W ostatnich latach prowadzono wiele badań dotyczących podniesienia wartości energetycznej mieszanek stosowanych w żywieniu zwierząt. Zwiększenie wartości energetycznej mieszanek paszowych dla drobiu umożliwia pełne wykorzystanie składników pokarmowych paszy i potencjału genetycznego współczesnych, szybko rosnących ptaków. Uważa się, że pozytywne efekty produkcyjne można uzyskać stosując natłuszczanie mieszanek przeznaczonych na drugi okres odchowu kurcząt, powodując rozszerzenie stosunku energetyczno-białkowego.

Ptaki dorosłe i starsze brojlery dobrze wykorzystują różne tłuszcze pochodzenia roślinnego i zwierzęcego. Jednakże do wzbogacania pasz w energię nadają się bardziej tłuszcze roślinne niż zwierzęce, z powodu lepszego wykorzystania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, występujących w tych tłuszczach.
Dodatek tłuszczu pozwala na zwiększenie wartości energetycznej mieszanek i wyrównanie jej do poziomu zapotrzebowania. Ponadto ptaki potrzebują w paszy określonej jakości tzw. niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT); są to kwas linolowy (C18: 2n-6) i kwas α-linolenowy (C18: 3n-3), będące prekursorami do syntezy odpowiednich długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych.
Badania prowadzone w ostatnich latach dowiodły, że poprzez dodatek tłuszczu można stosunkowo łatwo modyfikować skład niektórych kwasów tłuszczowych w tłuszczu tkankowym drobiu (głównie wielonienasyconych) oraz stosunek kwasów z rodziny n-6/n-3 w tuszkach drobiu.
Tłuszcz w mieszankach paszowych, poza zwiększeniem wartości energetycznej, zmniejsza jej pylistość, poprawia smakowitość i wykorzystanie. Wpływa także na cechy tłuszczu tkankowego ptaków, co może warunkować przydatność konsumpcyjną tuszek.
O wykorzystaniu i wartości energetycznej tłuszczy decyduje także: stosunek kwasów nasyconych do nienasyconych, rodzaj pozostałych składników mieszanki, całkowita zawartość tłuszczu i innych składników mieszanki, całkowita zawartość tłuszczu i innych składników, np. lecytyny, wapnia, magnezu w mieszance.
W wielu krajach o wysoko rozwiniętej hodowli drobiu wykonywane są liczne badania nad podnoszeniem wartości energetycznej paszy przez stosowanie w niej wysokoenergetycznego surowca, jakim jest tłuszcz zarówno pochodzenia roślinnego np. olej sojowy, jak i zwierzęcego np. łój wołowy, smalec wieprzowy, tłuszcz drobiowy. Zabieg ten pozwala na uzyskanie pozytywnych efektów produkcyjnych w przypadku brojlerów i niosek.
Rodzaj tłuszczu zawartego w paszy dla drobiu ma istotny wpływ na skład kwasów tłuszczowych frakcji lipidowej mięsa i jaj. Oleje roślinne są zasobne w kwas linolowy (C18: 2, w-6), a niekiedy (olej lniany, rzepakowy niskoerukowy) także w kwas α-linolenowy (C18: 3, w-3). W wyniku wzbogacania paszy niosek nasionami lnu uzyskuje się jaja o zwiększonej zawartości NNKT szeregu w-3. Bogatym źródłem kwasów w-3 o dłuższym łańcuchu (C20: 5; C22: 5 oraz C22: 6) jest tłuszcz ryb morskich z wód zimnych.
Zawartość nienasyconych kwasów tłuszczowych uzyskana we wzbogaconym jaju kury odpowiada w 50% zapotrzebowaniu człowieka na NNKT oraz pokrywa prawie w 100% potrzeby w zakresie EPA, DPA i DHA. Możliwość zwiększenia udziału NNKT na drodze żywieniowej istnieje także w mięsie drobiu, np. w wyniku wprowadzenia do paszy tłuszczu rybnego (mączek rybnych). Czynnikiem ograniczającym zastosowanie tłuszczu i mączek rybnych, ze względu na obecność w nich substancji o charakterystycznym zapachu, w mieszankach paszowych dla drobiu jest pogorszenie smaku mięsa drobiowego. Duże znaczenie ma sama jakość mączki i tłuszczu rybnego.
Wyniki wielu doświadczeń wskazują, że wzbogacanie pasz w NNKT jest stosunkowo efektywne, bowiem znaczna część tych kwasów (35-50%) trafia z paszy do produktów drobiowych. Dotyczy to zarówno jaj, jak i mięsa drobiowego. Z zagadnieniem efektywności wzbogacania żywności w wielonienasycone kwasy tłuszczowe, wiąże się ściśle wysoka podatność tych związków na zmiany autooksydacyjne, obniżająca w rezultacie trwałość tak zmodyfikowanych produktów. Wykazano, że witamina E będąca wraz z olejem lnianym i olejem rybnym składnikiem dawek pokarmowych niosek, jest również łatwo wbudowywana w skład lipidów żółtka jaja.
W badaniach przeprowadzonych przez Krasnodębską-Depte i in. (1990) wykazano, że przypuszczalnie dodatek tłuszczu kostnego może prowadzić do zmian funkcji komórek wątroby i wywierać wpływ na syntezę aminotransferaz lub ich przenikanie do krwi, jak również może działać na inne mechanizmy regulujące poziom tych enzymów w surowicy. Jest to jednak sprawa dyskusyjna, wymaga ciągłych badań i potwierdzenia występowania tej zależności przy stosowaniu różnych ilości tłuszczu w dawce pokarmowej ptaków. Badania te również dowiodły, istnienie wpływu dodatku tłuszczu do paszy na poziom cholesterolu w surowicy ptaków.
Jako nośnik energii metabolicznej w paszy wykorzystywany jest także olej rzepakowy. Przeprowadzone badania nad wpływem żywienia paszami wzbogaconymi tłuszczem rzepakowym brojlerów kurzych i świń wykazały występowanie zmian morfologicznych w mięśniu sercowym i w wątrobie. Na podstawie danych z piśmiennictwa oraz przeprowadzonych badań wynika, że śruta z nasion rzepaku „00” odmiany „Jantar” i surowy olej rzepakowy mogą być stosowane w mieszankach paszowych w tuczu indyków rzeźnych, lecz nie należy przekraczać 5%-ego udziału tej śruty i oleju w paszy. Stosowanie pasz z większym udziałem tych dodatków prowadzi do uszkodzenia wątroby i mięśnia sercowego.
Analiza zawartości kwasów tłuszczowych w tłuszczu sadełkowym wskazuje na istotny wpływ oleju rzepakowego na zawartość takich kwasów tłuszczowych jak C14: 0, C16: 0, C16: 1, C18: 2, C18: 3 oraz C20: 1 oraz całkowitą ilość kwasów wielonienasyconych i hipocholesterolemicznych, szczególnie duży w przypadku kwasu linolenowego i linolowego. Wskazuje to na występującą współzależność z zawartością tych kwasów w dodawanym tłuszczu. Niewielki wzrost zawartości kwasu oleinowego w tłuszczu zapasowym kurcząt świadczyć może o małym wpływie zawartości tego kwasu w oleju rzepakowym na odkładanie w sadełku.
Pietras (2000) analizując skład kwasów tłuszczowych w mięsie białym i czerwonym kurcząt brojlerów stwierdził wpływ oleju rzepakowego na wzrost zawartości kwasów wielonienasyconych, o 38% w mięsie białym i o 50% w czerwonym.
Ajuyah i in. (1993) wprowadzając olej rzepakowy w postaci nasion rzepaku do mieszanki dla indyków wykazali istotny jego wpływ na wyższą zawartość kwasów C20: 1, C18: 2, C20: 3, C18: 3, C20: 5, C22: 5 oraz całkowitą ilość kwasów z rodziny n-6 i n-3 w mięśniu serca indyków.
Ponadto na podstawie przeprowadzonych badań wykazano, że zastosowanie w żywieniu kurcząt od 4 tygodnia życia mieszanki z 7% udziałem stabilizowanego tłuszczu roślinno-zwierzęcego i rozszerzenie w tej mieszance stosunku energetyczno-białkowego spowodowało wysoko istotne, aż o 7,4% zmniejszenie masy ciała 8-tygodniowych ptaków.
Stwierdzono, iż konsekwencją obniżenia masy ciała ptaków żywionych mieszanką natłuszczoną było obniżenie wskaźnika wydajności rzeźnej. U ptaków żywionych mieszanką natłuszczoną stabilizowanym tłuszczem roślinno-zwierzęcym zaobserwowano powiększoną wątrobę.
Tłuszcze dodawane do mieszanek drobiowych powinny być chronione przed jełczeniem przez dodatek przeciwutleniaczy. Ważnym jest, aby preparat o właściwościach przeciwutleniających dodany był do tłuszczu paszowego jak najwcześniej – najlepiej podczas jego otrzymywania, przed rozpoczęciem procesów oksydacji. Proces utleniania tłuszczów przebiega szybciej przy dostępie światła, tlenu, w podwyższonej temperaturze. Przeciwutleniacze dodawane do tłuszczy zwalniają procesy ich utleniania, nie zapewniają jednak całkowitej ich ochrony przed utlenieniem. Koncentraty tłuszczowe i mieszanki natłuszczane powinny być przechowywane w chłodnych pomieszczeniach, bez dostępu światła i skarmiane możliwie szybko po wyprodukowaniu (nie powinny być długo składowane).


Piśmiennictwo dostępne u autorki

Tags: gospodarka paszowa , żywienie