Rozwój zarodka w znacznej mierze zależy od jakości jaja wylęgowego, od jego poszczególnych składników. Prawidłowy rozwój zarodka może następować tylko w jaju o normalnej budowie. Gorsze wyniki wylęgu obserwuje się przy użyciu do inkubacji zarówno jaj dużych, jak i małych, co wiąże się ze wzajemnym stosunkiem części składowych ich treści. Jaja nienormalne powstają w wyniku schorzeń lub uszkodzeń narządów rozrodczych, podrażnień jajowodu przez ciała obce, niedoborów żywieniowych lub działania czynników genetycznych.

Żółtko i białko jaja są źródłem składników odżywczych dla rozwijającego się zarodka. Gęstość żółtka wynosi około 1,03, białka – około 1,04. Odczyn żółtka jest lekko kwaśny, a białka – lekko zasadowy. Udział żółtka w jaju stanowi 30-33%, białka natomiast 57-62%.

Rozwój zarodka, a tym samym wyniki wylęgu zależą zarówno od jakości, jak i od wzajemnego stosunku części składowych treści jaja. Zaobserwowano ujemną zależność między jakością białka gęstego (wyrażoną w jednostkach Maugha) a procentem wylęgu. W badaniach stwierdzono wysoce istotną dodatnią korelację między jakością białka gęstego a wylęgowością oraz między ilościowym stosunkiem żółtka do białka gęstego a wskaźnikiem wylęgu z jaj kur rasy Rhode Island Red. Szczególnie złe wyniki uzyskano z jaj, w których stosunek ilościowy żółtka do białka gęstego był niższy od jedności, a jakość białka gęstego oceniano poniżej 2 jednostek Maugha. Podobnie w kolejnych badaniach wykazano, że najlepsze efekty wylęgu odnotowano z jaj, w których jakość białka gęstego określono poniżej 80 jednostek Maugha.
Jedynym źródłem składników odżywczych dla rozwijającego się zarodka jest żółtko i białko jaja, dlatego duży wpływ na wyniki wylęgu ma żywienie kur reprodukcyjnych. Większość autorów uważa, że lepsze wskaźniki wylęgu uzyskuje się przy skarmianiu pasz, o niższej zawartości białka. Nadmiar białka w diecie niosek powoduje bowiem zaburzenia w rozwoju zarodków. Należy pamiętać, że jego poziom jest uzależniony od wartości energetycznej dawki, jak również od warunków środowiska, kierunku produkcji i typu ptaków.
Niedobór składników odżywczych w paszy dla niosek może być także przyczyną zakłóceń w rozwoju zarodka, i to zarówno w początkowych, jak i w dalszych stadiach inkubacji. Niedobory w żywieniu stada rozpłodowego stanowią jedną z przyczyn śmiertelności zarodków w pierwszych 9. dniach inkubacji.


Czynniki oddziałujące na stada reprodukcyjne a zamieranie zarodków podczas lęgu

• Witamina A

Niedobór powoduje zakłócenia w rozwoju układu krążenia i układu kostnego, szczególnie czaszki i kręgosłupa, degenerujące zmiany w mózgu, rdzeniu kręgowym i nerwach, wczesną zamieralność zarodków (2.-3. dzień). Wylężone pisklęta łzawią lub mają zlepione powieki. Także nadmiar witaminy A jest powodem zaburzeń w rozwoju układu kostnego. 

• Witamina D

Niedobór powoduje zamieranie zarodków w późniejszym okresie inkubacji (po 17. dniach), karłowatość, słaby rozwój szkieletu, krzywicę.

• Witamina E

Przy niedoborze występują problemy w układzie krążenia, skaza wysiękowa, krwotoki, karłowatość, rozmiękczenie mózgu, anormalności oczu, obrzęki szyi i nóg. Szczyt zamierania zarodków obserwuje się między 2. a 5. dniem inkubacji. Wylężone pisklęta mają osłabione mięśnie.

• Witamina K

Przy niedoborze pojawiają się krwawe wylewy u zarodków i w błonach płodowych, głównie podczas klucia lub w zbliżonym terminie.

• Tiamina

Niedobór przyczynia się do zapalenia wielonerwowego, są dwa szczyty zamierania zarodków: wcześnie i późno (po 19. dniach), dużo martwych piskląt na tacach klujnikowych.

• Ryboflawina (witamina B2)

Przy niedoborze występuje karłowatość zarodków, krótkie nogi, zakłócenia w funkcjonowaniu układu krążenia, obrzęki, skręcony puch, wykrzywione palce, anemia, brązowa lub ciemnozielona wątroba. Szczytowe okresy zamierania to: 3.-5., 10.-15., 21.-22. dzień inkubacji. Okresy te zmieniają się odpowiednio do postępującego braku ryboflawiny w diecie stada hodowlanego.

• Niacyna

Niedobór prowadzi do niedorozwoju mięśni szkieletowych, obrzęków, skrócenia górnej części dzioba, zaburzeń w funkcjonowaniu układów nerwowego i naczyniowego. Szczyt zamierania zarodków przypada między 5. a 14. dniem inkubacji.

• Witamina B6 (pirydoksyna)

Przy niedoborze obserwuje się zahamowanie wzrostu zarodków w początkowym okresie inkubacji. Szczyt zamierania przypada na okres między 8. a 14. dniem lęgu.

• Kwas pantotenowy

Niedobór staje się przyczyną występowania podskórnych krwawych wylewów, obrzęków, wodogłowia, słabego opierzania, skręconych nóg, przatłuszczenia wątroby, zmętnienia oczu, bladego rozszerzenia serca. Szczyt zamierania zarodków odnotowuje się między 2. a 4. i 11. a 15. dniem inkubacji.

• Biotyna

Przy niedoborze występuje chondrodystrofia, duża głowa a mały tułów, skrócenie kości długich, „dziób papuzi”, zrost palców (palce połączone błoną), krwawe wylewy. Szczytowe okresy zamierania to 3.-4. dzień i od 17. dnia inkubacji. Wcześniejsze zamieranie zarodków pojawia się przy bardzo dużym deficycie biotyny, a w przypadku umiarkowanego braku, zarodki zamierają później.

• Kwas foliowy

Wynikiem niedoboru są zgięte, skręcone kości piszczelowe u zarodków, palce nienormalnie zrośnięte błoną lub obserwuje się ich brak, głowa jest spłaszczona, oczy małe, trzewia odkryte. U zamarłych zarodków często stwierdza się karłowatość i „dziób papuzi” oraz inne wady dzioba. Szczyt zamierania przypada na okres między 8. a 14. dniem (mały szczyt) i między 16. a 18. dniem inkubacji.

• Mangan

Niedobory tego pierwiastka prowadzą do deformacji kośćca, skrócenia kości długich, obrzęków głowy, anormalnego puchu. Szczyt zamierania zarodków następuje po 18. dniu inkubacji. Wylężone pisklęta są pozbawione koordynacji ruchowej.

• Cynk

Przy niedoborze pojawiają się wady kośćca, szczególnie tylniej części kręgosłupa, często zdarza się brak kości krzyżowej, oczy są małe, trzewia odkryte, anormalne dziób i głowa, obrzęki. Pisklęta cechuje słabość, nie mogą ustać na nogach, nie jedzą i nie piją. Zamieralność zarodków może być wysoka.

• Wapń

Niedobór obniża masę jaj i osłabia skorupy, przez co zwiększa się możliwość zakażenia treści jaja, hamuje wzrost i rozwój kości, zarodki zamierają pod koniec okresu inkubacji. Nadmiar wapnia z kolei zaburza rozwój zarodków.

• Magnez

Przy niedoborze występuje drżenie nerwowe zarodków, dyszenie i konwulsje przy lęgu.

• Fosfor

Niedobór powoduje karłowatość i zaburzenia w formowaniu kości. Szczyt zamierania przypada między 14. a 16. dniem lęgu.

• Miedź

Przy niedoborze zarodki zamierają w pierwszych trzech dniach inkubacji w wyniku zaburzeń w układzie krążenia.

• Jod

Wpływa na aktywność tarczycy. Brak lub nadmiar pierwiastka wydłuża czas inkubacji, hamuje wzrost embrionów i zwiększa ich zamieralność. Tarczyca może być powiększona.

• Selen

Przy niedoborze występuje skaza wysiękowa – selen ochrania witaminę E. Nadmiar tego pierwiastka jest toksyczny i obsewuje się wówczas obrzęki głowy lub szyi, skręcenie nóg, marwicę mózgu i rdzenia kręgowego, skrócenie górnej części dzioba, brak oczu albo ich wyłupiastość, nieprawidłowe ułożenie zarodków w jaju.

• Molibden

Przy poziomie przekraczającym w jaju 17 ppm, w 12. dniu inkubacji zamiera 100% zarodków.

• Lit

Nadmiar staje się przyczyną zahamowania rozwo-ju zarodka, wad oczu, powiększenia aorty, za-kłóceń w rozwoju układu nerwowego, co w konsek-wencji zwiększa zamieralność zarodków.

• Bor

Przy zawartości w jaju powyżej 44 ppm zarodki zamierają w początkowym stadium rozwoju w 13. dniu inkubacji. Objawy są podobne jak przy niedostatku ryboflawiny.

• Białko, aminokwasy

Deficyt, nadmiar lub brak zbilansowania niektórych aminokwasów powoduje nieprawidłowy rozwój zarodków i znaczną śmiertelność. Wady rozwojo-we obejmują mały albo nienormalny dziób, wysadzenie mózgu do przodu, odkryte trzewia, skręcone i skrócone kończyny, skręcony kręgosłup, skrócony tułów, degenerację oczu.

• Tłuszcz, kwasy tłuszczowe

Niedobór kwasu linolowego opóźnia rozwój zarod-ków. Około 75% ma nieprawidłowo ułożoną głowę ponad prawym skrzydłem. Szczyty zamierania przypadają między 1. a 4. i 8. a 14. oraz od 21. dnia inkubacji. Zwiększona śmiertelność zarodków w jajach pochodzących od młodych niosek jest wynikiem ograniczonej transformacji lipidów z żółtka do zarodka. Ustalono zależność masy jaj i procentu wylęgu od udziału kwasu linolowego w dawce dla niosek (tabela).

• Tetracykliny

Hamują mineralizację kośćca zarodka, nadżerki chrząstek kości długich i zniekształcenia szkieletu.

• Sulfonamidy

Opóźniają wzrost, skracają kości długie, stają się przyczyną uformowania „dzioba papuziego” i braku kości krzyżowej.

• Penicylina

Wpływa na powstawanie krwawych wybroczyn i opuchlizny skrzydeł, nóg oraz głowy.

• Aflatoksyna

Zakłóca prawidłowy rozwój zarodków (od 12. dnia), wątroba jest mała, wysoka śmiertelność.

• Amoniak

(w aparacie lęgowym)
Zahamowanie rozwoju układu nerwowego (brak zamknięcia włókien nerwowych), duża śmiertelność.

• Zakaźne zapalenie oskrzeli

Zahamowanie prawidłowego rozwoju zarodków, opóźniony wzrost płuc. małe serce. powiększona śledziona. Pisklęta są małe i wychudzone, m.in. wskutek nadmiernego ubytku wody podczas lęgu poprzez zbyt liczne pory w skorupie.

• Pomór rzekomy

Ograniczony wzrost zarodków, mała owodnia, we wczesnym okresie inkubacji zaburzenia w rozwoju tkanek nerwowych.

• Zatrucie jadem kiełbasianym

Zanik mięśni, problemy ze stawami, skrócona górna część dzioba, kumulowanie tłuszczu.

Przeprowadzone badania wykazały różnice w długości okresu inkubacji jaj ptaków różnych ras i mieszańców w zależności od czynników dziedzicznych. Obserwowano również reakcję na bodźce świetlne, przy czym poglądy na wpływ światła na rozwój zarodków nie są zgodne.
Oświetlanie jaj kur rasy White Leghorn przez cały okres inkubacji lub okresowo spowodowało zwiększenie śmiertelności zarodków, opóźnienie terminu wylęgu i deformację wyklutych piskląt. Inkubując jaja indyków rasy Białe Szerokopierśne w ciemności przez 24 dni i oświetlając je przez 4 końcowe dni uzyskano lepsze wyniki (85,9%) niż wylęgając przez cały czas w ciemności (82,8%). Oświetlanie jaj przez pierwsze 24 dni wylęgu przyczyniło się do zwiększenia śmiertelności zarodków bez względu na to, czy później były one oświetlane czy też pozostawione w ciemności.
Stosując różne okresy światła i ciemności podczas inkubacji jaj kur typu mięsnego obserwowano tendencję do skracania okresu wylęgu w miarę wydłużania czasu działania światła. Odnotowano również dodatni wpływ światła na szybkość gojenia się pępowiny u piskląt, a także na masę ich ciała w czasie inkubacji.
Badania wykonane w Anglii wykazały, że nieodpowiednie żywienie stada reprodukcyjnego jest w 25% przyczyną złej wylęgowości (przy czym tylko 5% wynika z niedoborów podstawowych składników odżywczych), a 5% należy przypisać interakcji czynników genetycznych i żywieniowych.

Alina Rachwał

Poznań

Tags: stada reprodukcyjne