Prowadzona na coraz większa skalę hodowla zwierząt wymaga szczególnych warunków higienicznych. Jednym z elementów higieny jest walka ze szkodnikami, a w szczególności muchami. Szkodliwość owadów w przemysłowej produkcji drobiu stanowi od wielu lat poważny problem. Są one bowiem przenosicielami wielu niebezpiecznych dla ludzi i zwierząt chorób, mogących przynieść katastrofalne skutki.

 W przyrodzie występuje wiele gatunków muchówek pospolicie nazywanych muchami. Najczęściej spotykanymi jest mucha domowa, która jest gatunkiem kosmopolitycznym. Można ją spotkać w bezpośrednim otoczeniu zbiorowisk ludzkich. Muchy doskonale adoptują się również do warunków, jakie panują w budynkach inwentarskich, ponieważ znajdują tam dogodne warunki do bytowania i rozwoju. Pod względem sanitarnym największe znaczenie oprócz muchy domowej mają: mucha plujka (Calliphora vomitoria), mucha zielona (Lucilla sericata), mucha szara mięsna (Wohlfahrtia magnifica) oraz występujące na pastwiskach muchy ssące: bolimuszka (Stomoxys calcitrans) i mucha bydlęca (Lypersia irritans).
 Mucha domowa (Musca domestica) jako owad synatropijny i zoofilny jest najbardziej powszechna i uciążliwa. W formie imaginalnej atakuje ludzi i zwierzęta, zlizuje pot, wydzielinę błon śluzowych i ran. Niepokojąc zwierzęta powoduje zaburzenia w przyjmowaniu pokarmu, wpływając na zakłócenie ich wzrostu i zmniejszenie przyrostów masy ciała oraz wydajności. W pomieszczeniach mieszkalnych i gospodarskich widoczne są już w maju, ale w większych ilościach można je spotkać latem w lipcu i sierpniu. Wyglądem różni się od innych muchówek tym, że ma czerwono-brunatne oczy, szary tułów z czterema podłużnymi jasnymi liniami oraz odwłok z czarnym paskiem po stronie grzbietowej.
 W rozwoju muchy wyróżnić można 4 stadia rozwojowe: jajo, larwa, poczwarka oraz osobniki dorosłe. Muchy składają drobne, białe jaja (1-1,5 mm) na wilgotnych powierzchniach tj. śmieci, odpady kuchenne, w odchody zwierząt i ludzi, z których po 8 – 15 godzinach wylęgają się larwy, zwane czerwiem. Larwy muchy domowej odżywiają się rozkładającymi się substancjami organicznymi, szybko rosną i zmieniają siedlisko swojego bytowania w półpłynną masę. Starsze larwy żerują tuż pod powierzchnią kału, gnojowicy lub obornika i są bardzo wrażliwe na światło, substancje i środowisko kwaśne oraz brak tlenu, natomiast odporne na wahania temperatury. Tuż przed przepoczwarzeniem dorosłe larwy przechodzą z wilgotnego środowiska do bardziej suchego, gdzie przekształcają się w poczwarki zamknięte. Po 5 dniach z poczwarek (bobówek) wychodzą dorosłe osobniki, które już po 24 godzinach mogą łączyć się w pary. Dziesięciodniowe owady osiągają dojrzałość płciową i są zdolne do dalszego rozmnażania. Samica kopuluje jeden raz w życiu, natomiast samce mogą połączyć się wiele razy z różnymi samicami. Muchy są również bardzo płodne. Samica w ciągu życia składa ok. 600 jaj, w 5-6 porcjach po około 100 sztuk. Czas rozwoju jednego pokolenia muchy wynosi od kilkunastu dni do dwóch miesięcy i w znacznej mierze zależy od temperatury otoczenia, podobnie jak jej aktywność. Przy temperaturze 7-8°C są nieruchliwe, przy 9°C już chodzą, a w temperaturze 12°C i wyższej latają. Owady te latem żyją 30 dni, zimą w postaci poczwarek lub jako osobniki dorosłe, nie odżywiając się i nie rozmnażając, mogą przetrwać tylko w pomieszczeniach zamkniętych.
 Muchy domowe i inne muchy synantropijne są ważnym szkodnikiem o znaczeniu sanitarnym, bowiem są wektorem wielu drobnoustrojów chorobotwórczych. Siadając na produktach żywnościowych, odchodach, padlinie z łatwością przenoszą na swoim ciele z jednego miejsca na drugie bakterie duru brzusznego i rzekomego, gruźlicy, czerwonki, czynniki chorobotwórcze poliomelitis oraz formy inwazyjne pasożytów. Owady te mogą być również żywicielem pośrednim niektórych tasiemców i nicieni.

Zwalczanie much
Zwalczanie szkodliwych owadów należy prowadzić jednocześnie różnymi metodami, tj. biologicznymi, mechanicznymi, fizycznymi oraz chemicznymi, a także poprzez szereg działań profilaktyczno-higienicznych. Sukces każdej metody zwalczania much zależy od właściwego wdrożenia metod zapobiegawczych, które polegają na przestrzeganiu ogólnych zasad higieny w pomieszczeniach mieszkalnych, inwentarskich, gospodarskich oraz produkcyjnych.
 Zabiegi profilaktyczne mają na celu niedopuszczenie do wtargnięcia szkodników do pomieszczeń inwentarskich, a także zapobieganie ich masowemu rozmnażaniu m.in. poprzez ograniczenie dostępu do wody, pokarmu oraz do miejsc, w których może nastąpić ich rozwój. Należy również przestrzegać zasad higieny w pomieszczeniach inwentarskich, a w szczególności kontrolować stan sanitarny karmideł, poideł i ich okolic, a także śmietników oraz miejsc składowania pomiotu. Wszelkie resztki żywności, śmieci domowe oraz inne odpady powinny być przechowywane w szczelnych opakowaniach, z których powinny być jak najszybciej usuwane. Warto również pamiętać o zabezpieczeniu obiektu przed wnikaniem owadów, poprzez zakładanie siatek o drobnych oczkach w otworach okiennych, czy zastosowaniu kurtyn w otworach wejściowych.
 Przy dużych populacjach, jakie mogą rozwijać w pomieszczeniach inwentarskich, konieczne jest zwalczanie owadów przy zastosowaniu metod chemicznych niszczenia much. W metodzie tej stosowane są preparaty owadobójcze w różnych formach użytkowych: najczęściej są to preparaty do opryskiwania powierzchni, zamgławiania, zadymiania, fumigacji oraz różnego rodzaju pułapek, proszków, past, żeli i lakierów. W zależności od sposobu wnikania do ciała owada wyróżnić natomiast można insektycydy kontaktowe (przenikające przez powłoki zewnętrzne owada), pokarmowe (wchłaniane przez przewód pokarmowy) oraz oddechowe (wnikające przez układ oddechowy). Generalnie zasadą jest stosowanie w tym samym czasie preparatów przeciwko larwom i owadom dorosłym, zawierających odmienne substancje aktywne. Stosując tą metodę walki z muchami należy pamiętać o stosowaniu przemiennym insektycydów, ponieważ owady wytwarzają rasy oporne na różne środki owadobójcze i nie są przez nie niszczone.
 Metody chemiczne zwalczania owadów należą do najskuteczniejszych i najwygodniejszych, jednak podczas ich stosowania należy pamiętać o tym, że środki chemiczne stosowane w tego typu dezynsekcji stanowią zagrożenie dla środowiska naturalnego, dlatego nie powinno się ich nadużywać. Stosowanie preparatów chemicznych wymaga również uważnego ich stosowania w budynkach inwentarskich, aby uniknąć skażenia poideł, karmideł czy miejsc składowania paszy.
 Metody mechaniczne polegają na stosowaniu różnego rodzaju pułapek lepowych w formie pasków, sznurków, papierowych i kartonowych pudełek pokrytych substancją klejącą. Od dawna bardzo popularne są papierowe paski, na których muchy siadając w celu odpoczynku, przyklejają się. Aby podnieść ich skuteczność na pasku papierowym lub kartoniku zamieszczają obrazki skupionych w jednym miejscu much, co dodatkowo działa przyciągająco na muchy. Zwykle metody mechaniczne stosowane są w połączeniu z metodami biotechnicznymi, gdyż pułapki oprócz odpowiedniego zabarwienia, zawierają zwykle różnego rodzaju substancje zwabiające owady. Najczęściej są to feromony płciowe (tricosen) lub atraktanty pokarmowe (etanol, cukier, miód, mleko w proszku). Innym rodzajem pułapek są pułapki stożkowe, które są tak wykonane, że ich przykrywka ma kształt stożka, z otworem na szczycie. Pułapki tego typu najczęściej wyposażone są w atraktant pokarmowy, którym jest zwykle węglan amonu zmieszany z drożdżami. Oprócz pułapek lepowych i stożkowych wymienić można pułapki naczyniowe, które składają się z naczynia wypełnionego płynem wabiącym, w którym giną zwabione muchy. Naczynie jest wyposażone w specjalną przyciemnianą od spodu pokrywę, w kształcie wypukłej kopuły. Owady siadając na nią, przechodzą na jej spodnią stronę, a następnie przez lejek dostają się do naczynia z płynem, gdzie zostają złapane. W celu zwabienia much w tego rodzaju pułapkach stosuje się atraktant, np. w postaci rozdrobnionego mięsa lub feromony płciowe muchy domowej – tricosen.
 Metody fizyczne polegają na wykorzystaniu czynników fizycznych, jak np. promieni UV do wabienia much. Najpopularniejszym urządzeniem do niszczenia much są lampy owadobójcze, które zwabiają owady światłem o określonej długości fali i zabijają je prądem elektrycznym o napięciu 4 000-5 000 V. W celu zwiększenia skuteczności lamp owadobójczych, wykorzystuje się lepy nasączone feromonami płciowymi much, np. trikozenem lub heneikozenem. Metody te mogą mieć zastosowanie w pomieszczeniach inwentarskich. Ogólnie przyjmuje się, że lampy owadobójcze powinny być rozmieszczone w obiekcie w odległości 15 m od siebie, na wysokości ok. 1,5 m, co gwarantuje ich największą skuteczność. Przy ich rozmieszczaniu należy również uwzględnić miejsca namnażania owadów i źródła zapachu pokarmu oraz drogi przedostawania się much do wnętrza budynku. Nie należy umiejscawiać ich jednak za blisko otworów wejściowych, aby nie wabić owadów z zewnątrz.
 Metody biologiczne nie są tak skuteczne jak np. metody chemiczne, jednak nie wywierają negatywnego wpływu na zwierzęta, ludzi oraz środowisko, dlatego zaleca się ich stosowanie jako uzupełnienie innych metod walki z muchami. Metody biologiczne polegają na wykorzystywaniu naturalnych substancji odstraszających, znajdujących się w niektórych roślinach, takich jak mięta pieprzowa, bez czarny, czy lawenda, które można sadzić w otoczeniu budynków inwentarskich. Inną biologiczna metodą walki z inwazją much jest wykorzystanie organizmów pożytecznych do redukcji liczebności populacji muchy domowej. Takim naturalnym wrogiem muchy domowej jest inna muchówka – Ophyra aenescens, która należy do tej samej rodziny Muscidae co mucha domowa. Osobniki dorosłe Ophyra aenescens są błyszcząco czarne i o 1/3 mniejsze od muchy domowej. Ich jaja i larwy przypominają wyglądem jaja i larwy muchy. Podobnie jak u much, rozwój Ophyra aenescens jest szybki i w temperaturze 27°C kończy się po 14-19 dniach. W środowisku naturalnym osobniki dorosłe zajmują te same siedliska, co muchy, jednak są znacznie mniej aktywne. W budynkach inwentarskich larwy obu muchówek żerują i rozwijają się w tych samych warunkach, w rozkładającym się materiale roślinnym lub nawozie. Wrogość Ophyra aenescens w stosunku do muchy domowej polega na tym, że ich larwy stają się mięsożerne, przez co atakują i zjadają czerw much, nawet gdy w pobliżu jest inny pokarm. Potrafią tak obniżyć liczebność szkodliwych much, że nie stanowią one większego problemu higienicznego w budynku inwentarskim.
 Należy pamiętać, że biologiczna metoda zwalczania owadów z wykorzystaniem drapieżnych much będzie szczególnie skuteczna wtedy, gdy zostanie włączona w system integrowanej metody zwalczania szkodników, czyli połączoną z metodą chemiczną, mechaniczną bądź fizyczną.

Tags: higiena