W czasach II Rzeczypospolitej następował rozwój produkcji rolnej. Dużą uwagę przykładano do hodowli zwierząt gospodarskich, w tym drobiu. Wraz ze zwiększaniem się pogłowia kur, kaczek, indyków i gęsi, pilnym zagadnieniem stawała się ich ochrona przed chorobami zakaźnymi, dziesiątkującymi w niektórych latach całe stada.

Straty poniesione w wyniku takich klęsk, było o wiele trudniej uzupełnić niż obecnie. Nie dziwi więc fakt, że niektórzy specjaliści z zakresu nauk weterynaryjnych starali się zapobiegać ich wystąpieniom. Pedagogizowali oni czytelników pism rolniczych odnośnie profilaktycznych działań mających na celu uchronienie inwentarza od chorób. Wskazywali także, jak należy leczyć niektóre, mniej zaraźliwe schorzenia.

Jednym z autorów zajmujących się zawodowo tą problematyką był Alfred Trawiński. W 1920 roku ogłosił on na łamach czasopisma „Hodowla Drobiu” (miesięcznik poświęcony sprawom podniesienia hodowli i organizacji handlu jego produktami, wydawany przez Towarzystwo Gospodarskie we Lwowie) artykuł pt. Choroby zakaźne drobiu, stanowiący ciekawe ujęcie podstawowych zagadnień z tego zakresu. Na jego wstępie zamieścił takie słowa: „Największą plagą każdego hodowcy są choroby zakaźne (zarazy), które niejednokrotnie dziesiątkują inwentarz żywy w zastraszający sposób. Drób, nawiedzony zarazą, ginie zazwyczaj nagle i w tak znacznych rozmiarach, iż hodowla miejscowa narażoną jest na nieobliczalne straty, a niekiedy nawet na zupełną zagładę. Toteż dokładna znajomość przyczyny i istoty chorób zakaźnych jest dla hodowcy pierwszorzędnej wagi, gdyż w pierwszym rzędzie umożliwia przez zastosowanie odpowiednich środków zapobiegawczych ochronę drobiu przed pojawieniem się zarazy, a w razie wybuchu racjonalne jej tłumienie”1. Trawiński podał ogólne informacje o bakteriach, źródłach zakażenia, jadach bakteryjnych, odporności, a następnie przeszedł do omawiania zagadnień szczegółowych.
W okresie międzywojennym rozpowszechnioną chorobą była cholera drobiu, zwana także zarazą drobiu. Autor zwrócił uwagę, że do Polski jest ona zawlekana z zagranicy poprzez nieostrożność handlarzy, którzy nie przestrzegają przepisów sanitarnych. Trawiński opisał objawy chorobowe drobiu zarażonego cholerą (objawy ogólne; objawy układu pokarmowego, oddechowego; objawy nerwowe). Spośród objawów ogólnych wymieniał następujące: „nagłe posmutnienie, osowiałość, utrata chęci do jedzenia i wzmożone pragnienie, zwierzęta siedzą na osobności z najeżonym pierzem, trzymając głowę pod skrzydłami, które leniwie opadają na dół; grzebień, korale i płatki przyuszne sinieją, a ogólne osłabienie wzrasta tak dalece, iż zwierzęta padają i mimo energicznego starania nie mogą częstokroć podnieść się z powodu znacznego upadku sił”2. Autor radził stosować leczenie poprzez szczepienia ochronne, podawanie środków odkażających, np. siarczanu żelaza, rozpuszczonego w wodzie kwasu solnego i siarkowego.
Nader zaraźliwą chorobą był pomór kur. Tą niebezpieczną chorobę było trudno rozpoznać. W pierwszej swej fazie przypominała cholerę drobiu. Na początku lat 20. ubiegłego stulecia w celu rozpoznania pomoru stosowano próbę szczepienia polegającą na wprowadzeniu do tkanki podskórnej kury zdrowej niewielkiej ilości krwi, żółci sztuki podejrzanej o pomór. Zaszczepiona kura, jeśli materiał pochodził od sztuki dotkniętej pomorem, zdychała w ciągu 5 dni. Jednym ze sposobów walki z pomorem w zagrodzie, była izolacja sztuk chorych od zdrowych, a także odkażanie kurnika środkami dezynfekcyjnymi.

Chorobą przynoszącą duże straty rolnikom była również błonica (dyfteria drobiu). Trawiński przekazywał, że leczenie tej choroby „polega na pędzlowaniu miejsc zajętych procesem chorobowym po możliwie poprzednim mechanicznym usunięciu nalotów błonicowo-krupowych, które uskutecznia się przy użyciu delikatnej łopatki o tępych brzegach lub też za pomocą szczypczyków (pinety), przy czym należy uważać, by zbytnio nie uszkodzić błony śluzowej (…) Do pędzlowania używa się środków ściągających, jak 2% roztworu garbnika, siarczanu miedzi lub ałunu, 3% roztworu chloru cynkowego, nalewki jodowej i galasówkowej”3. W omawianym okresie nie dawały rezultatów szczepienia ochronne przeciw błonicy. Chorobą zakaźną, podobną objawami do błonicy drobiu, była ospa występująca przeważnie u kur oraz gęsi. Omówieniem zagadnień związanych z tą chorobą, a także z gruźlicą ptasią zakończył autor analizę najważniejszych schorzeń drobiu.
Współczesny postęp medycyny weterynaryjnej sprawił, że niektóre choroby nieuleczalne w okresie międzywojennym, nie są już tak niebezpieczne dla drobiu, można im skutecznie zapobiegać. Studium Choroby zakaźne drobiu ukazało się w okresie trudnym dla hodowli. Polska gospodarka bardzo ucierpiała podczas pierwszej wojny światowej. Potrzeba było kilka lat na odbudowę zniszczeń, ponowny rozwój hodowli. Występowały wówczas różnego rodzaju choroby wśród bydła, koni, trzody chlewnej, owiec i drobiu, którym nie byli w stanie zaradzić weterynarze. Uciekano się często do wybijania całych stad, widząc w nim jedyny skuteczny środek do likwidacji źródła zakażenia.

Tags: chów drobiu