Wśród wielu chorób metabolicznych kurcząt brojlerów, którym w znacznym stopniu może zapobiegać sam producent, wymienia się syndrom nagłej śmierci sercowej, wodobrzusze, zespół nadciśnienia płucnego, kanibalizm i pterofagię, dyschondroplazję kości piszczelowej, chondrodystrofię (perozę) i krzywicę.

   Syndrom nagłej śmierci sercowej 

      Do wystąpienia syndromu nagłej śmierci sercowej (Acute death syndrome - ADS) usposabiają czynniki genetyczne, żywieniowe i środowiskowe. Intensywna selekcja rodziców pod względem szybkości wzrostu i masy ciała, może mieć niekorzystny wpływ na odporność potomstwa nawet międzyrodowego tj. kurcząt brojlerów. W komponowaniu mieszanek dla kurcząt brojlerów zaleca się stosowanie kilku gatunków zbóż z uwagi na zawartość czynników antyżywieniowych. Chodzi głównie o frakcje włókna rozpuszczalnego, które charakteryzuje duża wodochłonność, a często zdolność do tworzenia lepkich żelów. Powodują one zakłócenie trawienia i resorpcję składników paszy, zwiększają wydalanie wody w pomiocie a wraz z nią niektórych witamin i składników mineralnych.

      W obecności lepkich żelów następuje w przewodzie pokarmowym rozwój bakterii chorobotwórczych. Zwiększa się też zawilgocenie ściółki z powodu biegunek, co pogarsza warunki środowiskowe w brojlerni. W celu zapobieżenia ujemnym skutkom czynników antyżywieniowych, wprowadza się do mieszanek bogatych w jęczmień i owies enzym b-glukanazę. Preparaty poprawiające wykorzystanie pszenicy, pszenżyta i żyta zawierają pentozanazy. W praktyce żywieniowej stosuje się przeważnie preparaty wieloenzymatyczne. Preparaty te zawierają też fitazę, enzym zwiększający wykorzystanie fosforu z pasz roślinnych.

     Zakłócenie resorpcji składników pokarmowych w jelicie cienkim może pogorszyć także przyswajanie biotyny, biorącej udział w przemianie materii m.in. w syntezie białek i zasad purynowych, która dzięki temu jest u kurcząt istotnym czynnikiem wzrostowym. Dlatego dodatek biotyny może przeciwdziałać ADS. Korzystne działanie mają też niektóre aminokwasy egzogenne, między innymi metionina i lizyna. Ziarno zbóż stanowiące podstawę mieszanek paszowych dla brojlerów, zawiera mało aminokwasów limitujących lizyny i metioniny, dlatego konieczne jest dodawanie preparatów syntetycznych. Sprzyja to wykorzystaniu innych aminokwasów. Efekt uzyskuje się szczególnie wtedy, kiedy połączy się działanie aminokwasów z wysoko energetycznymi tłuszczami bogatymi w nienasycone kwasy tłuszczowe. Przyczyną ADS mogą być też nieprawidłowe warunki środowiskowe, szczególnie na początku odchowu.

      Największe padnięcia kurcząt brojlerów notuje się w pierwszych tygodniach życia głównie wśród cięższych brojlerów (przeważnie samców). Objawów klinicznych nie obserwuje się. Kurczęta padają nagle. Ptaki padłe leżą przeważnie na grzbiecie. W celu zapobieżenia wystąpieniu choroby trzeba przede wszystkim zapewnić mieszankę bogatą w pełnowartościowe białko. Poprawę strawności śrut zbożowych w mieszance można uzyskać w wyniku wprowadzenia preparatów wieloenzymatycznych. Bardzo ważne jest zapewnienie prawidłowych warunków środowiska, a przede wszystkim temperatury i światła tak, żeby nie obniżyć odporności kurcząt na początku odchowu. Duże znaczenie ma też przestrzeganie zasad profilaktyki.

     Harmonijny wzrost na początku odchowu uzyskuje się dzięki prawidłowemu przygotowaniu brojlerni i jej nagrzaniu od 31 do 33°C. W ciągu 4. tygodni należy zredukować temperaturę brojlerni do 20°C. Obsada brojlerni od 17 do 25 szt./m2, zależy od planowanej ilości kg żywca z 1 m2 posadzki. Mieszanki dla kurcząt powinny być najlepszej jakości (lekko strawne, zbilansowane pod względem składników pokarmowych, bez substancji toksycznych). W początkowym okresie odchowu podaje się brojlerom mieszankę zawierającą 21 do 24% białka, a w nim od 0,44 do 0,58% metioniny i od 1,06 do 1,36% lizyny oraz 2900 do 3150 kcal energii metabolicznej w 1 kg mieszanki paszowej. Zapotrzebowanie brojlerów na tlen zwiększa się wraz z ich wzrostem, dlatego zwiększa się również intensywność wentylacji z 0,6 do 6 m3/h/kg masy ciała. Wentylacja zależy też od temperatury na dworze. Długość dnia świetlnego należy stopniowo ograniczać do 16 godzin w 21. dniu odchowu, a następnie przedłużać do 23 godzin światła od 36. dnia życia. Natomiast natężenie światła zmniejsza się z 20 (40) lx od 8. dnia do 10 (15) lx w 35. dniu życia, a później zwiększa ponownie do 20 (40) lx. Dzięki temu uzyskuje się harmonijny wzrost masy ciała brojlerów oraz układów i narządów wewnętrznych, a tym samym następuje zmniejszenie chorób metabolicznych. Jak wynika z przedstawio-nych danych są zwolennicy mniejszego natężenia swiatła w brojlerni (20-10-20 lx) lub większego (40-15-40 lx). Natężenie swiatła zależy jednak głównie od typu brojlerów.

     Wodobrzusze

    Wodobrzusze (Ascites) jest chorobą związaną z niewydolnością układu krążenia, powodującą niedotlenienie bardzo szybko rosnących brojlerów. Czynnikami sprzyjającymi wystąpieniu choroby są: bardzo intensywny wzrost, wysokoenergetyczne mieszanki paszowe zawierające zbyt dużo chlorku sodu lub substancje toksyczne, które mogą powodować uszkodzenie wątroby. W celu przeciwdziałania wystąpieniu choroby trzeba zapewnić odpowiednie warunki termiczne. Nie należy ptaków przegrzewać lub niedogrzewać, ponieważ zmniejsza się ich odporność na czynniki chorobotwórcze. Mieszanki dla brojlerów powinny zawierać pełnowartościowe białko, witaminy i składniki mineralne oraz preparaty wielo-enzymatyczne. Zawartość energii metabolicznej w 1 kg mieszanki powinna być w odpowiedniej proporcji do białka ogólnego. Mieszanka nie może zawierać mikotoksyn i innych substancji toksycznych oraz mikroorganizmów chorobotwórczych. Można to uzyskać w wyniku zabiegów hydrotermicznych (ekspandowania, ekstrudowania, granulowania) oraz wprowadzenia detoksykantów i preparatów zakwaszających. Do tej grupy należą kwasy organiczne między innymi kwas mlekowy, które dzięki obniżeniu pH w przewodzie pokarmowym, ograniczają rozwój bakterii chorobotwórczych.

    Warunkiem zmniejszenia zagrożenia chorobą jest zapewnienie odpowiedniego programu świetlnego, który ma wpływ na pobieranie paszy i wzrost brojlerów. Rozwój ptaków musi być harmonijny tak, aby wszystkie układy organizmu (m. in. układ krążenia) nadążały za podwyższeniem masy ciała. Wzrost kurcząt brojlerów wiąże się ze zwiększeniem zapotrzebowania na tlen. Rozwijający się zbyt wolno w porównaniu z masą ciała układ krążenia, nie może spełnić swojej funkcji, w przypadku zbyt słabej wentylacji brojlerni. Przy dużej obsadzie ptaków na jednostce powierzchni i przy wzrastającym zużyciu tlenu, warunki odchowu brojlerów znacznie się pogarszają. Dlatego na wodobrzusze kurczęta brojlery zaczynają chorować po 3. tygodniu życia. Objawy choroby potęgują się w miarę pogarszających się warunków środowiska, ptaki stają się apatyczne, u niektórych występują trudności z poruszaniem się i duszność, zwiększa się też liczba padnięć.

    Choroba jest związana z bardzo intensywnym wzrostem masy ciała i pogłębiającą się niewydolnością układu krążenia. Można temu w pewnym stopniu przeciwdziałać utrzymując optymalną temperaturę odchowu, ale przede wszystkim zapewniając prawidłowy program świetlny. Za pomocą programu świetlnego można regulować, mimo żywienia ad libitum, wielkość spożycia paszy. Można też zmniejszyć pobieranie paszy, dzięki podawaniu mieszanki w formie sypkiej. Jednak jedną z najważniejszych czynności przy niewydolności układu krążenia jest zapewnienie prawidłowej wentylacji. Intensywną wentylację należy rozpocząć od 14. dnia życia kurcząt brojlerów.

    Celem wentylacji, która odgrywa kluczową rolę w odchowie brojlerów jest usunięcie latem nadmiaru ciepła, zimą natomiast nadmiaru wilgoci, a przez cały rok szkodliwych gazów. Wilgotność w brojlerni powinna wynosić 60 do 65% (maksymalnie 70%), taka wilgotność jest optymalna dla skóry, piór i wzrostu brojlerów. Wilgotność względna poniżej 55% powoduje wysychanie i pękanie błon śluzowych, co grozi zakażeniem mikroorganizmami, a także ma miejsce gorsze opierzanie się i bardzo szkodliwe zapylenie powietrza. Dzięki intensywnej wentylacji następuje usunięcie z brojlerni szkodliwych gazów amoniaku, siarkowodoru, dwutlenku i tlenku węgla. Występujący w przypadku niedostatecznej wentylacji niedobór tlenu oraz zbyt duża ilość szkodliwych gazów w powietrzu, mogą być przyczyną występowania wielu chorób metabolicznych. O ile na początku odchowu potrzeby wentylacyjne nie przekraczają 0,6 m3/h/kg masy ciała, a ruch powietrza może wynosić tylko 0,2 m/sek., to w miarę wzrostu brojlerów potrzeby wentylacyjne zwiększają się do 6 m3/h/kg masy ciała i więcej, natomiast ruch powietrza powinno się zwiększyć nawet do 2 m/sek., szczególnie w okresie upałów.

     Zespół nadciśnienia płucnego

    Zespół nadciśnienia płucnego (Pulmonary hypertension syndrome - PHS), należy do chorób o wieloczynnikowej etiologii. Wodobrzusze i syndrom nagłej śmierci sercowej, powodują niewydolność układu sercowo-naczyniowego u kurcząt brojlerów, cechujących się szybkim wzrostem. Szybki wzrost nie idzie w parze z rozwojem układów oddechowego i krążenia, a także układu pokarmowego.

    Do wystąpienia zespołu nadciśnienia płucnego usposabiają zakażenia bakteryjne (np. Enterococcus faecalis, E. avium, E. gallinarum i in.). Dlatego chcąc skutecznie zapobiegać chorobom metabolicznym należy dbać o higienę i profilaktykę produkcji brojlerów. Niebezpieczeństwo zakażenia kurcząt brojlerów mikroorganizmami chorobotwórczymi w przypadku nieprzestrzegania zasad profilaktyki i higieny jest bardzo duże. Dlatego kurczęta brojlery szczepi się w pierwszym dniu życia przeciwko rzekomemu pomorowi drobiu i zakaźnemu zapaleniu oskrzeli, a w przypadku zagrożenia także przeciwko chorobie Mareka. W 12. dniu odchowu szczepi się brojlery przeciwko zakaźnemu zapaleniu oskrzeli, w 21. dniu przeciwko chorobie Gumboro, a w 25. dniu ponownie przeciwko rzekomemu pomorowi drobiu i zakaźnemu zapaleniu oskrzeli. Uzasadniony jest monitoring serologiczny mający na celu określenie poziomu przeciwciał po szczepieniu i podjęcie odpowiednich czynności.

      Do odchowu kurcząt należy brojlernię przygotować. Konieczna jest codzienna kontrola warunków środowiskowych, bieżąca obserwacja brojlerów w celu wykrycia wszelkich nieprawidłowości, a także kontrola spożycia paszy i wody. Niezbędna jest okresowa kontrola masy ciała, rejestracja i ocena padnięć oraz bieżące brakowanie ptaków nie nadających się do dalszego odchowu. Kilka razy w tygodniu należy przeprowadzać odkażanie brojlerni razem z ptakami (zamgławianie roztworem preparatu dezynfekcyjnego).

    Gwałtowny wzrost masy ciała, doprowadza u brojlerów do zwiększenia pracy serca i rozwinięcia się wad serca, co powoduje niedotlenienie. Wystąpieniu choroby sprzyjają zapylenie i zbyt duża ilość amoniaku i siarkowodoru w powietrzu, a także ciasnota w pomieszczeniu. Wiele z tych czynników powoduje zwężenie naczyń krwionośnych i wzrost ciśnienia krwi, odgrywającego dużą rolę w patogenezie PHS. Nadciśnienie krwi zaburza czynności serca, nerek i mózgu, doprowadzając do padnięć brojlerów. Bardzo często objawy choroby są podobne do syndromu nagłej śmierci sercowej lub wodobrzusza.

    W selekcji rodów kur mięsnych należałoby zwrócić uwagę na bardziej proporcjonalny wzrost masy ciała i układów wewnętrznych, co może sprzyjać uzyskaniu mieszańców międzyrodowych (brojlerów) odpornych na PHS. Chorobie można zapobiegać optymalizując warunki środowiskowe temperaturę, wentylację i program świetlny. Dbałość o mikroklimat w brojlerni i prawidłowe żywienie pozwala uniknąć immunosupresji (osłabienia mechanizmów obronnych) u kurcząt brojlerów.

    W żywieniu trzeba stosować mieszanki pełnoporcjowe tzn. zbilansowane pod względem składników pokarmowych, wzbogacone olejami roślinnymi (np. olejem lnianym), przeciwutleniaczami (witaminą E, selenem) oraz aminokwasami egzogennymi (metioniną, lizyną, tryptofanem, treoniną i argininą). Oleje służące do natłuszczania mieszanek sojowy, słonecznikowy lub lniany zawierają kwas linolowy i linolenowy, tworzące kwasy wielonienasycone, niezbędne dla drobiu (egzogenne). Zmniejszenie śmiertelności stwierdzono u kurcząt otrzymujących kwas acetylo-salicylowy. Najbogatsza w białko ogólne powinna być mieszanka starter. W mieszankach grower i finiszer stopniowo zmniejsza się procentowy udział białka, natomiast zwiększa zawartość energii metabolicznej.

     Kanibalizm

    Kanibalizm (Cannibalism) występuje najczęściej u ptaków wysoko produkcyjnych, o intensywnym wzroście i szybkiej przemianie materii. Choroba polega na wydziobywaniu ciała przez kurczęta. Kanibalizm wiąże się często z wydziobywaniem piór (pterofagią). Na wystąpienie choroby mają wpływ nieprawidłowe warunki środowiskowe, a przede wszystkim zbyt duże natężenie światła, wysoki poziom amoniaku i wilgoci w powietrzu, szczególnie w podwyższonej temperaturze oraz przy zbyt słabej wentylacji, a także w przypadku zbyt suchego powietrza. W intensywnym świetle zwiększa się ruchliwość kurcząt brojlerów i ich agresywność, wynikająca też z pochodzenia po kurach bojowcach. W intensywnym świetle lepiej widoczne są naczynia krwionośne w palcach skoków czy rosnące pióra w okolicy ogona. Dziobanie występuje także u kurcząt zaatakowanych przez pasożyty zewnętrzne.

      Amoniak, który w wilgotnym powietrzu łatwo osadza się na skórze kurcząt powoduje swędzenie, wpływające na intensywne drapanie i dziobanie. Swędzenie występuje też w zbyt suchym powietrzu. Konieczna jest bardzo dobra wentylacja brojlerni intensyfikowana w miarę rozwoju kurcząt. W ten sposób można pozbyć się z pomieszczenia nadmiaru szkodliwych gazów głównie amoniaku i siarkowodoru oraz nadmiaru wilgoci, a wprowadzić tlen, niezbędny do prawidłowego wzrostu ptaków. Dobra wentylacja sprzyja też utrzymaniu właściwej wilgotności ściółki, co ma duże znaczenie dla zdrowia kurcząt.

    Na wystąpienie objawów kanibalizmu może mieć również wpływ zbyt mała liczba karmideł na paszę, powodująca zwiększenie agresywności kurcząt. Bardzo często przyczyną wystąpienia kanibalizmu jest ciasnota w brojlerni, a także błędy żywieniowe i nuda, która sprzyja agresji i dziobaniu. Wśród błędów żywieniowych wymienia się przede wszystkim niedobór białka, w tym szczególnie zwierzęcego w tym aminokwasów egzogennych oraz niedobory witamin i składników mineralnych, a także zbyt małe urozmaicenie mieszanki np. jeden gatunek zboża.

    Kanibalizmowi zapobiega się zapewniając kurczętom prawidłową obsadę na 1 m2. Należy dbać o dobrą wentylację, dzięki temu można się pozbyć szkodliwych gazów i nadmiaru wilgoci z pomieszczenia. Dobra wentylacja wpływa korzystnie na metabolizm brojlerów, bowiem reguluje skład powietrza i podsusza ściółkę. Pisklęta reagują dziobaniem w przypadku zbyt dużego natężenia światła. Dlatego po kilku pierwszych dniach, kiedy duże natężenie światła zapewnia się w celu nauczenia piskląt pobierania wody i paszy, trzeba natężenie światła obniżyć z 40 (20) do 15 (10) lx. Konieczne jest również po 14. dniach życia skrócenie dnia świetlnego z 18. do 16. godzin. W przypadku wystąpienia kanibalizmu warto też zmienić kurczętom mieszankę paszową, wprowadzając bogatszą w białko zwierzęce lub aminokwasy egzogenne i zawierającą odpowiednią ilość włókna (3,5 do 4%).

      Zaleca się też zastosowanie do mieszanki śruty jęczmiennej lub owsianej i otrąb pszennych oraz preparatu witaminowo-mineralnego z dostateczną ilością witaminy B12, a ze składników mineralnych wapnia. Należy też zapewnić kurczętom dostęp do świeżej wody o temperaturze 10 do 12°C. Objawom kanibalizmu u kurcząt odchowywanych na siatkach trzeba przeciwdziałać przez przycięcie najpóźniej w 14. dniu życia górnej części dzioba, ponieważ pozbawione naturalnego podłoża, przejawiają dużą skłonność do kanibalizmu. Ważną sprawą jest też usuwanie z brojlerni kurcząt dziobiących, co jest możliwe na początku wystąpienia objawów (kurczęta dziobiące mają zakrwawione dzioby). Trzeba też możliwie szybko zredukować natężenie światła w brojlerni oraz długość dnia świetlnego.

     Dyschondroplazja kości piszczelowej

    Dyschondroplazja kości piszczelowej (Tibial dyschondroplasia - TD) jest spowodowana głównie niewłaściwym żywieniem, ale także nieprawidłowymi warunkami środowiskowymi i czynnikami genetycznymi (szybka przemiana materii), usposabiającymi do wystąpienia choroby. Wśród nieprawidłowości żywieniowych wymienia się między innymi nadmiar fosforu w stosunku do wapnia, nadmiar chloru w stosunku do sodu i potasu, a także niedobory miedzi, manganu i żelaza oraz witamin D3 (uczestniczy w procesach przemian mineralnych) i B6 (bierze udział w procesach przemian białka), które wpływają między innymi na wchłanianie cynku. Notuje się też objawy choroby przy braku aminokwasów egzogennych tryptofanu i histydyny. Częstym powodem wystąpienia choroby jest również nadmierna ilość śrut poekstrakcyjnych i mączek zwierzęcych, ale przede wszystkim skażenie paszy mikotoksynami.

    W stanach chorobowych stwierdza się zmiany w chrząstce nasady bliższej kości piszczelowej. Choroba uważana jest często za formę krzywicy, którą wywołuje brak lub niedobór fosforu, nieprawidłowy stosunek wapnia do fosforu oraz niedobór witamin D3 i C. Krzywicy sprzyja duża ilość soli metali ciężkich i nadmiar wapnia w paszy. Objawem tej choroby są miękkie kości, a kości długie są skrócone i u nasady zgrubiałe.

    Objawy dyschondroplazji kości piszczelowej występują przeważnie między 21. a 35. dniem życia kurcząt. U szybko rosnących kurcząt brojlerów występują sztywny chód, kulawizny, zgrubienia kości piszczelowej, ujawnia się kształt pałąkowaty jednej lub obu kończyn, złamania trzonu kości piszczelowej, stany zapalne, odleżyny (kurczęta poruszają się z trudnością) odwodnienie i padnięcia. Chorować może znaczna liczba ptaków w stadzie. Objawy chorobowe stwierdza się u największych i najszybciej rosnących kurcząt (przeważnie samców). Szybkość wzrostu początkowego jest predyspozycją genetyczną.

      Podstawowym zabiegiem przeciwdziałającym wystąpieniu choroby jest spowolnienie wzrostu początkowego kurcząt w wyniku uregulowania długości dnia świetlnego i natężenia światła oraz zapewnienie prawidłowej wentylacji brojlerni. W mieszankach paszowych dla brojlerów należy zagwarantować prawidłowy stosunek wapnia do przyswajalnego fosforu (kości, muszle) oraz optymalną ilość manganu, żelaza i miedzi, a także witamin D3 i B6. Bardzo ważne jest zapewnienie w mieszance dostatecznej ilości tryptofanu i histydyny. Tryptofan jest prekursorem niektórych hormonów, a histydyna hormonu stymulującego wydzielanie soków trawiennych do przewodu pokarmowego oraz rozszerzającego naczynia krwionośne.

     Chondrodystrofia - peroza

    Chondrodystrofia - peroza (Chondrodystrophy - perosis) występuje wskutek błędów żywieniowych. Notuje się niekorzystny wpływ zbyt dużej ilości białka, nadmiaru fosforu, wapnia i żelaza, przy niedoborach manganu i cynku oraz choliny i witamin z grupy B, w tym szczególnie kwasu foliowego i niacyny oraz biotyny i witaminy E (tokoferolu). Objawy perozy występują też w przypadku braku aminokwasów glicyny i argininy. Te ostatnie wpływają na rozwój chrząstek u nasady kości długich i ich wzrost. Stwierdza się też wystąpienie objawów perozy w przypadku bakteryjnych chorób kurcząt (np. mykoplazmozy). Zakażenie pionowe kurcząt mykoplazmozą (Mycoplasmosis avium) następuje przez chorą kurę i jajo, poziome przez ptaki, szczególnie przy dużej obsadzie, która ma miejsce w odchowie brojlerów. Czynnikami sprzyjającymi chorobie są złe warunki środowiskowe (niewłaściwa wentylacja, zbyt wilgotna ściółka, nieprzestrzeganie zasad profilaktyki).

      Zachorowania brojlerów na perozę występują przeważnie między 3. a 7. tygodniem życia. Objawami choroby są uszkodzenia chrząstki wzrostowej kości długich i upośledzenie wzrostu tych kości. Kości ulegają deformacji, aż do przemieszczenia ścięgna Achillesa. Chore kurczęta poruszają się z trudnością, stwierdza się obrzęki stawów skokowych, kulawizny i brak apetytu. Ptaki opierają się na mostku, mają trudności z dojściem do paszy i do wody, w następstwie dochodzi do ich wyczerpania i padnięć. U ptaków, które przeżyły chorobę, powstałe zniekształcenia są nieodwracalne. Warunkiem postępowania profilaktycznego jest zapewnienie odpowiedniego składu paszy, zdrowia kurcząt oraz optymalizacja warunków środowiskowych.

      Podsumowanie

    Reasumując na wystąpienie chorób metabolicznych mogą mieć wpływ skłonności dziedziczne, nieprawidłowe żywienie, w tym nadmiar śruty kukurydzianej i pszennej, zbyt dużo białka i niewłaściwy skład aminokwasowy, czasem nadmiar energii metabolicznej w paszy. Ujemny wpływ może mieć także nadmiar fosforu w stosunku do wapnia, nadmiar chloru w stosunku do sodu i potasu, nadmiar chlorku sodu i żelaza oraz niedobór miedzi, magnezu, żelaza i cynku, a także niedobór witamin A, D3, C, B6 i innych witamin z grupy B oraz choliny. Przyczyną chorób metabolicznych mogą być także niedobór w paszy aminokwasów tryptofanu i histydyny, zakażenia bakteriami (mykoplazmoza i inne), zatrucia mikotoksynami, powodujące schorzenia wątroby i stany zapalne jelit, co pogarsza przyswajanie składników pokarmowych mieszanek. Poza tym na wystąpienie chorób metabolicznych wpływ ma zbyt intensywny odchów, błędy środowiskowe, w tym za wysoka lub za niska temperatura, za duża lub za mała wilgotność, brak lub nadmiar światła (wielkość natężenia światła, długość dnia świetlnego), za mała wentylacja powodująca niedotlenienie, nadmiar amoniaku i siarkowodoru w powietrzu oraz ciasnota będąca powodem stresów i pogorszenia mikroklimatu brojlerni.

    Chorobom metabolicznym zapobiega się zapewniając komponenty paszowe dobrej jakości, zbilansowanie mieszanki pod względem zawartości białka (aminokwasy egzogenne) oraz energii metabolicznej. Mieszanka paszowa powinna być bogata w witaminy i składniki mineralne. Trzeba też zapewnić dodatek do paszy oleju roślinnego (kwas linolowy i linolenowy), przeciwutleniaczy, witamin z grupy B, witaminy E i selenu oraz preparatów zawierających kwas acetylosalicylowy i preparatów wieloenzymatycznych. Należy stworzyć kurczętom warunki środowiskowe dostosowane do wymogów danego typu brojlerów. Dotyczy to przede wszystkim natężenia światła i długości dnia świetlnego, dostosowania temperatury i wentylacji oraz wilgotności powietrza do wieku ptaków. Działając za pomocą światła i żywienia trzeba ograniczyć przyrost masy ciała w pierwszych 14. dniach życia kurcząt tak, żeby rozwój układów pokarmowego, krwionośnego i oddechowego, nadążał za zwiększeniem masy ciała.

Tags: brojlery , choroby , choroby drobiu , drób , nioski , profilaktyka , zdrowie