rodzynkami i migdałami. Święta w Finlandii rozpoczynają się 24 grudnia. Około szóstej rano rozpoczyna się msza ku czci narodzin Chrystusa. W kościołach przy każdej ławce płoną świeczki.

   Francja
Święta we Francji obchodzone są w gronie rodziny i przyjaciół tylko 25 grudnia i tylko na ten czas w domu pojawia się choinka. W Wigilię dzieci zostawiają buty przy kominku, wierząc, że ichniejszy Mikołaj, Pere Noól, wypełni je prezentami. Po uroczystej kolacji, na którą powszechnie jada się mięso (zwłaszcza indyka), na dworze zapalane są płonące świeczki na wypadek, gdyby przechodziła tamtędy Matka Boska. Najważniejszy dla francuzów jest świąteczny obiad. Serwowane dania zależą od regionu – w Alzacji popularna jest pieczona gęś, w Burgundii – indyk, a w Paryżu – ostrygi. Na stołach nie może też zabraknąć pasztetu z gęsiej lub kaczej wątróbki i wędzonego łososia. Tradycją jest również wypiekanie trzynastu chlebów symbolizujących dwunastu apostołów i Jezusa.

   Grecja
Boże Narodzenie trwa w Grecji chyba najdłużej na świecie, bo aż 12 dni. Nie obchodzi się tu Wigilii, a jeśli już, to o bardzo późnej porze i najczęściej poza domem – w barach, klubach i restauracjach. Najpopularniejszym wigilijnym daniem jest faszerowany indyk z pikantnym, ryżowo-mięsnym nadzieniem. Najważniejszym świątecznym dniem jest 25 grudnia. Przed mszą Bożego Narodzenia chłopcy śpiewają kolędy, za co w wioskach dostają słodkości: migdały i orzechy, a w miastach pieniądze. Nabożeństwo zaczyna się o czwartej rano i trwa do wschodu słońca. Ważna potrawą dla Greków jest christopsomo, czyli chleb Chrystusa: duży, okrągły chleb z orzechami, z odciskiem drewnianej pieczęci z symbolem religijnym. Tradycyjne świąteczne potrawy to również pieczone jagnię, pieczony prosiak lub indyk nadziewany kasztanami i ryżem. Ksiądz chodzi od domu do domu i kropi święconą wodą głównie te miejsca, gdzie mogą się znajdować kallikantzari (złe duszki). Święty Mikołaj jest bardzo ważny w Grecji ponieważ jest patronem marynarzy, a jednym z jego zadań jest ratowanie statków przez sztormami. Grecką tradycją jest więc stawianie zamiast choinki przystrojonego świątecznie modelu żaglowca. Jest to najważniejszy symbol bożonarodzeniowy w tym kraju. Jeśli natomiast ktoś decyduje się na choinkę, to jest ona bardzo kolorowo udekorowana i przybrana świeczkami. Grecy obdarowują się nawzajem prezentami dwukrotnie: w wieczór wigilijny i w noc sylwestrową, kiedy to przynosi je święty Bazyli.

   Hiszpania
W Boże Narodzenie Hiszpanie odwiedzają kościoły. W małych miejscowościach zwyczajem jest gromadzenie się wiernych przy „urnie losu”. Każdy wrzuca do niej karteczkę ze swoim imieniem, następnie losuje się dwie z nich. Wylosowana para będzie parą najlepszych przyjaciół w nadchodzącym Nowym Roku. Od choinki bardziej kultywuje się szopkę, a w Wigilię przygotowuje się uroczystą kolację.
 Bardziej świątecznie niż Boże Narodzenie obchodzi się jednak święto Trzech Króli. Wtedy to do miasta zawija statek, który na swym pokładzie przywozi tychże Władców wraz z ich jucznymi wielbłądami. Hiszpanie podczas tego święta odwiedzają znajomych i rozdają prezenty. Dzieci otrzymują je właśnie od Trzech Króli w zamian za co przygotowują darczyńcom słodycze i kostki cukru dla wielbłądów. Tradycyjnym daniem jest keks – ciasto w którym zapieka się drobne niespodzianki, np. monety. Kto na nie trafi ma obowiązek upiec keks za rok.
 Nowy Rok jest witany przez mieszkańców Hiszpanii zazwyczaj na ulicach miast. Z wybiciem północy wg sylwestrowego zwyczaju tak zwanych „winogronowych wróżb”, należy pomyśleć życzenie i zjeść winogrona, które z tej okazji można kupić na ulicznych straganach.

   Holandia
Choć Holendrzy pielęgnują tradycję pasterki, nie obchodzi się tu Wigilii i nie przestrzega postu. Można jednak zauważyć przed domami choinki bogato ozdobione sznurami lampek i świątecznie udekorowane okna. W przedświąteczne dni Holendrzy piszą i wysyłają kartki z życzeniami. Każda rodzina z okazji świąt Bożego Narodzenia wysyła około 30-50 kartek, a te, które dostaje, wywiesza w oknach bądź ustawia na komodach. Święty Mikołaj, Sinter Claus, przypływa do dzieci łodzią już 5 grudnia. Wyczekują go one w porcie Schevingen i od tej pory zaczyna się czas obdarowywania się prezentami. Święta obchodzone są 25 i 26 grudnia. Uroczyste świąteczne śniadanie spożywane jest najczęściej w restauracji.

   Indie
Według zwyczaju, zawsze na święta – zarówno chrześcijanie, hindusi jak i muzułmanie – kupują nowe ubranie. Na ok. 10 dni przed Bożym Narodzeniem zaczynają się wielkie przygotowania świąteczne. Mieszkańcy dekorują ulice, domy i kościoły. Podczas świąt organizowany jest konkurs na szopkę, którą stawia się zazwyczaj w widocznym miejscu przed domem. Wszystkie eksponaty ogląda i ocenia specjalna parafialna komisja. Przed kościołem po uroczystej mszy przez całą noc trwają różne loterie, a dzieci podobnie jak kolędnicy chodzą od domu do domu prosząc o błogosławieństwo.

   Irlandia
Święta zaczynają się tu już na początku grudnia wysyłaniem kartek, zdobieniem sklepowych witryn, dekorowaniem domów girlandami i światełkami. Nad drzwiami wiesza się wieńce i jemiołę. Przed świętami ofiarowuje się podarunki ludziom, z których usług korzystało się w mijającym roku: mleczarzom, listonoszom. Tradycją jest przygotowywanie świątecznych wypieków, puddingu oraz mięsa zapiekanego w cieście – mince pie. Przed samą wieczerzą wigilijną zamiata się podłogę. Do wigilijnego stołu zasiada się już o trzeciej po południu. Na pewno znajdą się na nim: wędzony łosoś z chlebem sodowym, sałatka z krewetek i inne dania z ryb. Post kończy się przed północą. Wtedy na stole może się już pojawić gotowana wołowina oraz indyk, szynka, sos borówkowy, chleb, krakersy, parówki, ziemniaki i warzywa. Po zapadnięciu zmroku zapala się wigilijne świece – duże umieszcza się w lichtarzach przygotowanych z rzepy bądź w cebrzykach wypełnionych otrębami lub mąką, przyozdabia się je jemiołą. Pozostawia się je płonące przez całą noc, gasząc je dopiero tuż przed pierwszą mszą. Jedną dużą świecę – Mor na Nollag (wielka bożonarodzeniowa) – czasem wystawia się przed dom. W wielu domach ku czci Świętej Rodziny zapala się trzy świece w trójramiennym świeczniku. Płonąca świeca powinna stać w każdym oknie. Drzwi w pozostawia się otwarte – dla niespodziewanych gości, a przy stole – wolne nakrycie dla trzech osób i miskę wody, którą mogą pobłogosławić podróżni. Tradycyjnie odwiedza się też groby zmarłych, zostawiając na nich gałązki wiecznie zielonych roślin. O północy – na wiwat – oddaje się jeden wystrzał ze strzelby. W Wigilię dzieci zostawiają skarpetki lub poszewki poduszek, w nadziei, że rano znajdą w nich prezenty. Zarówno katolicy, jak i protestanci uczestniczą w tym dniu w wieczornej mszy.
 W czasie świąt bardzo często dzieci wystawiają pantomimy. Zaczynają się w dniu św. Szczepana, w drugi dzień świat. Wszystkie postacie żeńskie grane są przez chłopców, a męskie – przez dziewczynki. Święta kończą się 6 stycznia, w święto Trzech Króli.

   Islandia
W Islandii podczas świąt obowiązkowo pojawiają się choinki, a na stołach – wieniec z czterema świeczkami, zapalanymi kolejno w każdą niedzielę adwentu. Świeczniki widać także w oknach. W wigilię odbywa się uroczysta kolacja złożona z tradycyjnych potraw: zupy mięsnej, wędzonej baraniny, kaszki jęczmiennej, budyniu z rodzynkami i płaskiego chleba w dekoracyjnych wzorach. Dzieci obdarowywane są prezentami, których nie przynosi jednak Mikołaj, a tzw. „gwiazdkowi chłopcy”.

   Niemcy
Na trzy tygodnie przed świętami zawiesza się specjalny kalendarz, w którym dzieci znajdują czekoladki. Najbardziej uroczystym momentem jest świąteczny obiad, po którym rozpakowuje się złożone pod choinką prezenty. Warto wspomnieć, że to właśnie w XVIII w. Niemczech powstał zwyczaj wprowadzenia do domów bożonarodzeniowego drzewka. Upowszechnił się on wśród mieszczańskich rodzin skąd, w wieku XIX przeszedł na pozostałe kraje europejskie.
 Charakterystycznym przysmakiem, który pojawia się na niemieckich stołach podczas świąt Bożego Narodzenia jest bakaliowe ciasto stollen. Kształtem przypomina nowo narodzone dzieciątko zawinięte w becik. Popularne są również kiełbaski i sałatka ziemniaczana.

   Polska
Dla polskich katolików wszystko zaczyna się 24 grudnia, czyli w dzień poprzedzający Boże Narodzenie. W Wigilię od rana pościmy, by wieczorem zasiąść do uroczystej kolacji w rodzinnym gronie. Wieczerza wigilijna rozpoczyna się wraz z pierwszą gwiazdką na niebie. Jest to symboliczne nawiązanie do Gwiazdy Betlejemskiej, oznaczającej narodziny Jezusa, którą według Biblii na wschodniej stronie nieba ujrzeli Trzej Królowie. Na kolację, według tradycji, powinno składać się 12 postnych potraw, wśród których najpopularniejsze są: ryby (najczęściej karpie), barszcz z uszkami, kapusta z grzybami oraz kompot z suszu. Przygotowane są także opłatek, Biblia oraz nakrycie dla ewentualnego gościa.
 Wigilia w polskiej obyczajowości jest świętem bardzo rodzinnym, powszechnie uważanym za najważniejszy dzień w roku (w wielu krajach nie ma aż takiego znaczenia). Kolację rozpoczyna charakterystyczne dla naszej tradycji łamanie się opłatkiem, składanie życzeń, a także modlitwa i czytanie fragmentu Ewangelii według św. Mateusza lub Łukasza dotyczącego narodzin Jezusa. Na stole, przykrytym białym obrusem, z wiązką sianka pod spodem, ustawia się jedno nakrycie więcej, niż jest uczestników wieczerzy. Jest ono symbolicznie przeznaczone dla niezapowiedzianego gościa, natomiast dawniej dla ducha przodków. Zwyczaj ten szczególnie upowszechnił się w XIX wieku, miał wówczas patriotyczną wymowę, w wielu domach miejsce to symbolicznie było zarezerwowane dla członka rodziny przebywającego na zesłaniu na Syberii.
 Dzień wigilijny bogaty jest w zwyczaje i przesądy posiadające magiczną moc, zazwyczaj znajdujące swój rodowód w lokalnych, przedchrześcijańskich wierzeniach. Jednym z nich był zakaz szycia, tkania, motania i przędzenia. Uważano je za czynności szczególnie lubiane przez demony wody, które mogły zjawić się wszędzie tam, gdzie zakaz złamano. Do dzisiaj przestrzega się, aby w Wigilię nie kłócić się i okazywać sobie wzajemnie życzliwość. Przetrwał też przesąd, że jeśli w wigilijny poranek pierwszym gościem w domu będzie młody chłopiec, przyniesie to szczęśliwy rok. Wszelkie zranienia oraz choroby w czasie świąt odbierane są jako zapowiedź kłopotów ze zdrowiem. Myśliwi tego dnia tradycyjnie udają się na polowanie, którego pomyślny wynik zapewni opiekę na cały rok patrona łowiectwa św. Huberta. Istnieje także przesąd, aby spróbować każdej z dwunastu wigilijnych potraw aby nie zabrakło jej w następnym roku. Niektórzy pozostawiają w portfelu łuski z karpia, które mają przynieść szczęście. Na wsi opłatek z wigilijnego stołu, a także potrawy, podawano bydłu i koniom, czasem nawet wprowadzając je do izby. Karmienie potrawami przygotowywanymi na Wigilię miało zabezpieczać inwentarz przed urokami czarownic i guślarek. A o północy gospodarz udawał się do obory, bo według tradycji zwierzęta mówiły wówczas ludzkim głosem.
 Ważnym polskim zwyczajem, szczególnie lubianym przez najmłodszych są kolorowo strojone choinki, pod którymi pojawiają się prezenty. Co do tego kto je przynosi zdania są podzielone: jedni utrzymują, że to powtórna po 6 grudnia wizyta św. Mikołaja, a inni, że tym razem sprawy w swoje ręce wzięły anioły.
 Po Wigilii większość Polaków udaje się na pasterkę, czyli uroczystą mszę o północy. Później do świętowania zostają nam jeszcze dwa dni: 25 grudnia, czyli Boże Narodzenie, i 26 grudnia, czyli dzień św. Szczepana męczennika. Oba dni są w Polsce dniami wolne od pracy.

   Stany Zjednoczone
Święta w USA trwają tylko jeden dzień – rozpoczynają się i kończą 25 grudnia. Wigilia i post nie są tam znane, a drugi dzień Bożego Narodzenia jest normalnym dniem pracy. Cały okres przedświąteczny, który zaczyna się w dzień po największym święcie Ameryki – Święcie Dziękczynienia (czwarty piątek listopada) jest właściwym okresem świąt – święta przed świętami. Najbardziej odczuwa się to na ulicach miast i w sklepach, gdzie pełno jest sztucznego śniegu, św. Mikołajów, sań zaprzężonych w renifery i rozbrzmiewających z głośników kolęd. Ludzi ogarnia szał kupowania gwiazdkowych prezentów – najpierw wykupują co się da, a po świętach oddają z powrotem. Tradycja nakazuje otwierać prezenty w wieczór Bożego Narodzenia, ale już po skromnym śniadaniu, zazwyczaj u dzieci zwycięża ciekawość i niespodzianki zostają rozpakowane. Oczywiście obowiązkowo jest choinka, stroiki na drzwiach i tradycyjny pieczony indyk.

   Szwecja
Okres Bożego Narodzenia rozpoczyna się tutaj podobnie jak w Polsce, czyli z pierwszym dniem Adwentu – na 4 tygodnie przed Wigilią i trwa aż do 13 stycznia. Ośnieżona o tej porze roku Szwecja ma prawdziwie świąteczną aurę. Do bożonarodzeniowych zwyczajów w tym kraju należy dekorowanie domostw świątecznymi ornamentami: figurkami św. Mikołaja, aniołkami, gwiazdkami. Szczególnie uroczyście obchodzi się dzień 13 grudnia – tzw. Świętą Łucję. Wczesnym rankiem tego dnia wyrusza pochód dzieci-przebierańców. Dziewczynki ubierają się w proste, białe, długie sukienki. Niektóre z nich mają na głowie koronę ze świeczek, inne srebrny łańcuszek, a w rękach trzymają świeczki. Chłopcy przebierają się za krasnale i pierniczki, lub zakładają długie koszule z papierowym, białym rożkiem na głowie, a w ręku mają gwiazdę. Tradycyjnymi smakołykami są pierniczki i szafranowe bułeczki o różnych kształtach. Kilka dni przed odbywającą się 24 grudnia Wigilią dekoruje się świąteczne drzewko – najczęściej prawdziwymi świeczkami oraz zabawkami ze słomy i siana.
 Dzień przed uroczystą wieczerzą rodzina spotyka się wspólnie na tzw. „dopp i grytan”, gdzie spożywają specjalnie na ten cel upieczony chleb maczany w podgrzanym sosie.
 Wigilia luterańska nie jest postna – na stole znaleźć można śledzie przyrządzane na różne sposoby, wędzonego łososia i węgorza, pieczone prosię, galaretkę cielęcą, kiełbaski, pasztety, szynkę i małe kulki z mielonego mięsa, różnego rodzaju kapusty oraz mnóstwo słodkości. Tradycyjną skandynawską potrawą wigilijną jest ryż z migdałami. Na świątecznym stole nie może zabraknąć także pierników domowego wypieku. Jedyną postną potrawą jest tzw. lutfisk – specjalnie przyrządzona i podana ryba. Po kolacji przychodzi czas na mikołajkowe (lub krasnoludkowe) prezenty, śpiewy i tańce wokół choinki. Obfitość szwedzkiej Wigilii to nawiązanie do czasów pogańskich i składania darów pogańskim bożkom, podobnie jak zapalanie świec. Z drugiej zaś strony choinka, prezenty, Pasterka oraz poranna msza pierwszego dnia świąt, nawiązują do tradycji chrześcijańskiej.

   Włochy
We Włoszech tradycja bożonarodzeniowa jest nierozerwalnie związana z religią chrześcijańską. Przed Wigilią obowiązuje ścisły post, a święta rozpoczynają się 24 grudnia uroczystą wieczerzą. Tradycyjne potrawy to: ryby, sałatki, słodycze i owoce. Tego dnia nie jada się mięsa. Bożonarodzeniowe słodycze to głównie ciasteczka nadziewane figami i orzechami. Oczywiście najwięcej radości mają dzieci
– oprócz świętego Mikołaja, czyli Babbo Natale, niektóre czekają na czarownicę, Befanę, która roznosi prezenty. Jak głosi włoska legenda Trzej Królowie zatrzymali się w chacie czarownicy, by spytać o drogę do Betlejem. Zachęcali ją, aby przyłączyła się do nich, lecz ona odmówiła. Pasterza, który namawiał ją do złożenia hołdu Dzieciątku też nie posłuchała. W nocy zobaczyła na niebie olśniewające światło. Wówczas pożałowała, że nie wyruszyła z wędrowcami. Zebrała więc zabawki swego dziecka i pobiegła szukać Trzech Króli i pasterza. Od tego czasu co roku szuka Dzieciątka i Trzech Króli bez skutku. Zostawia więc te zabawki grzecznym dzieciom, niegrzecznym zaś daje węgielki.

Tags: dookoła świata