Drożdże (Sachraromyces cerevisiae) należą do jednokomórkowych grzybów z klasy workowców, rozmnażających się przez pączkowanie. Od wieków miały bardzo duże znaczenie gospodarcze, dziś zaś należą do mikroorganizmów najczęściej stosowanych i eksploatowanych przez współczesny przemysł biotechnologiczny, biofarmaceutyczny, chemiczny, paszowy oraz rolno-spożywczy. Ich uniwersalność i unikalne właściwości biochemiczne sprawiły, że już 6 000 lat p.n.e. drożdże były wykorzystywane przez Sumeryjczyków do ważenia piwa. 
 

W środowisku naturalnym drożdże występują dość powszechnie. Można znaleźć je na ziarnach zbóż, winogronach, w paszach (kiszonki, siano, śruty), a nawet w wodzie oraz glebie. Znanych i opisanych zostało około 60 różnych rodzajów drożdży, z których niewiele jest pożytecznych dla człowieka, kilka jest patogennych, a przeważnie jako saprofity są obojętne dla ludzi i zwierząt.
 Drożdże są organizmami tlenowymi, ale powszechnie wykorzystuje się ich zdolność do wzrostu w warunkach beztlenowych. W sytuacji tej potrafią przekształcić swój metabolizm i przeprowadzać fermentację alkoholową. Wykazują zdolność do fermentowania zarówno takich jedno- i dwucukrów takich jak: glukoza, fruktoza, galaktoza, maltoza i sacharoza, jak to czynią drożdże z rodzaju Saccharomyces, jak również cukrów złożonych: skrobię i dekstryny (Endomycopsis fibuliger) oraz ksylozę (Candida tropicalis), a nawet oleje roślinne i tłuszcze zwierzęce (Yarrowia lipolityca).
 Najbardziej rozpowszechnione są kultury Saccharomyces cerevisiae. Służą do produkcji drożdży piekarskich, winiarskich i piwowarskich, jak również drożdży paszowych i produktów drożdżopochodnych.
 Od ponad 100-tu lat drożdże, jako produkt odpadowy w procesie warzenia piwa, znalazły zastosowanie w żywieniu zwierząt gospodarskich. Początkowo stosowano drożdże piwne, pod postacią gęstwy drożdżowej. Z powodu jednak szybkiego psucia się surowca, zaprzestano ich stosowania w żywieniu zwierząt gospodarskich. Dziś produkuje się drożdże piwne w suchej postaci, co umożliwia ich długie przechowywanie, wygodę w dozowaniu i skarmianiu, a przede wszystkim dostarczać zwierzętom hodowlanym cennych składników odżywczych. Wykorzystywane są głównie jako bogate źródło witamin z grupy B, niektórych biopierwiastków, enzymów, a przede wszystkim łatwo przyswajalnego białka, co ma istotne znaczenie wobec zakazu stosowania jako komponentu pasz, mączek pochodzenia zwierzęcego. Badania żywieniowe potwierdziły korzystny wpływ drożdży na florę przewodu pokarmowego, a także stymulacje wzrostu i rozwoju młodych zwierząt oraz ich zdrowotność i produkcyjność.
 Drożdże stanowią szczególnie cenny dodatek białkowy do pasz dla drobiu. Ich skład chemiczny przedstawia się następująco: 89,3% stanowi sucha masa, 45-46% białko ogólne, 2-8% tłuszcz surowy i ok. 2% włókna surowego. Białko jest szczególnie cenne z uwagi na dużą ilość lizyny. W żywieniu drobiu 1 kg drożdży zawiera: 13,11 MJ EM; 31,6 g lizyny i 11,6 g metioniny z cystyną. W standardowych drożdżach sporo jest makroelementów. I tak, wapń powinien stanowić 0,5%, fosfor 1,43%, magnez 0,14%, a siarka 0,32%. Spośród mikroelementów należy wymienić m.in.: żelazo - 90-120 mg/kg, cynk – 92 mg/kg, mangan – 140 mg/kg, miedź – 10-12,6 mg/kg, oraz kobalt – 1422  g/kg. Drożdże zawierają również sporo witamin, szczególnie witaminy B2 (46,1 mg/kg) i B6 (32,3 mg/kg), mniej B1 i B12, a ponadto kwas foliowy, linolowy, nikotynowy, pantotenowy i inne składniki biologicznie czynne. W drożdżach znajduje się szereg związków bio-aktywnych o działaniu pro-zdrowotnym, jak np. enzymy, L-karnityna, selen oraz naturalny antybiotyk – malucidin.

Probiotyczne działanie drożdży

 Drożdże wykazują także działanie probiotyczne, poprzez hamowanie rozwoju patogenów, z którymi drożdże konkurują o dostęp składników pokarmowych. Oligosacharydy drożdży, takie jak mannany i beta-glukany, wyizolowane z ich ścian komórkowych, stanowią grupę związków o szerokim spektrum działania, nadającym drożdżom działanie prebiotyczne. Dzięki powiązaniu mannanów z różnymi związkami biologicznie czynnymi, jak lipidy, glikoproteiny czy chityna, ściany komórkowe drożdży cechują się szczególnie stabilną i rozbudowaną strukturą o właściwościach silnie wiążących wodę oraz bakterie patogenne i toksyny grzybowe. Patogeny i toksyny wiążą się z cząsteczkami mannozy znajdującymi się w ścianach komórkowych drożdży i zostają unieszkodliwione lub wydalone z kałomoczem. Mannanooligosacharydy nie ulegają rozkładowi w przewodzie pokarmowym ptaków, przedostając się do końcowych jego odcinków i stanowią potencjalny substrat dla mikroorganizmów. Węglowodany z grupy oligosacharydów są wykorzystywane przez bifidobakterie oraz bakterie kwasu mlekowego, natomiast bakterie chorobotwórcze oraz niektóre gram ujemne nie posiadają takich zdolności. Ogranicza to rozwój mikroorganizmów chorobotwórczych oraz zwiększa ilość pożądanych bakterii kwasu mlekowego. Ich działalność z kolei pozwala na obniżenie odczynu pH przewodu pokarmowego, co dodatkowo eliminuje bakterie patogenne wrażliwe na niskie pH. Wpływa to zatem na namnażanie się korzystnej mikroflory w jelitach i zapobiega rozwojowi flory patogennej, odpowiedniej za powstawanie biegunek.

Wspomaga układ odpornościowy

 Wykorzystanie drożdży i produktów pochodzenia drożdżowego w początkowym okresie życia drobiu jest wręcz konieczne, ze względu na pobudzanie i wspomaganie układu odpornościowego, korzystne działanie na florę bakteryjną przewodu pokarmowego, zapobieganie infekcji jelit, wspomaganie procesów trawiennych, przyśpieszenie rozwoju przewodu pokarmowego, poprawę mikrobiologicznej i enzymatycznej równowagi w przewodzie pokarmowym, lepsze przyrosty masy ciała oraz niższe upadki. Obserwuje się ponadto istotną poprawę zdrowotności i odporności, a także zmniejszenie infekcji i ograniczenie występowania biegunek wywołanymi takimi bakteriami chorobotwórczymi jak np. Escherichia coli, Salmonella oraz chronią przed toksynami grzybowymi. Drożdże zawierają własny, naturalny antybiotyk – malucidin, który m.in. hamuje wzrost czynników chorobotwórczych. Zapobieganie biegunkom będącym poważnym zagrożeniem dla rosnących ptaków polega na regulacji dopływu wody do światła jelita przez wpływ na transport chlorku sodu (NaCl).
 Drożdże zaleca się podawać w paszy nie tylko młodym i rosnącym, ale również także dorosłym ptakom. Ze względu na unikalny skład białka, mikroelementów i witamin, dodatek drożdży do pasz dla drobiu ma wpływ na poprawę jakości mięsa oraz jaj. „Blade” mięso drobiu i jasne żółtka jaj to właśnie wynik niewłaściwego żywienia ptaków, w tym niedobór naturalnych witamin i pełnowartościowego (zawierającego wszystkie niezbędne aminokwasy) białka. Drożdże wyrównują te niedobory. Najnowszym produktem drożdżowym, który oferuje przemysł paszowy, są drożdże Phaffia wytwarzające astaksantynę (czerwony pigment), korzystnie oddziałującą na barwę żółtka jaja lub mięsa brojlerów.

Unieszkodliwianie toksyn

 Wiele uwagi poświęca się także tematyce wiązania toksyn grzybowych przez drożdże i preparaty drożdżowe. W wielu doświadczeniach wykazano, że preparaty drożdżowe mają silne właściwości unieszkodliwiania toksyn grzybowych. Szacuje się, że ok. 60% ziarna kukurydzy i pszenicy jest porażone grzybami pleśniowymi, głównie z rodziny Fusarium. Drożdże zapobiegają wchłanianiu ich metabolitów w jelicie cienkim. Jednocześnie pobudzają układ odpornościowy ptaków, co ma szczególne znaczenie w przypadku żywienia młodych ptaków. I tak odtruwanie przy pomocy preparatów drożdżowych, jak wykazano doświadczalnie, trwa zaledwie kilkanaście minut, gdy przy zastosowaniu zeolitów lub glinokrzemianów, czas ten wydłuża się do kilkunastu godzin. Ponadto, do odtrucia takiej samej ilości toksyn grzybowych potrzeba 6-8 razy więcej zeolitów niż drożdży. Drożdże w żywieniu drobiu stosuje się również jako dodatki smakowo-zapachowe, intensyfikatory smaku, dodatki odżywcze, komponenty odżywek, modulatory cech funkcjonalnych żywności oraz składniki wzbogacające żywność (jaja, mięso) w aminokwasy, witaminy i mikroelementy.

Jaka postać drożdży?

 Drożdże dodawane do pasz mogą być w postaci granul lub proszku, najczęściej to drobne kuleczki o średnicy 1-2 mm – otoczkowane – zalecane do wszystkich rodzajów pasz dla drobiu – w tym granulowanych i premiksów. Dzięki otoczkowaniu są odporne na wysokie temperatury występujące podczas granulacji (do 82°C). W żywieniu drobiu, drożdże najczęściej są dodawane do mieszanek paszowych w ilości od 2 do 8%. Zaleca się jako maksymalny udział drożdży w mieszankach dla młodych indyków – 5%, zaś dla brojlerów i dorosłych indyków – 8%. W przypadku kur niosek – 7%, podobnie kurczaków brojlerów.
 Przy stosowaniu drożdży w paszach dla drobiu należy się kierować ich składem chemicznym, głównie zawartością białka, witamin z grupy B, a także makroelementów i pierwiastków śladowych. Przy normowaniu pasz dla młodych indyków (szybko rosnących) uwzględnia się 14 aminokwasów, a dla pozostałych grup indyków tylko 5 aminokwasów niezbędnych (lizyna, metionina, cystyna, tryptofan i treonina).

Ważny rodzaj drożdży

 Preparaty produkowane na bazie drożdży dzieli się na te zawierające żywe kultury drożdży oraz martwe, suszone metodą rozpyłową, drożdże. Należy podkreślić, że głównym celem stosowania w żywieniu drobiu drożdży martwych jest uzyskanie źródła wysokowartościowego białka, witamin i minerałów. Wykazują one także pewne działanie prebiotyczne. Żywe kultury drożdży natomiast, wykazują zarówno działanie prebiotyczne, jak i probiotyczne. Chcąc w pełni poznać drogocenne właściwości drożdży, należy zapoznać się z głównymi ich składnikami. Najważniejsze z nich znajdują się w ścianach komórek drożdży, zatem dopiero ich uszkodzenie prowadzi do pełnego wykorzystania składników przez organizm. Mimo, iż każdy z tych elementów wykazuje odrębne działanie, to razem, w preparacie drożdżowym daje czasem zaskakujące efekty.
 Mannany to oligosacharydy pełniące rolę prebiotyków. Nie strawione przez zwierzęta, przedostają się do jelit, gdzie są pobierane przez bakterie kwasu mlekowego (Lactobacillus). Te gwałtownie rosnąc prowadzą do eliminacji patogenów (np. Salmonelli, E. coli, Clostridium), uniemożliwiając im przyleganie do błony śluzowej. Dodatkowo lektyny bakterii patogennych wiążąc się z mannanami, jako nie strawione cząsteczki są wydalane z kałem.
 Betaglukany z kolei, pełnią rolę odtruwającą od toksyn grzybowych, poprzez zapobieganie wchłanianiu metabolitów grzybów w jelicie cienkim. Tworząc wielką sieć, adsorbują na swojej powierzchni większość mykotoksyn z pasz.

Drożdże jak chelaty

 Ostatnio coraz częściej w handlu można spotkać się z preparatami drożdżowymi wzbogaconymi w makroelementy i pierwiastki śladowe. W określonych warunkach inkubacji, drożdże można wzbogacać w takie pierwiastki jak wapń, magnez, sód i potas. Drożdże ponadto, łatwo bioakumulują sole miedzi, litu, selenu, cynku oraz chromu. Szczególnie z tym ostatnim wiązane są duże nadzieje, gdyż jest on pierwiastkiem śladowym, niezbędnym do prawidłowego metabolizmu glukozy, insuliny, kwasów tłuszczowych, białek oraz wzrostu masy mięśniowej. Sądzi się, że jego odpowiednia podaż może wywierać wpływ na redukcję otłuszczenia tuszy.
 Drożdże wzbogacone w mikroelementy w organizmie ptaka zachowują się jak chelaty. W wyniku skarmiania organicznych form mikroelementów ma miejsce lepsze ich przyswajanie i wykorzystanie, co ma duże znaczenie, zarówno fizjologiczne jak i ekologiczne. Ograniczeniu bowiem ulega skażenie środowiska przez pozostałości metali.

Sprawdzona jakość

 Warunkiem uzyskania lepszych efektów produkcyjnych jest zastosowanie preparatów drożdżowych sprawdzonej jakości. Skarmianie bowiem złych jakościowo produktów drożdżowych jest przyczyną braku efektów produkcyjnych, a w niektórych przypadkach komplikacji zdrowotnych ptaków. Tylko dobrze dopracowana technologia przetwórstwa wraz z kontrolą jakości produktów pozwala na uzyskanie preparatów drożdżowych o wysokich standardach. Na rynku krajowym działają tacy sprawdzeni producenci i dystrybutorzy preparatów zawierających drożdże jak: InterYeast, Alltech, Polmarche Nutrition itd.
 Zaopatrując się w drożdże niewiadomego pochodzenia, hodowca powinien zwracać baczną uwagę na ich jakość. Na naszym rynku spotykane już były partie drożdży zawierających dodatek melamimy lub mocznika, dodawanych w celu podniesienia deklarowanych zawartości w nich białka. Drożdże mogą też zawierać wysoki poziom dioksyn lub innych niebezpiecznych dla zdrowia substancji, przedostających się do produktu końcowego podczas suszenia oparami przy użyciu różnego rodzaju paliw. Bezpieczne suszenie drożdży, metodą rozpyłową powinno być wykonywane przy użyciu pary wodnej pod wysokim ciśnieniem.
 Innym problemem, który może spotkać hodowcę przy zakupie drożdży jest wysoki poziom zanieczyszczeń mikrobiologicznych. Szereg prób drożdży, przebadanych przez niezależne laboratoria nie spełnia podstawowych kryteriów dotyczących bezpieczeństwa mikrobiologicznego pasz lub dodatków paszowych.
 Wartym zwrócenia uwagi oraz stosunkowo łatwym do zbadania przez kupującego jest poziom pH nabywanych drożdży. Często drożdże wykazują kwasowość (pH) rzędu 4-5. Prawidłowy poziom powinien wahać się w granicach od 5,2 do 6,5. Wyższa kwasowość drożdży powoduje znaczne obniżenie ich jakości organoleptycznej oraz zakwaszenie innych materiałów paszowych, do których są one dodawane. Gwarantem i dowodem na wysoką jakość sprzedawanych drożdży jest okazanie przez producenta lub sprzedawcę Certyfikatu Jakości. Stanowi on dla klienta gwarancję bezpieczeństwa nabywanych produktów.

Tags: żywienie drobiu