Woda o właściwych parametrach wywiera wpływ na stan zdrowotny oraz produkcyjność drobiu. Zakładając, że woda jest czysta w swoim źródle, istotnym jest, aby była ona taka sama w całym systemie pojenia, zanim wypiją ją ptaki. Z tych względów, dbałość o stan sanitarny systemów pojenia powinna być istotnym elementem dobrej praktyki produkcyjnej na fermach drobiu.

 Ptaki powinny mieć możliwość pobierania wody w każdej chwili przez całą dobę. Jest to możliwe tylko przy stosowaniu poideł automatycznych. Ten sposób pojenia jest powszechny we współczesnym chowie wielkostadnym. W przypadku chowu drobiu rozróżnia się poidła kropelkowe (smoczkowe) z miseczkami lub bez, oraz dzwonowe. Wybór odpowiedniego systemu zależy od gatunku i typu użytkowego ptaków. Poidła kropelkowe najczęściej przeznaczane są do pojenia kurcząt brojlerów oraz kur niosek. Nie sprawdzają się w przypadku chowu indyków, dla których najodpowiedniejsze są poidła dzwonowe. Poidła dla tych ptaków powinny być tak skonstruowane, aby indyki widziały lustro wody.

Przede wszystkim bezpiecznie

 Systemy pojenia powinny być wykonane z materiałów o wysokiej jakości (np. stal nierdzewna, tworzywa sztuczne o dużej wytrzymałości). Powierzchnie wszystkich elementów muszą być gładkie, bez naroży i ostrych krawędzi. Budowa poideł, tak smoczkowych jak i dzwonowych, powinna zapewniać ptakom bezpieczeństwo, maksymalną higienę oraz brak miejsc, gdzie mógłby się osadzać kamień, brud i zanieczyszczenia. 


 W Polsce, zagadnienia związane z higieną wody reguluje Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia ludzi (Dziennik Ustaw nr 61 z 2007 r.). Zgodnie z tym rozporządzeniem woda będzie bezpieczna dla zdrowia ludzi i zwierząt, jeżeli będzie wolna od mikroorganizmów chorobotwórczych i pasożytów oraz od wszelkich substancji chemicznych w ilościach zagrażających zdrowiu. W rozporządzeniu tym można znaleźć wymagania mikrobiologiczne i chemiczne, jakim woda powinna odpowiadać.

Po skończonym rzucie dezynfekcja

 Jakość wody używanej do pojenia ptaków ma zasadniczy wpływ na ich produkcyjność. Liczne badania wskazują, że utrzymywanie jakości wody zadawanej ptakom na właściwym poziomie, znacznie ogranicza problemy związane z biegunkami. Z tych względów, wszystkie linie pojenia należy dokładnie zdezynfekować wewnątrz, po skończonym rzucie brojlerów.

Biofilm i kamień

 I tak, zawartość mikroorganizmów może wpływać niekorzystnie na ptaki. Ponadto, właściwości chemiczne, np. nieodpowiednia twardość, nadmiar jonów żelaza lub wapnia itp. mogą utrudniać wchłanianie mikroelementów, lekarstw lub szczepionek. Takie dodatki mogą być efektywnie dozowane wraz z wodą pitną, ale stymulują powstawanie w instalacji wodnej warstwy polisacharydowej, inaczej zwanej biofilmem. Osad ten (biofilm) jest idealną pożywką dla wzrostu mikroorganizmów, a tym samym może stanowić drogę zakażenia dla ptaków. Poza tym, składniki mineralne zawarte w wodzie (np. wapń) tworzą w systemach pojenia osady, odkładając się w postaci kamienia. Takie osady są doskonałym siedliskiem (miejscem do osadzania się) potencjalnie szkodliwych mikroorganizmów. Ponadto, wysoka temperatura w kurniku oraz niski przepływ wody w pierwszym okresie życia ptaków szczególnie stwarzają dogodne warunki do gwałtownego rozwoju glonów i bakterii w systemach pojenia. Obydwa rodzaje warstw: kamień i biofilm, skutecznie mogą blokować rurociągi lub smoczki, co powoduje ograniczenie przepływu wody oraz uniemożliwia prawidłowe rozprowadzanie dodatków aplikowanych w wodzie do picia. Wszystko to wskazuje, jak bardzo jest istotnym, aby często i systematycznie sprawdzać przepływ wody oraz stan poideł kropelkowych i porównywać ich wyniki z danymi producenta systemu pojenia.

System kropelkowy – optymalny

 Optymalnym pod względem higienicznym sposobem pojenia drobiu jest system kropelkowy. Woda podawana jest za pomocą specjalnie skonstruowanych smoczków zakończonych grzybkiem, na którym zatrzymuje się duża kropla wody. W takim systemie istnieje możliwość dezynfekcji podawanej wody dla całego stada, jak również dawkowanie i podawanie leków. Przy tym systemie pojenia, nie ma możliwości przedostawania się z dzioba resztek pokarmu do wody w pojemnikach. Resztki te powodują szybkie kwaśnienie wody i rozwój niebezpiecznej dla zdrowia ptaków flory bakteryjnej. Wszystkie zatem poidła dla ptaków typu rur, wanienek, misek itp. naczyń, w których znajduje się zastała i pełna gnijącej karmy i bakterii woda, powinny z naszych budynków inwentarskich jak najszybciej zniknąć.

Sprawdź drożność poideł

 Pierwszym krokiem prowadzącym do optymalizacji higieny systemu pojenia jest sprawdzenie wszystkich podłączonych do niego poideł. Często bowiem dochodzi do ich zatykania się, co ułatwia gromadzenie się w tych miejscach naturalnych osadów wapnia i żelaza. Można to zauważyć po wykręceniu np. smoczków, które często oblepione są szlamowatym, zielono-brązowym osadem. Taki nie usunięty osad może zatkać nie tylko poidło, ale również przewody doprowadzające wodę. W miejscach tych ponadto, gromadzą się różne mikroorganizmy, które następnie rozprzestrzeniają się w całym systemie pojenia.

Czyszczenie rur w standardzie

 Czyszczenie rur z osadów jest podstawowym zabiegiem prowadzącym do utrzymania wody w czystości. Zabieg ten powinien należeć do standardowej dezynfekcji kurnika. Trzeba przy tym pamiętać, że po zastosowaniu niektórych środków pozostają w rurach osady. Wówczas można wprowadzić do systemu oprócz roztworów kwaśnych, także zasadowe. Zaleca się stosowanie kwasu mrówkowego lub propionowego w stężeniu od 3 do 5%. Dobre efekty daje też wykorzystanie w czyszczeniu ługu sodowego, który można stosować w stężeniu do 3%.

Środki usuwające osady

 Najprostszym i najczęściej stosowanym środkiem odkażającym jest nadtlenek wodoru (woda utleniona). 2% roztwór tego związku pozostawia się wewnątrz systemu pojenia przez dobę, po czym rurociąg przepłukuje się czystą wodą. Po tym zabiegu można dodatkowo przeprowadzić antyseptykę roztworem wody i kwasu organicznego.
 Kiedy osadów jest dużo, należy zastosować odpowiednią kombinację środków kwaśnych i zasadowych. Podstawowa zasada to wprowadzenie kwasu i zasady oddzielnie. Pomiędzy ich stosowaniem należy system dokładnie przepłukać wodą. W instalacjach wykonanych z rur ocynkowanych nie można do czyszczenia używać kwasów ani środków zasadowych, gdyż oddziałują one korodująco. W takiej sytuacji rozwiązaniem jest dezynfekcja z wykorzystaniem wody utlenionej, którą, w zależności od stopnia zabrudzenia linii, używa się w stężeniu od 1 do 3%.

Higiena systemów pojenia w czasie cyklu produkcyjnego

 Linie, którymi doprowadzana jest woda do poideł dla drobiu powinno się czyścić także podczas cyklu produkcyjnego. Konieczna jest każdorazowa dezynfekcja po przeprowadzonych szczepieniach i podawaniu leków, jak również witamin podawanych rozpuszczonych w wodzie. Cukry, wchodzące w skład wielu leków, mogą stanowić doskonałą pożywkę dla bakterii oraz drobnoustrojów chorobotwórczych. Z tych względów, natychmiast po zakończeniu leczenia wodę do picia zakwasza się. Dezynfekcję trzeba przeprowadzać przy pomocy roztworu kwasu organicznego, który należy stosować zawsze zgodnie z zaleceniami producenta preparatu. Najczęściej jest to kwas mrówkowy, cytrynowy albo propionowy. Stosuje się je rozcieńczone wodą w stężeniu 0,3%. Najmocniejsze działanie antybakteryjne wykazuje kwas mrówkowy.
 Przy podawaniu substancji czyszczących można używać dozowników, które wykorzystywane są do podawania leków. Inny sposób to bezpośrednie wpompowanie do systemu uprzednio przygotowanego środka czyszczącego. Trzeba jednak wtedy pamiętać, że podczas pompowania roztworu wody i środka czyszczącego, wszystkie bolce w poidłach musza być wciśnięte, aby linia mogła zostać skutecznie oczyszczona z osadów. Środek czyszczący trzeba pozostawić w rurach przez mniej więcej dwie godziny (lub zgodnie z zaleceniami producenta). W tym czasie, w zależności od rodzaju systemu pojenia, można go przepompowywać w obiegu zamkniętym, lub przepuszczać przez instalację wodę wraz ze środkiem czyszczącym. Po zakończeniu procesu czyszczenia trzeba dobrze przepłukać całą linię czystą wodą.
 Czyszcząc regularnie systemy pojenia zapobiega się powstawaniu osadów w przewodach; często nie trzeba oczyszczać dodatkowo wody. Nie ma też potrzeby stosowania w nadmiarze środków czyszczących, gdyż nie będą spełniać swojej roli, przysporzą jedynie kosztów. Dłuższe stosowanie środków czyszczących ma uzasadnienie jedynie tam, gdzie występują np. biegunki.
 W handlu znajduje się szereg preparatów chemicznych pomocnych w utrzymaniu higieny w systemach doprowadzających wodę dla zwierząt. Ich działanie oparte jest najczęściej na nadtlenku wodoru. Niektóre z nich mogą być wzbogacone również w nano cząsteczki srebra; posiadają właściwości bakteriobójcze. Do najczęściej stosowanych preparatów, mających zastosowanie w higienie oraz dezynfekcji systemów pojenia należą: Lerasept FD 406, Aqua-Clean, System-Clean, Cid-Clean, Cid 2000, Steril-Clean, Instal-Clean, Acido-Clean, Oxidion, Ecocid S, Tornax Agro itp. Wszystkie one są nietoksyczne i w pełni podlegają biodegradacji. Mogą być stosowane zarówno do czyszczenia systemów pojenia bez obecności ptaków, jak i z ich obecnością. Przed zastosowaniem wymienionych preparatów należy zapoznać się z informacjami podanymi w ulotce przez producenta.
 Oprócz zanieczyszczeń w wodzie doprowadzanej rurociągiem do poideł, w systemach pojenia pojawiają się także zanieczyszczenia środowiskowe tj. odchody, ściółka, kurz, pył, pióra oraz resztki paszy. W sprzyjających warunkach (wysoka temperatura) mogą stanowić korzystne środowisko dla rozwoju mikroflory w wodzie pitnej.
 Odpowiednie żywienie oraz pojenie drobiu wodą spełniająca wymagania sanitarno-higieniczne, wpływa korzystnie na ich wzrost, rozwój i produkcyjność, a co za tym idzie na opłacalność produkcji, co nie jest bez znaczenia dla hodowcy.