Przy wyborze materiału na ściółkę trzeba kierować się czterema podstawowymi kryteriami: rodzajem produkcji, wartością użytkową materiału, kosztem materiału, możliwością zdobycia surowca na ściółkę.   

Znanych jest kilka rodzajów ściółki wykorzystywanych w drobiarstwie. Uszeregowanie ich w zależności od wartości użytkowej nastręcza pewne trudności, ponieważ niejednokrotnie materiał doskonale nadający się na ściółkę, z uwagi na dobrą higroskopijność i małą pylistość, ma później niewielkie zastosowanie jako nawóz w produkcji rolniczej. Często na ściółkę używa się wiórów drzewnych, słomy, torfu, łuski owsianej, itp.

Wióry drzewne
Wióry drzewne stosowane są przeważnie w okolicach, gdzie są łatwo dostępnym materiałem. W innych rejonach może się to nie opłacać z powodu, np. dalekiego transportu. Ściółka z wiórów drzewnych jest czysta, o jasnej barwie, wolna od kurzu. Natomiast później jako nawóz okazuje się niezbyt dobra, gdyż podnosi kwasowość gleby i bywają problemy z jej zagospodarowaniem.
Wióry drzewne mają małą zdolność wchłaniania wody i kiedy w kurniku panuje za duża wilgotność, trzeba je często wymieniać. Wióry drzewne pochodzące z drzew „twardych” nie powinny być używane na ściółkę. Duża zawartość taniny oraz ostre drzazgi, które niejednokrotnie zjadane są przez kurczęta, stają się przyczyną padnięć. Na przykład, spore ilości taniny zawierają dąb i drzewa z rodziny świerkowców. Wióry pochodzące z drzew „miękkich”, takich jak sosna i lipa stanowią dobry materiał na ściółkę i mogą być stosowane powszechnie.

Słoma
Słoma w postaci sieczki to najbardziej popularna ściółka, wykorzystywana w kurnikach dla niosek. W rejonach upraw zbożowych bywa ona jedynym materiałem ściółkowym stosowanym dla drobiu dorosiego. Słoma ma umiarkowane właściwości higroskopijne, więc nie można jej zbyt długo używać i należy ją często wymieniać. Dodatkową zaletą ściółki ze słomy jest grzebanie w niej drobiu i szukanie rzucanego w nią ziarna. Sypane w ściółkę ziarno zbóż bardzo łatwo opada w głąb słomy i ptaki, żeby je zdobyć, muszą ją rozgrzebywać, przez co zażywają więcej ruchu.


Torf
Torf może być wykorzystywany w rejonach jego występowania. W porównaniu z innymi materiałami ściółkowymi, torf posiada bardzo dużą zdolność wchłaniania wody, co podnosi jego wartość jako ściółki, lecz jednocześnie zawiera sporo ciemnego, brudnego pyłu. Stosowanie torfu jako ściółki zwiększa zapylenie w kurniku, brudzi znoszone jaja. Wilgotny torf łatwo się zbija w twardą masę, nie daje ptakom możliwości grzebania i poruszania się, ponieważ ziarno rzucone w ściółkę z torfu nie przedostaje się w głębsze jego warstwy.

Łuski owsiane
Łuski owsiane można wykorzystać na ściółkę, gdy ceny owsa są niskie. Zwykle jednak łuski owsiane używane są jako pasza dla dużych zwierząt gospodarskich. Jeśli ktoś chciałby położyć ściółkę z łusek owsianych, należy wiedzieć, że mają one niewielkie właściwości higroskopijne, zatem nie stanowią najlepszego materiału ściółkowego dla drobiu.


Wykorzystanie materiału ściółkowego
W produkcji drobiarskiej wykorzystywane są też inne materiały ściółkowe, jak piasek, trociny, sieczka z siana, itp. Spotyka się je rzadziej niż wymienione poprzednio.
Oprócz wyboru odpowiedniego materiału, bardzo ważny jest sposób jego wykorzystania. Dotyczy to grubości układanych warstw, kombinacji kilku materiałów nawzajem się uzupełniających oraz dodatków jakich trzeba używać w celu podniesienia wartości użytkowej ściółki.
W Szwajcarii przeprowadzono badania, w których porównywano przydatność w wychowie kurcząt brojlerów różnych materiałów ściółkowych: plew (łuski prosa), celulozy z sieczką ze słomy i wiórami drzewnymi. Oceniano także mieszaninę plew i rozdrobnionej celulozy. Celuloza zapewnia większą chłonność, a plewy sprawiły, że ściółka była luźna i jednocześnie zapobiegały jej sklejaniu i zbrylaniu się. Badaną ściółkę porównywano z materiałami konwencjonalnymi: wiórami drzewnymi i sieczką ze słomy.
Doświadczenie wykonano w warunkach zbliżonych do praktyki na 4 500 jednodniowych kurczętach brojlerach rozdzielonych na 5 grup. Poszczególne grupy doświadczalne różniły się ilością i rodzajem stosowanego materiału ściółkowego.

Jak wynika z tabeli 1., w grupach kurcząt utrzymywanych na ściółce z wiórów drzewnych stwierdzono tendencję do nieco wyższych przyrostów masy ciała przy nieznacznym polepszeniu wykorzystania paszy i mniejszej śmiertelności. Różnice pod względem wydajności ubojowej, która średnio wynosiła 68,2%, okazały się małe i najprawdopodobniej nie wiązały się bezpośrednio z zastosowanym materiałem ściółkowym.
Wyniki oceny zaskorupienia ściółki były najlepsze w obu grupach ze ściółką stanowiącą mieszaninę plew i rozdrobnionej celulozy (Tab. 2). Różnice nie zostały jednak potwierdzone statystycznie.
Najgorsze wyniki uzyskała ściółka ze słomy i to zarówno z powodu wyższego zaskorupienia, jak i ze względu na niską zawartość suchej masy.
W obu grupach porównywanych pod kątem ilości zastosowanej ściółki (B/C lub D/E) lepsze wyniki odnotowano tam, gdzie była ona mniejsza.
W podsumowaniu badań stwierdzono, że przy wykorzystaniu wiórów drzewnych jako ściółki brojlery uzyskiwały lepsze wyniki wychowu i cechowała je niższa śmiertelność, co w porównaniu do innych grup ptaków miało wpływ na istotnie wyższy wskaźnik efektywności ekonomicznej wychowu.
Pod względem jakości materiał ściółkowy w postaci mieszaniny plew i rozdrobnionej celulozy okazał się lepszy od sieczki ze słomy, a także od wiórów drzewnych.
Ściółkę należy ułożyć w odpowiedniej warstwie, żeby właściwie wykorzystać higroskopijne i izolacyjne jej właściwości. Na przykład, wióry drzewne najlepiej spełniają rolę ściółki tworząć warstwę o grubości co najmniej 10 cm.
Grubość ściółki zależy również od rodzaju produkcji i warunków panujących w kurniku. Inaczej powinno się postępować w przypadku produkcji krótkoterminowej (brojler) niż w czasie długiego okresu produkcyjnego (nioski), gdzie w czasie rocznego użytkowania ptaków dosypuje się świeżych warstw ściółki kilka lub kilkanaście razy. Grubsza warstwa ściółki wskazana jest dla ptaków cięższych, które przy poruszaniu się przesuwają jej warstwy.
Istotne jest utrzymywanie suchej ściółki w kurnikach, szczególnie dla niosek w okresie zimy. Z chwilą nastania chłodów jesiennych trzeba dosypywać świeżą ściółkę w celu zwiększenia jej wartości higroskopijnej i izolacyjnej od podłoża. Procesy rozkładu gnilno-bakteryjnego w grubej warstwie ściółki podnoszą temperaturę w pomieszczeniu. W ten sposób nagromadzony i przefermentowany nawóz usuwa się zazwyczaj wiosną, po zakończeniu okresu produkcyjnego, i można go z powodzeniem wykorzystać w uprawach polowych.
Odchody drobiowe stanowią cenny nawóz. W tabeli 3. przedstawiono porównawczo masę, objętość i jakość nawozu produkowanego przez nioski i brojlery w różnych systemach chowu.
Dawki nawozu kurzego zależą od rodzaju upraw, pod które się go daje. Pod zboże zaleca się 6 t/ha świeżego nawozu z klatek lub 1,8 t/ha ściółki spod brojlerów. Roczna dawka na łąki i pastwiska powinna wynosić 7,5 t/ha świeżego nawozu z klatek lub 3 t/ha sciółki spod brojlerów. W razie konieczności zmagazynowania nawozu należy go przykryć, aby ograniczyć straty azotu.
Przy układaniu ściółki dobrze jest posypać najpierw podłogę wapnem lub superfosfatem, ponieważ oba składniki zwiększają higrosko-pijność ściółki i utrzymują ją w stanie suchym. Zaleca się używać około 0,5 kg wapna w przeliczeniu na nioskę lub 5,5-6,0 kg na m2 powierzchni użytkowej kurnika. Przy długich cyklach produkcyjnych dzieli się dawkę wapnia na dwie części. Pierwszą wykorzystuje się podczas przygotowania pomieszczenia, a następną później, w czasie uzupełniania ściółki. Trzeba uważać, żeby nie stosować jednorazowo zbyt dużo wapna, ponieważ może to doprowadzić do zapylenia kurnika, gdy kury zaczną rozgrzebywać ściółkę.
Dodatkową zaletę stanowi bakteriostatyczne działanie wapna, ograniczające występowanie chorób drobiu oraz liczbę pasozytów bytujących w nawozie.
Przeprowadzone przez ekologów wieloletnie badania, wykazały, że w Europie tylko w okresie od 1950 do 1980 roku wzrosła o 50% ilość amoniaku emitowanego do atmosfery, który jest główną przyczyną powstawania tzw. kwaśnych deszczów.

Amoniak uwalniający się ze ściółki drobiowej koncentruje się przede wszystkim w środowisku kurnika, niekorzystnie oddziaływuje na ptaki, a także na pracowników. Badania nad wpływem amoniaku na ptaki wykazały, że powoduje on między innymi zwolnienie tempa ich wzrostu, pogarsza wykorzystanie paszy, obniża produkcję jaj, stanowi przyczynę uszkodzeń układu oddechowego, zwiększa podatność ptaków na pomór rzekomy oraz chorobę worków powietrznych. W efekcie uznano, że stężenie amoniaku w kurniku nie powinno przekraczać 25 ppm.
Pierwsze badania nad możliwością ograniczenia ilości amoniaku uwalniającego się ze ściółki drobiowej przeprowadzono w 1955 roku. W wyniku kolejnych doświadczeń stwierdzono, że emisję tego gazu można znacznie zmniejszyć przy pomocy dwóch grup związków chemicznych: spowalniających rozkład kwasu moczowego oraz wchodzących w reakcję z uwalnianym amoniakiem i powodujących jego neutralizację. Do związków tych należą między innymi zeolity, superfosfaty, kwas fosforowy, fosforan żelaza, wapień, gips, kwas octowy, kwas propionowy i antybiotyki.
Wykonano badania, w których w 10 brojlerniach oceniano wpływ dodatku siarczanu glinu, do ściółki na wyniki wychowu kurcząt. Stwierdzono, że w kurnikach doświadczalnych, tj. w tych w których dodawano do ściółki siarczan glinu, ptaki osiągnęły większą o 60 g, tj. o 3,5% masę ciała niż w kurniku kontrolnym (odpowiednio 1,78 i 1,72 kg) oraz odznaczały się lepszym o 60 g, tj. o 3,2% wykorzystaniem paszy (1,83 wobec 1,89 kg/kg). Udowodniono, że wskutek dodawania siarczanu glinu do ściółki kurczęta uzyskują na tyle lepsze wyniki produkcyjne, że okres ich wychowu można skrócić o 1 dzień, co daje znaczne korzyści ekonomiczne.
W USA przeprowadzono doświadczenie mające na celu określenie odziaływania dodatku, różnych związków chemicznych do ściółki na uwalnianie amoniaku oraz zawartość azotu i fosforu w ściółce. Uzyskane wyniki wykazały, że dodatek siarczanu glinu [Al2/SO4/3 · 18 H2O], siarczanu żelaza [FeSO4 · 7 H2O] lub kwasu fosforowego [H3PO4] w znacznym stopniu ogranicza emisję amoniaku ze ściółki. Efekty takiego nie odnotowano natomiast, dodając do ściółki wodorosiarczan sodu [NaHSO4] lub kombinację Ca-Fe krzemianów powlekanych kwasem fosforowym (Tab. 4).
Siarczan glinu i siarczan żelaza wpływały także na zmniejszenie się w ściółce koncentracji rozpuszczalnego w wodzie fosforu. W podsumowaniu uznano, że siarczan gliu jest najbardziej efektywnym związkiem chemicznym zapobiegającym uwalnianiu się amoniaku ze ściółki drobiowej.
Naukowcy Uniwersytetów w Delaware i Maryland w USA stwierdzili, że przykrycie używanej ściółki papierem pozwala na polepszenie wyników wychowu brojlerów, obniżenie liczby tuszek zdyskwalifikowanych oraz polepszenie środowiska w budynku.
Papier powinnien spełniać następujące warunki:
–    być łatwy w układaniu,
–    dobrze wchłaniać wodę,
–    zapewniać gładką powierzchnię,
–    ulegać rozdrobnieniu w miarę wzrostu ptaków,
–    być tani.
Dopiero po nałożeniu papieru na ściółkę okazało się jak dużo paszy ulega zniszczeniu przez rozsypywanie, zwłaszcza w pierwszych dniach wychowu ptaków. Przykrycie poprzednio używanej ściółki papierem znacznie ogranicza problem amoniaku w budynku, a tym samym obniża koszt wentylacji.
Podkreśla się także, że odizolowanie ptaków od używanej ściółki w pierwszych dniach życia powoduje, że mają one więcej czasu na uzyskanie odporności poszczepiennej, co zmniejsza wskaźnik śmiertelności i przeklasyfikowań.
Metoda przykrywania papierem używanej ściółki znalazła zastosowanie w praktce. Jeden z producentów podaje, że ściółkę przykrywa papierem na okres 7. dni, a potem go usuwa i spala. Inny producent przedstawił wyniki uzyskane na około 9 mln brojlerów (Tab. 5).
Ściółkę powinno się zakładać w następujący sposób: po wymyciu i dezynfekcji budynku, na podłodze rozsypuje się warstwę wapna, następnie niezbyt grubą warstwę torfu, a na samym wierzchu warstwę sieczki słomiastej lub wiórów drzewnych. Taka ściółka spełnia wszystkie uprzednio wymienione funkcje.
Podczas przygotowywania i późniejszego użytkowania ściółki należy brać pod uwagę:
–    rodzaj materiału, gdyż dobra ściółka powinna być elastyczna, higroskopijna, jasna i pozbawiona kurzu,
–    porę roku, ponieważ szczegónie podczas chłodów jesienno-zimowych ściółka musi ocieplać kurnik i dobrze wchłaniać wodę,
–    głębokość ściółki, która w czasie niskich temperatur powinna zostać ułożona grubszą warstwą, co najmniej 15-20 cm, gdyż cieńsza jej warstwa może szybko zwilgotnieć (głęboka ściółka jest lepszym izolatorem),
–    zagęszczenie ptaków, bowiem większa obsada na m2 wymaga materiału o lepszych właściwościach higroskopijnych,
–    nieśność, bo ptaki o dużej wydajności spożywają więcej paszy i wody, a tym samym wydzielają więcej odchodów,
–    system żywienia, przy rzucaniu ziarna w ściółkę zmusza się drób do grzebania,
–    choroby, gdyż ściółka może chronić przed chorobami lub sprzyjać ich szerzeniu się w stadzie,
–    rodzaj podłogi, najlepiej jeśli jest drewniana, cementowa lub gliniana, co wiąże się ze zdolnością izolacyjną podczas mrozów i z przepuszczalnością wody,
–    wentylację, ponieważ dobra wentylacja ułatwia utrzymanie ściółki w stanie suchym,
–    system poideł, bowiem źle rozwiązane podawanie wody ptakom może zniweczyć wszelkie zabiegi utrzymujące ściółkę w odpowiednim stanie
–    wartość nawozową, bo odchody drobiu zawierają duże ilości azotu (dodatek, np. superfosfatu pomaga zatrzymać azot w pomiocie) i mogą być wykorzystane jako doskonały nawóz pod uprawy polowe.
Wygląd i jakość ściółki świadczą o warunkach zootechnicznych panujących w kurniku, zdrowotności stada, jak również o staraniach hodowcy czy producenta mięsa drobiowego lub jaj.

Tags: utrzymanie drobiu