|
Generalnie pszenica ze względu na dużą zawartość węglowodanów w postaci skrobi jest dla zwierząt źródłem energii. Aktualnie można zauważyć tendencje odchodzenia od zbyt intensywnego chowu drobiu i stosowanie alternatywnych systemów utrzymania, gdzie można z powodzeniem wykorzystać ziarno pszenicy. Obecnie kładzie się większy nacisk na dobrostan ptaków i możliwość zachowania ich naturalnych odruchów. Żywienie całym ziarnem uważa się za bardziej zgodne z naturą i dodatnio wpływające na zdrowotność ptaków, na co wskazują m.in. mniejsze ich upadki i uszkodzenia nóg. Istnieje mnóstwo odmian pszenicy zarówno ozimej jak i jarej. Różnią się między sobą pod względem składu chemicznego, wartości pokarmowej i technologicznej. Wpływ na zmianę parametrów ziarna określonej odmiany ma również miejsce uprawy zbóż, zabiegi agrotechniczne i warunki atmosferyczne.
W Polsce odmiany są zaszeregowane według klasyfikacji technologicznej, która dzieli się na pięć grup: E – elitarna, A – jakościowa, B – chlebowa, K – na ciastka i C – pozostała, do której zaliczana jest paszowa. Ze względu na brak paszowych odmian pszenicy, na paszę przeznacza się przede wszystkim ziarno gorszej jakości, poślednie lub porośnięte. Pszenica paszowa pochodzi zwykle z uprawy jarej, która nie spełnia wymogów jako pszenica piekarnicza i charakteryzuje się najniższą wartością. Jedynym parametrem, który ocenia się przy klasyfikacji odmian, a jest ważnym z punktu surowca paszowego jest zawartość białka. Istotnym problemem jest więc brak prowadzenia badań nad przydatnością odmian na cele pastewne. Selekcja odmian pszenicy w kierunku zwiększenia zawartości poziomu energii metabolicznej czy strawności ziarna, poprawy profilu aminokwasów i obniżenia zawartości składników antyżywieniowych mogłaby skutkować polepszeniem wykorzystania paszy, a tym samym zwiększeniem efektów ekonomicznych. Pszenica ze względu na wysoką strawność składników pokarmowych, a co wiąże się z tym, wysoką wartość energetyczną ziarna i niski poziom związków antyodżywczych jest głównym składnikiem pasz przeznaczonych dla drobiu. Może być jedynym komponentem zbożowym w mieszance, jednak przy udziale pszenicy powyżej 40%, konieczny jest dodatek enzymów trawiennych, szczególnie dla młodych ptaków. Pentozany, które są zaliczane do polisacharydów nieskrobiowych, odgrywają największą rolę w działaniu antyżywieniowym. Wpływają na obniżenie strawności składników pokarmowych poprzez podnoszenie lepkości w przewodzie pokarmowym i ograniczenie wydzielania enzymów trawiennych upośledzając wchłanianie strawionych składników. Strawność, która wpływa na przyrosty i wykorzystanie paszy, zależy między innymi od odmian pszenicy, które różnią się zawartością i wartością biologiczną białka. Twardość ziaren jest cechą, która odgrywa znaczną rolę w trawieniu składników pokarmowych, szczególnie skrobi. Spośród wszystkich zbóż, pszenica cechuje się największą zawartością aktywnej, endogennej fitazy, która zwiększa dostępność fosforu związanego w zbożach z fityną. W ten sposób przyczynia się do zwiększenia przyswajalności wapnia, a tym samym polepszenia przyrostów i zwiększenia wytrzymałość nóg. Należy pamiętać, że pszenica jest uboga w składniki mineralne i witaminy, więc uzupełnienie ich braków jest niezbędne. Rozdrobnienie ziarna pszenicy, z jednej strony pozwala na lepszy dostęp enzymów trawiennych do składników odżywczych, z drugiej jednak bez fizycznego znaczącego oddziaływania na ściany przewodu pokarmowego pogarsza motorykę przez jelita, ostatecznie pogarszając strawność. Z kolei badania wykazały, że stopień rozdrobnienia surowców paszowych nie wpływa na strawność białka ogólnego, natomiast im większe były cząstki ziaren pszenicy, tym lepszą stwierdzono strawność tłuszczu surowego. Wyniki odchowu kurcząt zachęcają do stosowania w żywieniu mieszanki z minimalnie rozdrobnioną pszenicą lub z dodatkiem całych ziaren. Zbyt duże rozdrobnienie paszy prowadzi do sklejania się dziobów ptaków i zniechęca do pobierania paszy, a także zwiększa zapylenie pomieszczeń gospodarskich. Proces technologiczny jakim jest granulowanie może zniwelować powyższe niekorzystne zjawiska jednak wysoka temperatura w dużym stopniu hamuje endogenną fitazę i ksylanazę, w efekcie przyczynia się do obniżenia przyswajalność fosforu i zwiększenia lepkość w przewodzie pokarmowym. Programy pszeniczne zaleca się przede wszystkim w żywieniu kurcząt brojlerów, ale sprawdzają się również u kur niosek i indyków rzeźnych. Ziarno pszenicy można podawać ptakom oddzielnie do wolnego wyboru obok mieszanki paszowej o zwiększonej zawartości składników pokarmowych (koncentratu) i wówczas dozuje się ziarno, a w ciągu całego odchowu stanowi ono około 25% spożytej paszy ogółem. Innym sposobem jest podawanie w postaci mieszanki pełnoporcjowej i całego ziarna pszenicy, w zamian za rozdrobnione, gdzie jest ona jednym z komponentów, a jej udział to ok. 10%. Istnieje też możliwość stosowania granulowanych mieszanek paszowych z zawartością całych ziaren. Badania wykazały, że niesłusznie istniała obawa, iż granulowanie ziarniaków nierozdrobnionych zwiększy jednostkowe zapotrzebowanie energii. Przeciwnie stwierdzono, że mieszanka dla niosek, która ma niską wilgotność i dużą zawartość wapnia, łatwiej poddawała się procesowi granulacji i obniżyła zapotrzebowanie na energię. Pszenica jest niemalże niezbędna do produkcji pasz granulowanych. Ze względu na obecność białka bogatego w gluten oraz na jego kleistość umożliwy jest proces granulacji pasz, są one jednocześnie trwardsze. Problem może stanowić strona techniczna zadawania ziarna i mieszanki, większość linii paszowych nie jest przystosowana do automatycznego żywienia systemem wolnego wyboru. Z kolei najprostszym sposobem umożliwienia ptakom spożywania całych ziaren pszenicy jest rozrzucanie jej na ściółkę, ponadto zachęca je do grzebania w podłożu i eksponowania naturalnych zachowań. Obserwacje wykazały, że kurczęta, którym podaje się oddzielnie, do wolnego wyboru, pasze różniące się zawartością jednego składnika pokarmowego, potrzebują około tygodnia, aby nauczyć się spożywać ilości jakie są konieczne do optymalnego wzrostu. Na zmianę zawartości białka w koncentracie lub energii w pszenicy ptaki reagują już w ciągu doby zmieniając proporcje spożycia poszczególnych pasz. Ptaki, które mają możliwość swobodnego wyboru pasz, posiadają zdolność regulowania spożycia według swoich potrzeb, które mogą się zmieniać chociażby ze względu na warunki atmosferyczne. Innym przykładem mogą być kury nioski, które optymalizują poziom białka w pobieranej dawce, dostosowując go do poziomu nieśności. Dodatkową korzyścią z właściwego wykorzystania białka paszy jest zmniejszanie się ilości azotu wydalanego w odchodach. Z kolei w przypadku niedoboru białka potencjał genetyczny ptaków nie jest w pełni wykorzystany, natomiast przy jego nadmiarze organizm ma większe zapotrzebowanie na wodę i energię niezbędną do trawienia białka. Efektem końcowym jest pogorszenie się mikroklimatu w kurniku przez zwiększenie wilgotności ściółki i związków azotowych. Kwestią zasadniczą, dla której warto zastanowić się nad formą skarmiania pszenicy drobiem jest opłacalność. Cena zboża determinuje decyzję o podawaniu całego ziarna. Badania wykazały, że u brojlerów wraz ze wzrostem ilości dodawanej do mieszanki pszenicy rosło zużycie paszy ogółem na 1 kg przyrostu. Jednak w przypadku, kiedy pszenica jest dużo tańsza od mieszanki pełnoporcjowej, efektywność ekonomiczna odchowu znacznie wzrasta. Wykazano również, że rozcieńczanie mieszanki ziarnem pszenicy nie wpływa ujemnie na wydajność rzeźną tuszek. Żywienie ziarnem nierozdrobnionym niewątpliwie obniża koszty przygotowania pasz. Najkorzystniejsze jest posiadanie przez producenta drobiu własnych upraw pszenicy w gospodarstwie, co również redukuje koszty związane z transportem paszy. Oprócz tego uzyskuje się pszenicę o znanej i ujednoliconej jakości. Przy żywieniu ptaków pełnym ziarnem pszenicy obserwuje się lepsze działanie przewodu pokarmowego, co objawia się większą sekrecją kwasu solnego i enzymów endogennych, polepszeniem ukrwienia i perystaltyki jelit. Dodatkowo niższe pH zapobiega rozwojowi bakterii chorobotwórczych zwiększając w ten sposób przeżywalność ptaków. Żywiąc ptaki całym ziarnem pszenicy pobudza się właściwy rozwój i pracę żołądka mięśniowego. Wolniejsze i dokładniejsze rozcieranie paszy powoduje częstsze skurcze mięśni żołądka oraz zwiększenie jego masy. Ponadto odpowiednie działanie mechaniczne żołądka mięśniowego zapobiega jego zwiotczeniu i nekrozom oraz odklejaniu się osłonki keratynowej, która go wyściela. Przy żywieniu paszami rozdrobnionymi miazga pokarmowa przesuwa się w przewodzie pokarmowym znacznie szybciej i mielec traci swoją właściwą funkcję. Koniecznie trzeba dodać, że stwierdzono dużą zmienność między osobnikami pod względem zdolności do trawienia i wykorzystania ziarna pszenicy. Jednakże istnieją już wyselekcjonowane linie kurcząt brojlerów o wysokiej i niskiej zdolności trawienia. Ponadto wydaje się interesujący fakt, że w przypadku ptaków charakteryzujących się gorszym trawieniem ziarna pszenicy, stwierdzono istotnie większy udział mięśnia piersiowego. Chcąc stosować w żywieniu drobiu całe ziarno pszenicy powinno się przestrzegać kilku zasad: – podawać je ptakom po 10. dniu życia, a indykom dopiero od 3. tygodnia, – ziarno pszenicy musi być dobre jakościowo, bez zanieczyszczeń i nasion chwastów, wolne od grzybów i pleśni, – mieszanka granulowana również musi być pierwszej jakości ponieważ może wystąpić nadmierne spożycie ziarna, które natomiast może doprowadzić do nadmiernego otłuszczenia ptaków. Podsumowując można stwierdzić, że z zastosowaniem pełnego ziarna pszenicy w żywieniu drobiu wiąże się szereg korzyści. Obok obniżenia kosztów związanych ze śrutowaniem, granulowaniem i transportem paszy, oszczędnościami w zużyciu ściółki, żywienie w ten sposób może być istotnym czynnikiem w profilaktyce schorzeń układu pokarmowego. Wydaje się, że większość argumentów przemawia za stosowaniem cennego, całego ziarna pszenicy. Kluczowa jest odpowiedź na pytanie: czy w danym momencie skuteczne i opłacalne będzie zastosowanie pszenicy w danej formie? Obserwowanie i analizowanie rynku pasz oraz surowców paszowych pozwoli na podjęcie decyzji o wprowadzeniu całego ziarna pszenicy do mieszanek paszowych albo zastosowanie jej postaci rozdrobnionej.
|