Gęstość zasiedlenia, czyli obsady ogrywa ważną rolę w wychowie kurcząt brojlerów. Zarówno zbyt mała, jak i zbyt duża obsada ptaków oddziaływuje niekorzystnie na opłacalność wychowu. Cechami charakterystycznymi współczesnych mięsnych krzyżówek kurcząt są: duże tempo wzrostu w okresie pierwszych 3.-4. tygodni życia oraz szybkie dochodzenie do szczytu średniodobowych przyrostów masy ciała. W związku z tym, dużą wagę przykłada się do właściwej technologii wychowu i żywienia, brojlerów, które powinny zabezpieczać im maksymalne warunki bytu. Obsada kurcząt na jednostkę powierzchni stanowi integralny, z koncentracją energii i białka w paszy, czynnik technologiczny, a więc w równym stopniu określa efektywność wychowu brojlerów.

     Gęstość zasiedlenia zależy od wielu czynników, takich jak: dostęp ptaków do wody i paszy, przewidywany ciężar końcowy, długość tuczu, stan zdrowotny. Optymalną obsadę warunkuje przede wszystkim wyposażenie techniczne kurnika, w tym również system wentylacyjny.
    Na początku lat siedemdziesiątych zalecano obsadę 32 kg na m² powierzchni. Od tego czasu zmieniły się zarówno warunki wychowu, jak i potencjał genetyczny ptaków, stąd potrzeba dalszych badań. W tym celu przeprowadzono dwa doświadczenia, w których czynnikami zmiennymi obok obsady (mała, średnia, duża) był klimat (dobry, zły), wielkość stada (duże, małe) oraz pochodzenie. W pierwszym doświadczeniu zastosowano obsadę 20 i 28, a w drugim 18, 22 i 26 ptaków na m². Jako kryterium oceny wyników, obok wskaźników wydajności wychowu, przyjęto także jakość tuszek.
    W pierwszym doświadczeniu stwierdzono niewielki ujemny wpływ wyższej koncentracji szkodliwych gazów przy gorszej klimatyzacji na przyrost kurcząt. Wykorzystanie paszy w dobrych warunkach klimatyzacji było istotnie lepsze. Duża obsada ptaków wywarła istotny, ujemny wpływ na przyrost masy ciała, a także na wykorzystanie paszy, który okazał się jeszcze bardziej widoczny w gorszych warunkach klimatu.
    W pomieszczeniach o złej klimatyzacji odnotowano niższy udział tuszek w klasie A. Mniejszą ilość uszkodzeń stwierdzono przy średniej obsadzie ptaków.
    W drugim doświadczeniu zaobserwowano podobne zależności wydajności i jakości tuszek.
    Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że wyższa obsada ptaków obniża ich przyrosty i jakość tuszek (pęcherze piersiowe, uszkodzenia nóg). W wychowie kurcząt brojlerów trwającym 6 tygodni jako optymalną uznano obsadę 35 kg/m² powierzchni.
    W przemysłowym wychowie brojlerów, przy kontrolowanych warunkach środowiska, za optymalną najczęściej uważa się obsadę 18-22 szt. na 1 m² powierzchni, co potwierdziły kolejne badania. W pierwszym, 7-dniowe brojlery utrzymywano w kojcach do wieku 6. tygodni stosując obsadę 10, 20, 30, 40 i 50 szt./m². Do 4. tygodni nie stwierdzono istotnych różnic w masie ciała ptaków, natomiast od 5. tygodnia wystąpiła tendencja do liniowego zmniejszania się przyrostów masy ciała, proporcjonalnie do wzrostu gęstości obsady, lecz różnice te nie były istotne. W 6. tygodniu natomiast nastąpiło istotne krzywoliniowe obniżenie przyrostów masy ciała przy obsadzie 40 i 50 szt/m². Spożycie i wykorzystanie paszy spadło gwałtownie liniowo przy obsadzie ponad 20 szt./m².
    W innych badaniach 7-dniowe brojlery wychowywano w obsadzie 20, 40 i 50 szt./m². W wieku 3. tygodni połowie ptaków z powtórzeń w grupach o obsadzie początkowej 40 i 50 szt./m2 zmniejszono zagęszczenie do 30 szt./m². W pozostałych powtórzeniach obydwu grup obniżono obsadę do 30 szt./m² w 5. tygodniu. Ptaki utrzymywano do 6. tygodni przy tej samej długości brzegu karmidła i poidła, niezależnie od gęstości obsady.
    Zmniejszenie gęstości obsady w wieku 3. tygodni z 50 do 30 szt./m² spowodowało wzrost spożycia paszy o około 56% w porównaniu z 11% przy zredukowaniu obsady z 40 do 30 szt./m². Masa ciała brojlerów w 6. tygodniu życia okazała się istotnie mniejsza w grupach u kurcząt, gdzie dopiero w wieku 5. tygodni ograniczono zagęszczenie z 40 i 50 na 30 szt./m². Po zredukowaniu obsady w wieku 3. tygodni wyraźnie zaznaczała się kompensacja wzrostu brojlerów, czego nie obserwowano, gdy zabiegu tego dokonano w 5. tygodniu życia. Kurczęta utrzymywane przy obsadzie 20 szt./m² były najcięższe.
 
 
Jaki mikroklimat
- taka obsada
    Ptaki wychowywane w większym zagęszczeniu miały upierzenie brudne i uszkodzone, a ściółka była zbita i wilgotna.
    Liczba ptaków, które można wychowywać na 1 m2 budynku zależy od sposobu i skuteczności kontroli mikroklimatu. Nieodpowiednie warunki środowiskowe sprawiają, że kurczęta są podatne na choroby. Nawet w początkowym okresie wychowu, ilość piskląt na 1 m² nie powinna przekraczać 40-50 szt.
    W kurnikach o tradycyjnych (niezbyt sprawnych) systemach wentylacji zagęszczenie stada w momencie jego odstawy do uboju nie może przekraczać 25 kg żywej masy na 1 m². W nowoczesnych budynkach wyposażonych w dobrze zaprojektowane, wydajne systemy wymiany powietrza można bezpiecznie stosować obsadę kurcząt do 50-35 kg/m². Należy jednak pamiętać, że zagęszczenie stada wywiera wpływ zarówno na tempo przyrostu ptaków, jak i na wyrównanie stada. Nadmierna obsada kurnika jest także przyczyną uszkodzeń ptaków. W okresach letnich upałów trzeba stosować obniżone zagęszczenie stad. W ustalaniu właściwej obsady może być pomocna tabela 1.
 
 
Poziom białka i energii
w paszy
    Gęstość zasiedlenia, jest jednym, obok poziomu energii i białka w diecie, z najważniejszych czynników ekonomicznych w wychowie kurcząt brojlerów. Po przekroczeniu pewnej granicy zysk jednak nie rośnie współmiernie do wielkości obsady czy wartości odżywczej paszy. Przeprowadzono badania, których celem było określenie efektywności mieszanek paszowych o różnym poziomie białka i energii w żywieniu brojlerów. Stwierdzono, że do wieku 21 dni lepiej rosły kurczęta otrzymujące paszę zawierającą 13,0 MJ EM i 22,3% białka ogólnego. Po trzech tygodniach wychowu ważyły one 491 g, podczas gdy ptaki kontrolne 468 g (l3,4 MJ EM/kg i 23,0% białka ogólnego).
    Wraz z podwyższeniem w diecie poziomu białka do 26% masa ciała kurcząt uległa zmniejszeniu do 479 g, a przy jednoczegnym podniesieniu kalorycznosci paszy do 13,8 MJ EM/kg spadła jeszcze bardziej - do 465 g. Podobną tendencję wykazały inne badania, dlatego zaczęto wprowadzać dla kurcząt brojlerów pasze typu starter o średniej wartości odżywczej, zawierającej 22-23% białka ogólnego i 13,0-13,4 MJ EM/kg.
    W kolejnych badaniach dołączono jeszcze jeden czynnik - wielkość obsady ptaków. Liczebność brojlerów w grupach wynosiła od 691 do 1056 sztuk. Podawano im mieszanki paszowe o wysokiej i średniej wartości odżywczej, przy różnej obsadzie ptaków: 22, 20, 18 i 15 szt./m2, powierzchni.
    Do 7. dnia życia kurczęta żywiono paszą z udziałem 19,5% białka i 13,0 MJ energii. Od 8. do 21. dnia cztery grupy o różnej obsadzie ptaków otrzymywały paszę o zawartości 25% białka i 13,8 MJ energii metabolicznej, a w następnych czterech grupach brojlerów (taka sama obsada jak w pierwszych czterech grupach) poziom białka wynosił 23%, a energii 13,4 MJ/kg.
    W późniejszym okresie wychowu kurcząt, tj. od 22. do 35. dnia, wartość odżywcza diety uległa zmianie, zawierała ona bowiem 13,4 MJ/kg energii metabolicznej dla wszystkich ośmiu grup oraz 23 i 21% białka odpowiednio dla pierwszych i pozostałych czterech grup ptaków. W końcowym okresie tuczu poziom białka i energii metabolicznej dla wszyskich ptaków obniżono odpowiednio do 19% i 13,2 MJ/kg.
    Wyniki zamieszczono w tabeli 2. Potwierdzają one uzyskane rezultaty w innych badaniach.
    Graniczna masa ciała kurcząt przypadająca na 1 m² powierzchni kurnika wynosiła w badaniach 27,7-31,0 kg. W przypadku jej przekroczenia wyraźnie obniżyły się średniodobowe przyrosty brojlerów zarówno w całym okresie wychowu, jak i w ostatnim jego tygodniu. W grupach ptaków żywionych paszą o dużej wartości odżywczej zmniejszenie przyrostów ich masy ciała w ostatnim tygodniu wychowu przy dużej obsadzie dochodziło do 42%. W grupach brojlerów otrzymujących dawki paszowe o średniej wartości odżywczej różnica w przyrostach wynosiła średnio 68%. W grupie 7. (obsada 18 szt./m²) przyrost masy ciała kurcząt w ostatnim tygodniu wychowu okazał się ponad dwa razy większy niż w grupie 5. (obsada 22 szt./m²). Zatem, lepsze wyniki pod względem tempa wzrostu ptaków uzyskano po zastosowaniu mieszanek o średniej wartości odżywczej (23% białka surowego i 13,4 MJ EM/kg) w okresie od 8. do 35. dnia wychowu i przy małej obsadzie (15 szt./m²). Maksymalna wielkość obsady brojlerów przy wychowie podłogowym wyniosła 17-18 szt./m².
 
 
Graniczna masa ciała
w chowie klatkowym
    Działanie prawa granicznej masy ciała kurcząt brojlerów przypadającej na jednostkę powierzchni kurnika zaobserwowano także w chowie klatkowym. Duże stado ptaków (200 tys. szt.) utrzymywano w bateriach, w których obsada wynosiła 318, 338 i 360 cm²/szt. Najlepsze wyniki pod względem tempa wzrostu kurcząt uzyskano przy najmniejszej obsadzie (360 cm²/szt.) - średniodobowy przyrost wynosił wówczas 22,7 g. Natomiast pod względem przyrostu masy ciała ptaków na 1 m2 powierzchni najlepsze wyniki (49 g) odnotowano przy średniej obsadzie (338 cm2/szt.). W tych badaniach wartość odżywcza paszy w poszczególnych okresach wychowu przedstawiała się następująco: od 1. do 7. dnia - 13,0 MJ EM i 20% białka, od 8. do 28. dnia - 13,4 MJ EM i 23% białka i od 29. do 49. dnia wychowu - 13,2 MJ EM i 20% białka. Graniczna obsada kurcząt brojlerów w chowie klatkowym wynosiła 350 cm²/szt.
    Wielkość obsady brojlerów ma znaczny wpływ na wyrównanie stada i jakość końcowego produktu. Zwiększając zagęszczenie można pogorszyć warunki bytu ptaków i zmniejszyć szansę wzrostu i dobrego wykorzystania paszy. Należy pamiętać, że jeżeli zagęszczenie stada wzrasta, należy zapewnić ptakom większy dostęp do paszy oraz zadbać o utrzymanie odpowiedniej jakości powietrza. Zbyt duża obsada powoduje:
•    spadek tempa wzrostu, szczególnie
    w ostatniej fazie,
•    większą śmiertelność ptaków,
•    złą jakość ściółki,
•    pogorszenie zdrowotności kurcząt
    (siniaki, odgnioty, wady nóg),
•    uszkodzenie okrywy piór i skóry,
•    brak wyrównania, stada, gorszą jakość tuszki.
    W tuczu brojlerów na uwarunkowaną genetycznie wydajność ptaków mogą ujemnie wpływać liczne czynniki takie jak: nieodpowiednia pasza, pielęgnacja czy zdrowotność w stadzie. Dlatego ustalając wielkość obsady, należy kierować się nie tylko wskazówkami technologicznymi, ale uwzględniać również rzeczywiste warunki wychowu brojlerów. Chociaż gęstość zasiedlenia należy do bardzo ważnych czynników ekonomicznych, to po przekroczeniu pewnej granicy, zysk nie rośnie współmiernie do wielkości obsady. Taka sama zasada odnosi się również do wartości odżywczej paszy.

Tags: brojlery , dobrostan , drób , gęstość obsady , hodowla drobiu , kurniki , tuszki